Ashâb-ı Kehf…
Kur’an-ı Kerim’de Kehf Suresi’nin 25. ayetinde mağarada “üç yüz yıl kaldılar, dokuz da ilave ettiler” diye anlatılan mübarek gençler…
Uyandıklarında ne kadar zaman geçtiğini bilmiyorlar. İçlerinden biri alışverişe çıktığında elindeki paranın artık başka bir zamana ait olduğunu fark ediyor.
Düşünüyorum da bizim 309 yıl uyumamıza ne gerek var?
Gece yatıyoruz, sabah kalkıyoruz; cebimizdeki paranın hangi devre ait olduğunu anlamaya çalışıyoruz.
Dün aldığımızı bugün aynı paraya alamıyoruz. Dün konuştuğumuz gündem sabah eskimiş oluyor. Akşam dost bildiğimiz sabah başka safta, dün söylenmesi ayıp olan bugün normal…
Ashâb-ı Kehf 309 yılda bir şaşırmış.
Biz sekiz saat uyuyup her sabah şaşırıyoruz.
Sosyolojide buna “anomi”, ekonomide “satın alma gücü kaybı”, psikolojide “algısal uyumsuzluk” gibi isimler bulunabilir.
Bizim mahallede karşılığı daha kısa:
“Ulan dün bu böyle değildi?”
Aslında mesele yalnızca para da değil.
Toplum olarak garip bir normalleştirme çağındayız.
Bazen düşünüyorum; gelişemememizin sebeplerinden biri de şudur:
Dayak yemesi gereken insanlara gereğinden fazla saygı duyuyoruz!
Yanlış anlaşılmasın, kimseyi dövmeyi tavsiye etmiyorum. Bu, henüz akademik literatüre girmemiş bir Anadolu sosyolojisi tespitidir.
Bizde liyakatsize “Beyefendi”, hadsize “Aman büyüğümüzdür”, cahile “Onun da fikrine saygı duymak lazım” diye diye toplumsal omurgayı yoga minderine çevirdik.
Oysa insana saygı duyulur; fikir saygıyı hak etmek zorundadır.
Her saçmalığa “fikir özgürlüğü”, her kabalığa “açık sözlülük”, her ihanete “farklı bakış açısı” demeye başladığınız gün terazinin ayarı bozulur.
Sonra bilgi kendini cehalete, namus kendini arsızlığa, sadakat kendini ihanete ispatlamak zorunda kalır.
Bir de insan ilişkilerindeki duyarsızlık var.
Bir insandan en çok soğuduğum şeylerden biri, hassas olduğum konuları önemsiz bulmasıdır.
Çünkü seni seven insan, canını acıtan şeyi küçümsemez.
“Abartıyorsun.” “Buna mı kırıldın?”
“Sen de her şeyi kafana takıyorsun…”
diye geçiştirmez.
Belki senin kadar üzülmez ama senin üzüldüğünü önemser. Empati zaten karşındakinin acısını aynen yaşamak değildir; onun için acı olduğunu kabul edebilmektir.
Hata başka şeydir, umursamazlık başka. Hata düzeltilir. Umursamazlık karakter olmuşsa insan bir noktadan sonra düzeltmeye çalışmaz.
Ben hataya değil, umursamazlığa veda ederim.
Geçenlerde çok güzel bir söze rastladım:
“Aslında seni arasa ömrü yetmez bulmaya; ama tesadüfen bulduğu için sıradan sanıyor.”
Dostluğun da, sevginin de, makamın da, huzurun da, vatanın da kıymeti biraz böyle kayboluyor.
Emek vererek kazandığımızın kıymetini biliriz.
Tesadüfen elimize geçeni ise bir süre sonra hakkımız zannederiz.
Makamı emanet değil mülk… Dostluğu lütuf değil mecburiyet… Sadakati güç değil zayıflık…
Vefayı da enayilik sanmaya başlarız.
Psikoloji buna hedonik adaptasyon diyor: İnsan sahip olduğu nimete alışıyor ve bir süre sonra onu olağan kabul ediyor.
Bizim Anadolu teorisi daha kısa:
Kıymet bilmedi. Kaybedince öğrenir.
Fakat alışmamamız gereken şeyler de var.
Kadına şiddet… Çocuğa şiddet… Hayvana şiddet…
Birinin haberi bitmeden diğeri geliyor. Artık mesele yalnızca suçluların çoğalması değil; bizim seyretmeye alışmamız.
Çünkü kötülüğün en büyük başarısı yapılması değildir.
Normalleşmesidir.
Kadına, çocuğa veya savunmasız bir hayvana el kaldıran erkek müsveddesine öyle caydırıcı bir ceza vereceksin ki cezayı yalnız fail değil, niyetlenen de hissedecek.
Benim gönlümden geçen cezaları aynen yazsam hukukçular ayrı, insan hakları savunucuları ayrı peşime düşer.
O yüzden akademik konuşalım:
Etkili yaptırım ve caydırıcılık.
Hem de insanın aklına geldikçe bacaklarını birbirine yaklaştıracak seviyede…
Bunu gerçekten gerçekleştirebilecek siyasetçinin kurbanı olurum.
Neyse…
Gerçekte acı olan ne biliyor musunuz?
Adana kebap.
Urfa acısızdır.
Memlekette neyin gerçekten “acı” olduğunu da karıştırmaya başladık.
Ayıktırayım dedim…
Gelelim siyasete ve davaya…
Memlekette gündem değişir. İsimler değişir.
İttifaklar değişir.
Dün birbirine söylemediğini bırakmayanlar bugün aynı masada oturur; bugün birbirine methiyeler düzenler yarın karşılıklı dosya açar.
Siyasetin tabiatında bunlar olabilir.
Ama davanın pusulası günlük siyasete göre ayarlanmaz.
Devlete sadakat başka şeydir, kişilere kayıtsız şartsız itaat başka.
Davaya bağlılık başka şeydir, makam sahibine bağlılık başka.
Bizim ölçümüz basittir:
Türk devletinin bekası, Türk milletinin birliği ve terörün tasfiyesi.
Sormak hakkımızdır. Eleştirmek hakkımızdır.
Yanlışa yanlış demek de hakkımızdır.
Çünkü bizim bağlılığımız sandalyeye değil fikredir.
Ha, bu arada özellikle bilinmesini isterim:
Biz bu davaya ATANMADIK; ADANDIK.
Arada bir harf var ama koca bir karakter farkı var.
Atananın görev süresi vardır. Adananın yoktur.
Atanan makamı gidince küser. Adanan makamını kaybetse de istikametini kaybetmez.
Atanan: “Ben neredeyim?” diye sorar.
Adanan:
“Dava nerede?” diye bakar.
Çünkü makam gelip geçer. Unvan gelip geçer.
Alkış gelip geçer.
Ama insan gerçekten bir fikre adanmışsa kartviziti değişince karakteri değişmez.
Bütün bunların üzerine bir de Temel’i anlatmadan olmaz…
Temel, doktor olmak için hâlâ tıp okumanın zorunlu olduğu dönemlerde okuyup doktor olmuş.
Bir gün ishal şikâyetiyle bir amca gelmiş.
Temel ilacın adını bir türlü hatırlayamamış.
“Şimdilik bir sakinleştirici vereyim, yarın gereken ilacı hatırlarım.” demiş.
Ertesi gün amcayı görünce sormuş:
— Nasılsın amca?
Amca gayet huzurlu cevap vermiş:
— Boka battım ama kafama da takmıyorum.
İşte çağımızın sosyolojik özeti belki de budur.
Ekonomiye bakıyoruz… Gündeme bakıyoruz…
Şiddete bakıyoruz… İnsan ilişkilerine bakıyoruz… Siyasete bakıyoruz…
Her gün başka bir şeye şaşırıyoruz.
Sonra telefon elimizde, kahve önümüzde:
“Neyse ya…” deyip geçiyoruz.
Belki de çağımızın en tehlikeli hastalığı budur:
Sorunların çözülmesi değil, sorunlarla yaşamaya alıştırılmamız.
Ashâb-ı Kehf uyandığında dünyanın değiştiğini fark etmişti.
Bizim trajikomik tarafımız ise dünyanın her sabah değiştiğini görüp birkaç saat sonra ona alışmamız.
Onlar 309 yıl uyudular ve bir kere şaşırdılar.
Biz sekiz saat uyuyor, her sabah başka bir memlekete uyanıyor ve öğlene doğru onu da normal kabul ediyoruz.
Sonra soruyorlar:
“Nasıl gidiyor?”
Ne diyelim?
Temel’in amcasından daha bilimsel bir cevap henüz bulunamadı:
“Boka battık ama kafamıza da takmıyoruz.”
Ama bazı şeyleri hâlâ kafaya takanlardanız.
Çünkü biz tesadüfen bulduğumuz için sıradan sananlardan değil, kıymetini bilerek sahip çıkanlardanız.
Ve tekrar edelim:
Biz bu davaya atanmadık.
Adandık.
Kalın sağlıcakla…
İlla Hû…
