Ukrayna ile Rusya arasında imzalanan transit gaz anlaşmasının süresinin dolmasıyla birlikte, Rus gazının Avrupa’ya sevkiyatı durdu. Bu durum, Avrupa’da kış aylarında gaz fiyatlarının yeniden artmasına yol açtı.
Ancak, bu durumu yalnızca gaz fiyatları üzerinden değerlendirmek oldukça eksik bir bakış açısı olacaktır.
Zira, transit anlaşmasının sona ermesinin en çok etkileyeceği ülkelerde ciddi fikir ayrılıkları gözlemleniyor.
Örneğin, Slovakya…
Ukrayna’nın doğalgaz boru hattı, Rusya, Polonya, Slovakya, Macaristan, Romanya ve Moldova’yı birbirine bağlıyor. Slovakya, yıllık gaz ihtiyacının yaklaşık üçte ikisini bu hat üzerinden karşılıyor. Geçtiğimiz günlerde Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’i ziyaret eden Slovakya Başbakanı Robert Fico, anlaşmanın devamı için büyük çaba sarf etti. Hatta Ukrayna’yı elektrik tedarikini kesmekle tehdit etti. Birçok Avrupa ülkesi, gaz anlaşmasının feshedilmesinin Rus ekonomisine zarar vereceğine dair yaygın bir algıya sahipken, Fico; bu durumun Avrupa’ya daha pahalıya mal olacağına dair uyarılarda bulundu. Ayrıca, Slovakya, Rusya-Ukrayna arasındaki barış görüşmelerine arabuluculuk yapmayı da teklif etti ve Rusya bu konuda Slovakya’nın ev sahipliğine sıcak bakıyor.
Şimdi ise Moldova’ya göz atalım…
Moldova, Avrupa’nın en küçük ülkelerinden biri olup, yaklaşık 3.5 milyon nüfusa sahiptir. Eskiden Sovyetler Birliği’ne bağlı iken, 1991 yılında bağımsızlığını kazanmıştır. Ukrayna ile savaşta yan yana duran Moldova, Avrupa Birliği’ne yakınlaşmış ve Fransa ile destek bulmuştur. Ancak, yapısal, ekonomik ve siyasi birçok sorunu bulunmaktadır. Gaz kesintisi, bu krizden en çok onları etkiliyor. Gazprom, Moldova’ya yıllık yaklaşık 2 milyar metreküp doğalgaz tedarik ederken, ödemelerini yapmadığı gerekçesiyle gaz akışını durdurdu. Bu durum, Rusya yanlısı Transdinyester bölgesi ile merkezi yönetim arasındaki gerilimi artırdı. Transdinyester’de, Rusya’dan gaz tedarikinin kesilmesi nedeniyle doğalgaz ve sıcak su tedariki de durdu.
Ancak sorun sadece ülkedeki ısınma ihtiyacı ile sınırlı değil…
Moldova’da, biri tek taraflı bağımsızlığını ilan eden Transdinyester, diğeri ise Moldova’ya ait olan Gagavuzya olmak üzere iki ayrı bölge bulunmaktadır. Transdinyester, Rusya kontrolündeyken, her iki bölge de merkezi hükümetin Avrupa Birliği ile yakınlaşmasından rahatsız. Ayrıca, 2025 yılında Moldova’da parlamenter seçimler yapılacak. Merkezi yönetim, transit anlaşmasının sona ermesinin faturasını Rusya’ya çıkartırken, Moskova’yı bu süreçte kendilerini ekonomik ve siyasi olarak zayıflatmakla suçluyor. Gaz meselesi, Avrupa’da yalnızca ekonomik değil, sosyal ve siyasi krizlere de yol açma potansiyeline sahip.
Burada Türkiye’nin stratejik rolü ön plana çıkıyor mu?
Elbette… Nedenine gelince…
Avrupa’ya gaz sevkiyatı sağlayan hatlar arasında Kuzey Akım 1, Kuzey Akım 2 ve Yamal-Avrupa bulunmaktadır. Hatırlanacağı üzere, Rusya, Avrupa’ya gaz gönderdiği Kuzey Akım 1 hattını kapattı. Ayrıca, Baltık Denizi’nin altından geçerek Almanya’nın Lubmin kentine ulaşan Kuzey Akım 2 hattı da ABD yaptırımları nedeniyle çalışamaz hale geldi. 2022 yılında Kuzey Akım hattına yönelik bir sabotaj girişimi yaşanmıştı. Özetle
Gaz Anlaşmazlığı: Avrupa’nın Enerji Krizi Derinleşiyor!
