Kapalı kapılar ardında, zenginler ile onlara hizmet eden ev işçileri arasında neler yaşanıyor?
Fransız sosyolog Alizée Delpierre, yüzyıllardır sanatçılar ve sinemacıların ilham kaynağı olan bu konuyu bilimsel bir perspektifle incelemeyi tercih etti.
Günümüz ev işçiliğinin dinamiklerini ortaya çıkarmak amacıyla ultra zenginlerin hanelerine girdi.
Delpierre, dünyanın en varlıklı bireylerinin isteklerini ve alışılmadık taleplerini karşılamak için evlerinde oluşturdukları sistemi anlamaya yönelik olarak, Paris’in lüks daireleri ve Fransız Rivierası’ndaki zarif villalarda gözlemler yaptı.
Bir kadın, ev işçisinden üç yerine sadece iki buz küpü istediği için şikayet etti. Bir uşak, patronunun kahvaltıda tam olarak 2,5 yumurta tükettiğini belirtti.
Masadaki çatal bıçak setlerinin mesafesinin milimetre hassasiyetiyle ölçülmesi gereken evlerin varlığından haberdar oldu.
Delpierre, Parisli aristokrat bir kadının evinde yarı zamanlı bir dadı ve mutfakta yardımcı olarak çalıştı. Aileyle birlikte birkaç ay boyunca Çin’deki evlerinde çocuk bakıcılığı yaptı.
Bu araştırmalarının sonuçlarını “Serving the Rich” (Zenginlere Hizmet Etmek) adlı kitabında yayımladı.
BBC Mundo’dan Santiago Vanegas, Delpierre ile bir röportaj gerçekleştirerek sosyoloğun deneyimlerini aktardı.
Delpierre, kitabında Fransa’daki lüks evlerin salonları üzerinden, dünya genelindeki zenginlerin evlerinde yaşanan benzer ilişkileri analiz etti.
Ev işçiliğinin göç ve eşitsizlik gibi küresel sorunlarla olan bağlantısını da ortaya koydu.
Araştırması, zenginlik ve güçle ilgili önemli soruları gündeme getirdi.
Delpierre, Fransız Ulusal Bilimsel Araştırma Merkezi’nde araştırmacı olarak görev yapmaktadır.
Zenginler ile hizmetkârları arasındaki ilişkiyi “altın kaplamalı sömürü” olarak tanımlıyor.
Kitap için ev sahipleri ve ev işçileri ile yapılan röportajlarla birlikte, ev işçilerinin kendi aralarındaki dinamikleri anlamak amacıyla onların içinde de yer aldı.
Delpierre, “Zenginlerin evlerinde hizmetçi olarak çalışarak, hizmetçiler arasında hiyerarşiyi görme şansım oldu. Dostluk, sevgi ve rekabet olduğuna tanık oldum” diyerek sözlerine devam ediyor:
“Zenginlere hizmet ederek yüksek gelir elde edebiliyorlar; ancak patronlarına çok iyi çalıştıklarını, uysal olduklarını ve tüm emirlerini yerine getirdiklerini göstermek zorundalar. Bu durum zaman zaman rekabet ortamı yaratıyor.”
Sosyolog, “ev işçisi” terimini, işverenlerin çalışanları üzerindeki hakimiyetini görünmez kıldığı için tercih etmediğini ifade ediyor.
‘Bu bir tür sömürü çünkü çalışmaktan başka bir şey yapmaya vakitleri yok’
Alizée Delpierre, kitabında zenginler ile evdeki çalışanları arasındaki ilişkiyi “altın kaplamalı sömürü” olarak tanımlıyor.
Bu terimle, “hizmetçilerin sınırsız çalıştıkları için sömürüldüklerini ancak aynı zamanda çok çalıştıkları kadar yüksek gelir elde ettiklerini” anlatmak istiyor:
“Kendim bile, sadece yarı zamanlı bir hizmetçi olmama rağmen, patronların benden beklediğinden çok daha fazlasını talep ettiğini deneyimledim.”
“Zenginlerin evlerinde her gün çalışan, yani orada yaşayan hizmetçiler – bu zenginler için çalışmanın bir koşuludur – bütün gün ve gece boyunca çalışırlar.”
Örneğin, çocuk bakan kadınların “neredeyse hiç uyumadıklarını” vurguluyor:
“Çocukların yataklarında veya odalarında uyumak zorunda kalıyorlar. Bu yüzden gece uykuları pek iyi geçmiyor. Gündüzleri ise çocuklara yemek pişirmek ve onlarla dışarı çıkmak gibi sorumlulukları var.”
Delpierre, “Bu bir tür sömürü, çünkü çalışmaktan başka bir şey yapmaya vakitleri yok” diyor.
Ancak ayda 3, 4, 5 ve hatta 12 bin euro kazandıklarını belirtiyor ve “Çalışan nüfusun geri kalanıyla kıyaslandığında, hizmetçiler aslında zengin kabul edilebilir” diyor.
Fransa’daki asgari ücretin 1802 euro olduğunu hatırlatıyor.
Delpierre, hizmetçilerin maaşlarına ek olarak lüks hediyeler aldıklarını da ifade ediyor:
“Zenginlerin evlerinde hizmetçilere Chanel kıyafetleri veya yalnızca ultra zenginlere özel tanımadığım markalardan çantalar hediye edildiğini görünce çok şaşırdım.”
Bu ev işçileri, zenginlerin tükettikleri yiyecekleri yiyebiliyor, büyük ve güzel evlerde konaklayabiliyorlar.
Ancak Delpierre, bunun da sömürünün bir parçası olduğunu vurguluyor.
“Zenginler, hizmetkârlarına ne kadar çok para ve hediye verirlerse, onlardan daha fazla çalışmaları beklenebilir hale geliyor” diyor ve şöyle ekliyor:
“Bu durum, bir tür borç ilişkisi yaratıyor. Hizmetkârlar, kendilerine sunulan hediyeleri ve parayı telafi etmek için daha fazla çalışmak zorunda olduklarını düşünüyorlar.”
‘Duygular gerçek’
Peki, ev sahipleri ile ev işçileri arasında nasıl bir duygusal bağ meydana geliyor?
Delpierre bu soruyu şu şekilde yanıtlıyor:
“Birisiyle yaşadığınızda, kim olursa olsun, kaçınılmaz olarak iş dışında da bir ilişki geliştirirsiniz.”
“Şefkat ve sevgi oluşuyor – patronlara ve onların çocuklarına duyulan sevgi. Neredeyse aile ilişkisi haline geliyor.”
“Hizmetçilerin, ailenin bir parçası olduğu iddiası, ikiyüzlü bir söylemle geçiştirilemez. Duygular gerçektir.”
Delpierre, işverenlerin ev işçilerini aileden biri gibi gördükleri için başka çalışanlardan daha fazla çalıştırma hakkını kendilerinde gördüklerini belirtiyor.
Öte yandan, ev sahiplerinin ev işçilerinin ve ailelerinin sağlıklarına önem verdiklerini de anlatıyor:
“Çocuklarıyla birlikte zenginlerin evlerinde yaşayan birçok hizmetçiyle tanıştım ve zenginler onların okul, yemek, doktor masraflarını ödüyordu. Bu durum oldukça çelişkili.”
Delpierre’ye göre, günümüzde ev işçilerinin içinde bulunduğu dinamikler geçmiştekilerle pek farklı değil.
‘Yabancıların isimleri değiştiriliyor’
Delpierre, ev sahipleri ile çalışanları arasında hem yakınlık hem de mesafe bulunduğunu, bu mesafenin pek çok şekilde belirlendiğini ifade ediyor:
“Bir mesafe fiziksel, yani zenginlerin evlerinde hizmetçilerin evin her yerine girmesine izin verilmez. Havuzu kullanamazlar, zenginlerin arkadaşlarıyla buluştuğu alanlara giremezler. Serbestçe hareket edemezler.”
Gözlemlediği en büyük evlerde, hizmetçiler ve işverenler için ayrı koridorların bulunduğunu ve bu şekilde ev sahiplerinin çalışanlarını her zaman görmediklerini belirtiyor.
Delpierre, zenginlerin, evlerinde çalışanların isimlerini değiştirdiklerini ve bu yöntemle mesafe koyduklarını da anlatıyor:
“Örneğin, eğer adınız John ise size Joseph diyebilirler. Bu isim değişikliği aynı zamanda ırksallaştırma anlamına geliyor.”
“Hizmetçiler yabancı uyruklu olduğunda – ve günümüzde birçoğu böyle – patronlar isimlerini Fransızca isimlerle değiştirme eğilimindedir. Pierre Bourdieu’nun dediği gibi, bu sembolik bir şiddet biçimidir.”
“Hizmetçilere her zaman aynı ismi veren
