ABD Başkanı Donald Trump, 3 Şubat’ta yaptığı açıklamada, Ukrayna’dan nadir toprak elementleri tedarik etme hedeflerini dile getirmişti.
Ukrayna’daki savaşın sona ermesi gerektiğini ifade eden Trump, ABD’nin Ukrayna’ya destek vermeye devam etmesi halinde bunun bir karşılık bulması gerektiğinin altını çizmişti. Bu açıklamalara ilk aşamada Ukrayna Devlet Başkanı Zelenskiy’den olumsuz bir yanıt geldi ancak dün yapılan duyuruda Trump, Zelenskiy’nin bu Cuma Beyaz Saray’a geleceğini ve nadir toprak elementleriyle ilgili bir anlaşma imzalayacaklarını belirtti.
Trump, bu anlaşmayı “çok büyük” bir gelişme olarak nitelendirirken, anlaşmanın değerinin 1 trilyon dolara kadar çıkabileceğini de ekledi. Peki, Trump neden Ukrayna’daki nadir toprak elementlerini temin etmek istiyor ve bu elementler hangi alanlarda kullanılacak?
KRİTİK MİNERALLER NEYE YARIYOR?
Ülkeden ülkeye değişiklik gösteren stratejik olarak kritik görülen mineraller arasında ABD’nin belirlediği 50 mineral bulunuyor. Ukrayna’nın ise 20’den fazla kritik mineral kaynağı olduğu düşünülmektedir. ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu, nadir toprak elementleri, nikel ve lityum gibi 50 mineralin kritik olarak tanınması gerektiğini vurgulamaktadır.
Nadir toprak elementleri ise bu kritik minerallerin bir alt kümesi olarak değerlendiriliyor ve 17 çeşit bulunmaktadır. Bu elementler, tıbbi uygulamalar, askeri sistemler, havacılık ve temiz enerji gibi birçok teknoloji ve elektronik alanda kritik bir rol oynamaktadır.
Neodim (Nd), Europium (Eu), Terbium (Tb), Disprosium (Dy) ve Yttrium (Y) gibi elementler, hem kısa hem de uzun vadede kritik nadir toprak elementleri arasında yer alırken, neodim, disprosyum ve terbiyum mıknatıslarda en çok kullanılan ve öneme sahip olanlar arasındadır.
ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu’nun 2024 yılına dair değerlendirmesi, dünya genelinde 110 milyon ton nadir toprak yatağı bulunduğunu ve bunların 44 milyon tonunun Çin’de konumlandığını gösteriyor. Brezilya 22 milyon ton, Vietnam 21 milyon ton, Rusya 10 milyon ton ve Hindistan 7 milyon ton rezerv ile takip ediyor. Ancak bu metallerin çıkarımı, yüksek maliyetli ve toksik atık üreten yoğun kimyasal süreçler gerektirdiğinden birçok ülke üretimi üstlenmekte tereddüt ediyor.
ÇİN YARIŞTA EGEMEN
Bu yarışta belirgin şekilde öne çıkan bir ülke var, o da uzun yıllardır nadir toprak elementleri sektöründə hakimiyeti elinde tutan Çin. Çin, küresel üretimin büyük bir kısmını kontrol etmekte ve bu alanda lider konumundadır.
Dünya genelinde rafine edilmiş nadir toprak elementlerinin yüzde 85’ini ve dünya üretiminin yüzde 58’ini elinde bulunduran Çin, bu durumuyla önemli bir rol oynuyor. Batılı ülkelerin Çin ve Rusya ile olan diplomatik ilişkilerinin riskli olduğu göz önüne alındığında, Çin’in bu durumu ileride bir baskı aracı olarak kullanması ihtimali gündeme geliyor. Özellikle 2010 yılında Japonya’ya yönelik nadir toprak elementleri ihracatını yasaklaması ve Aralık 2020’deki kısıtlamalar, bu risklerin bariz örnekleri arasında yer alıyor.
ABD Ekonomi Bakanlığı verileri, Ukrayna’nın Avrupa Birliği tarafından kritik olarak tanımlanan 34 mineralden 22’sine ev sahipliği yaptığını göstermektedir. Bu mineraller arasında endüstriyel ve inşaat malzemeleri ile değerli ve demir dışı metaller yer almakta.
