Zamanında “özürlü” ya da “engelli” denilen bireyler artık “özel birey” olarak tanımlanıyor. Bu dilsel değişim, insana saygıyı önceleyen bir adım gibi gösterilse de, perde arkasında başka bir gerçek yatıyor: Devletin sorumluluklarını örtme çabası ve yükün tamamen ailelerin sırtına bırakılması.
“Allah’ın lütfu” ya da “sizin sınavınız” gibi ifadelerle bu bireylere sahip aileler hem duygusal hem de sosyal bir yalnızlığa itiliyor. Eskiden doğaya terk edilen çocuklar bugün devletin doğrudan ilgisine değil, yalnızca ailelerinin insafına terk ediliyor. “Özel eğitim” adı verilen sistem ise çoğu zaman eğitimden çok gözetim hizmeti sunuyor. Oysa asıl mesele, bu bireylerin potansiyellerini ortaya çıkaracak özgün ve bütüncül bir yaklaşım inşa edememiş olmamız.
“Özel birey” tanımı ne yazık ki gerçek bir kapsayıcılık değil, nezaketin ardına gizlenmiş bir ötekileştirmedir. Engelli, otistik, zihinsel yetersiz gibi kavramlar artık resmi dilde yer almasa da, “özel” kelimesi bireyleri farklı bir kategoriye iterek toplumdan ayrı tutmanın daha kibar bir yolu haline gelmiştir. Bu dilsel ambalajın içi ise boş bırakılmış, destek mekanizmaları yeterli biçimde kurulmamıştır.
Oysa mesele bu çocukların topluma “entegre edilmesi” değil, toplumun onları da kapsayacak şekilde yeniden düzenlenmesidir. Eğitim kurumları, kamusal alanlar, şehir planlamaları ve sosyal politikalar; farklılıkları tolere eden değil, farklılıklarla birlikte yaşamayı normalleştiren bir anlayışla yeniden düşünülmelidir.
Bu çocuklar “özel” değil, farklı dünya anlayışlarına sahip bireylerdir. Ve bu farklılık bir eksiklik değil, hayatın zenginliğidir. Devletin görevi, onları toplumla buluşturmak değil, toplumun onlar için de yaşanabilir olmasını sağlamaktır. Sorumluluğu ailelere yıkmakla, yalnızca bireyleri değil, tüm bir toplumu göz ardı etmiş oluruz.
Önce kelimeleri değil, zihniyetimizi değiştirmeliyiz.
