Yaşam dediğimiz şey gerçekten nedir? Bir kader mi yoksa bir tür zihinsel programlama mı? Aslında bu soruya cevap vermek hem zor hem de kolay: zor, çünkü kesin bir yanıt yoktur; kolay, çünkü hepimiz bu sorunun yanıtını yaşamımız boyunca bir şekilde kendi içimizde veririz.
Yaşam, doğum ile ölüm arasındaki eylemselliktir. Doğum, içgüdüsel bir varoluşun başlangıcıdır; bir nevi canlılıkta bilinçsiz yaşamın ilk adımı. Ancak zamanla bu içgüdüsel varoluş, aklın ve zihnin devreye girmesiyle bilinçli bir yaşama dönüşür. Burada akıl, yalnızca düşünen değil; aynı zamanda algılayan, kaydeden, yorumlayan bir mekanizmadır.
Dinsel bakışa göre yaşam, bir “kader”dir ve bu kaderin programlayıcısı Tanrı’dır. İnsan, bu yazgının içinde ilerleyen bir figür gibidir. Bilimsel bakış ise daha karmaşıktır: Programlayıcısı belirsiz bir evrenin içinde, nedensellik zincirine bağlı bir varoluş olarak tanımlar insanı. Ancak her iki yaklaşımda da insan, bir akışa bırakılmıştır.
Fakat şu gerçek göz ardı edilmemelidir: Zihin, sürekli olarak algılar, kayıt tutar ve bu kayıtlarla birlikte gelecekteki tercihleri belirler. Yani kader dediğimiz şey, çoğu zaman zihnimizin kapasitesi kadardır. Çünkü bilgi birikimi, bakış açısını, dolayısıyla seçenekleri artırır.
O an yaptığımız bir tercih bize “kadersel” gibi görünse de, bu tercih büyük ihtimalle daha önce zihinsel olarak hazırladığımız, üzerine düşündüğümüz, hissettiğimiz bir karardır. Her yeni tercih, aslında bir önceki kaderi değiştirmenin adımıdır.
Programlanmış gibi yaşayan insan, zihninin sınırları kadar bir eylemsellik içindedir. Bu eylemsellik ise çoğu zaman olumsuza odaklıdır. Çünkü insan zihni, evrimsel olarak tehlikeyi, riski, kaybı önce algılar. Olumluyu görse bile olumsuzu öncelikli olarak işler. Çünkü olumsuzluk hayatta kalma tehdididir.
Ne var ki bu da zihnin bir yanılgısıdır. Gerçekleşmemiş bir olumsuzluğu sürekli düşünerek kendimizi yaşamdan koparıyoruz. Oysa aynı zihni olumluya odaklarsak, yaşamı daha yaşanabilir hale getirmek mümkündür. Çünkü olumlu da en az olumsuz kadar gerçektir; sadece zihnimiz ona yeterince yer açmaz
