Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), kayıtdışı istihdam ile mücadele çerçevesinde sahte iş yerleri ve sahte sigortalılar üzerinde yoğun çalışmalar yürütmektedir. Anadolu Ajansı’ndan Özcan Yıldırım’ın aktardığı bilgilere göre, SGK denetmenleri 2024 yılında 81 ilde kayıtdışı istihdam konusunda 124 bin 982 iş yerini denetledi. Bu denetimler sırasında sahte iş yeri ve sahte sigortalılık ile ilgili 12 bin 684 iş yerinde incelemeler yaptı. Sonuçlar arasında, 2 bin 114 iş yerinin sahte olduğu tespit edildi ve çalışmadıkları halde sigorta primi ödenen toplam 94 bin 740 kişinin sigortası iptal edildi.
Özellikle İstanbul Fatih’teki bir iş hanında 40 metrekarelik bir dükkanda 400 kişinin tekstil işçisi olarak sigorta kaydının yapıldığı belirlendi. Başka bir ilde ise bir apartman dairesinde faaliyet gösteren danışmanlık firmasında 540 kişi sahte sigortalı olarak kaydedildi.
Kanun gereği, SSK’lıların (4/a) BAĞ-KUR’lulara (4/b) göre daha az prim günü ile emekli olma imkânı bulunuyor. BAĞ-KUR statüsünde normal emeklilik için 9 bin prim günü gereklidirken, 4/a statüsündeki çalışanlardan 8 Eylül 1999 tarihinden önce çalışmaya başlayanların 5 bin ile 5 bin 975 prim günüyle emekli olmaları yeterli olmaktadır. 8 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 tarihleri arasında çalışmaya başlayanlar içinse 7 bin prim günü avantajı sunulmaktadır.
BAĞ-KUR statüsünde yer alan bazı kişiler, fiili olarak çalışmadıkları halde kendilerini 4/a’lı (SSK) olarak gösterebilir. Buna ek olarak, daha önce 4/a statüsünde çalışmış ancak işsiz kalan ya da çalışmaya takat bulamayan bazı bireyler, sahte iş yerleri üzerinden veya akrabalarına ait iş yerlerinde sigortalı gösterilerek emeklilik hakkı elde etmeye çalışmaktadırlar.
Sahte iş yerleri, vatandaşlardan prim karşılığı para toplayarak SGK’ya sahte sigorta bildirimleri yapmaktadır. Çoğu zaman bu iş yerleri, gerçekten prim yatırmadan işlem gerçekleştirmektedir. Eş, dost veya akraba iş yerlerinden sigortalı gösterilen kişiler, genellikle primleri kendi ceplerinden ödemekte; bunu “Primimi ödüyorum, SGK’nın bir zararı olmaz” şeklinde bir yaklaşım ile değerlendirmektedirler.
Hâlbuki, kanun gereği bir kişinin 4/a statüsünde sigortalı olabilmesi için mutlaka bir işverene bağlı olarak fiilen çalışması gerekmektedir.
SAHTE SİGORTA YAPTIRANLARI NELER BEKLİYOR?
Gerçekte çalışmayan bireylerin bir iş yerinde çalışıyormuş gibi gösterilmesi, sahte sigorta olarak değerlendirilmektedir. Sahte sigorta yaptırmanın çeşitli idari ve cezai yaptırımları mevcuttur.
Sahte sigorta yaptıkları tespit edilen kişilerin bu süre zarfında sigorta prim günleri iptal edilmektedir. SGK’ya sahte sigorta süresince prim yatırılmışsa, bu primlerin tamamı geri alınmaktadır. Ayrıca, sahte sigortalılık süresi içinde kendisi veya bakmakla yükümlü oldukları kişilere yapılan tedavi masrafları da faiziyle geri talep edilmektedir.
Sahte sigorta olduğu tespit edilenlerin emekli olduktan sonra bu durum ortaya çıkarsa, emekli aylıkları kesilecek ve ödenmiş emekli aylıkları faiziyle geri alınacaktır. Emeklilik süresi boyunca SGK’dan alınan sağlık hizmetlerinin bedeli de geri istenebilecektir.
Sahte sigorta yaptırdığı için emeklilik hakkı iptal edilen bireylerin, yeniden emekli olabilmeleri için iptal edilen prim günlerini tamamlamaları gerekmektedir.
HAPİS CEZASI R
