Yaşam, bir tercih alanı gibi görünse de çoğu zaman bizi tercihsizliğe mahkûm eder. “Ne aldanmak ne de aldatmak” gibi kulağa temiz gelen bir yaşam ilkesi, çoğunlukla kirlenmiş ilişkilerin arasında sıkışıp kalır. İnsan, hangisini seçemez? Elbette aldanmamayı. Çünkü aldatmak, hem bir eylem hem de bir savunmadır. Oysa aldanmak edilgen bir kabulleniştir, acı verici bir teslimiyet.
Aldatmak, yalnızca bir yalanı gerçeğe yedirmek değildir. Daha derin ve sinsi bir yönü vardır: Karşındakini küçük düşürmek, onun aklını, sezgisini, güven duygusunu hafife almak. Aldatmak, sadece kandırmak değildir; yok saymaktır. Varlığını inkâr etmektir. Hatta daha da ileri giderek, suçun bedelini ona yüklemektir. Çünkü aldatmanın en becerikli yanı, karşıdakini suçlu gibi hissettirebilmesidir.
Aldanmak ise çoğu zaman iyi niyetin, saf güvenin, belki de duygusal körlüğün bir sonucudur. İnsan çoğu zaman bile bile aldanır. Gerçeği sezdiği halde susar, çünkü gerçek çoğu zaman duygudan daha soğuktur. Aldanmak, bazen aşkın, bazen sadakatin, bazen de yalnız kalmama arzusunun gölgesinde şekillenir. Bir tür kendini kandırmaya da dönüşebilir. Ama en ağır tarafı, aldanmanın yükünü çoğu zaman yalnızca aldanan taşır.
Toplum, aldatana “zeki”, aldanana “saf” der. Bu çarpık bakış, ahlakın değil pragmatizmin ürünüdür. Oysa asıl erdem, ne aldatmamakla övünmek ne de aldanmamayı başarı saymaktır. Erdem, iki ucun ötesinde; karşısındakini insan olarak görmekte, onun varlığını ve duygularını hiçe saymamaktadır.
İnsanın kendini aldatmadan, başkasını da kandırmadan bir hayat sürmesi mümkün mü? Belki değil, belki de bu soru yanlıştır. Belki önemli olan, bu ikilemin farkında olmak ve her durumda kendine dürüst kalabilmektir.
Çünkü aldatmak bir strateji değil, bir yabancılaşma biçimidir. Aldanmak ise çoğu zaman bu yabancılaşmaya boyun eğmektir. Ve her iki uç da bizi “kendimiz” olmaktan uzaklaştırır
