Kırıkkale Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü öğretim üyesi Doçent Doktor Merve Suna Özel Özcan, Zengezur Koridoru’nun, günümüzde yalnızca Avrasya coğrafyasını birbirine bağlayan bir geçiş güzergahı olmanın ötesinde, Afro-Avrasya ekseninde düşünülmesi gereken stratejik bir hat haline geldiğini belirtti.
ABD’nin Ankara Büyükelçisi Tom Barrack, Azerbaycan ile Ermenistan arasındaki Zengezur Koridoru sorununa çözüm bulmak amacıyla bölgenin 100 yıllığına bir Amerikan şirketinin kontrolüne verilmesi önerisini gündeme taşıdı. Barrack’ın açıklamalarının ardından Zengezur Koridoru, yeniden uluslararası gündemin merkezine yerleşti.
DİKKAT ÇEKEN YORUM
Özcan, Azerbaycan ve Ermenistan arasındaki Zengezur Koridoru’na yönelik üçüncü tarafların tutumlarını ele aldığı bir yazı kaleme aldı.
“STRATEJİK BİR HAT HALİNE GELDİ”
Özcan, Zengezur Koridoru’nun hem Çin hem de Batı açısından son derece kritik bir denge unsuru haline geldiğini vurguladı. “Koridor savaşlarının yaşandığı bir dönemde Zengezur Koridoru, Orta Asya’ya uzanan Doğu-Batı eksenli ‘Orta Koridor’ ulaşım hattının kilit halkasını oluşturuyor. Bu durum, bölgenin öneminin yalnızca yüzeyde değil, derin jeopolitik katmanlarda da kendini gösterdiğini ortaya koyuyor” dedi.
Özcan, ABD’nin bölgeye olan ilgisinin artması ve Rusya ile Azerbaycan arasındaki ilişkilerin gerginleşmesiyle birlikte Zengezur Koridoru üzerinden yeni bir Avrasya jeopolitiğinin şekillendiğini belirtti.
ZENGEZUR KORİDORU VE ÜÇÜNCÜ TARAFLAR
Zengezur Koridoru, yalnızca bir transit yol olmanın ötesinde, jeopolitik açıdan önemli bir konumda bulunuyor. Koridor, hem Çin hem de Batı için stratejik bir denge noktası haline geldi. Bu koridor aynı zamanda, Türkiye ve Azerbaycan’dan Orta Asya’ya uzanan “Orta Koridor” ulaşım hattının hayati bir parçasını oluşturuyor.
“ABD BÖLGEYİ YÖNLENDİRMEYİ HEDEFLİYOR”
Bu noktada, ABD’nin bölgeye artan ilgisi dikkat çekiyor. ABD, bu koridor üzerinden İran ve Rusya’nın etkisini sınırlandırmayı ve Çin’in Kuşak ve Yol Girişimi’ne alternatif bir yapı oluşturmayı hedefliyor. Barrack’ın önerisi, Zengezur Koridoru’nun 100 yıllığına ABD’ye kiralanması fikrini ortaya atarak, “hakkaniyetli ve uluslararası garantili bir çözüm” sunmayı amaçlıyor.
Ancak bu önerinin uygulanabilirliği tartışmalıdır. ABD, bölgedeki stratejik denetim alanını genişletmeyi ve Çin’in Kuşak ve Yol Projesi’nin önemli bir parçasını kontrol etmeye çalışıyor.
“MOSKOVA AÇISINDAN ÖNCELİKLİ HALE GELDİ”
Rusya, bölgede uzun süredir sürdürdüğü kontrol mekanizmasını 2020’deki İkinci Karabağ Savaşı sonrası farklı bir boyuta taşımıştı. Ancak, Rusya-Ukrayna Savaşı’nın başlaması, Moskova’nın Güney Kafkasya’daki etkinliğini zayıflatarak yeni bir zayıflama dönemine sürükledi. Bu nedenle, Rusya’nın müdahaleci bir tutum sergilemesi giderek öncelikli hale geldi.
Azerbaycan’a ait bir uçağın düşmesiyle başlayan gerginlik, Rusya-Azerbaycan ilişkilerinin tarihsel dinamiklerine dair ciddi bir sorgulama yarattı. Sonuç olarak, Moskova’nın tehdit veya baskı yoluyla Azerbaycan’a yaklaşımının ne kadar sürdürülebilir olduğu sorgulanıyor.
“İRAN KENDİ KUZEY GÜVENLİK KUŞAĞI OLARAK GÖRÜYOR”
Orta Doğu bölgesindeki krizlerin Kafkasya üzerindeki yansımaları da dikkate alınmalıdır. İran, Güney Kafkasya’yı kendi kuzey güvenlik kuşağı olarak görmekte ve Azerbaycan’ın güçlenmesini istememektedir. İran’ın bu bölgedeki tutumu, bölgesel çıkar dengelerinin belirleyici olduğunu gösteriyor.
İran, Zengezur Koridoru ve Türkiye-Azerbaycan ilişkilerine yönelik yaklaşımını gözden geçirmektedir. Bu bağlamda, İran’ın kuzeyden izole edilme korkusunu aşarak yapıcı bir tutum alması, Zengezur Koridoru bağlamında ortak bir istikrar zeminine ulaşması açısından önemli bir adım olacaktır.
“ÇİN SESSİZ BİR GÜÇ PROJEKSİYONU İNŞA EDİYOR”
Çin’in Zengezur Koridoru ve Güney Kafkasya’ya yaklaşımı, “Kuşak ve Yol Girişimi” çerçevesinde şekillenmektedir. Ekonomik entegrasyon ve stratejik sabırla hareket eden Çin, bölgede sessiz bir güç projesi inşa etmektedir. ABD’nin Zengezur Koridoru’nu 100 yıllığına kiralama önerisi, Çin’in Avrupa’ya kesintisiz ulaşım hedefiyle doğrudan çelişmektedir.
Rusya’nın Ukrayna savaşıyla birlikte bölgede zayıflayan etkisi, güç dengelerini daha karmaşık hale getirebilir. Ukrayna’nın Azerbaycan gazının Avrupa’ya taşınmasında geçiş ülkesi olma rolü, koridor savaşlarının enerji ve jeopolitik dengelerdeki önemini artırabilir.
Şu anda barış odaklı bir süreç işliyor ve Zengezur Koridoru’nun açılması, Ermenistan ve Azerbaycan’ın Abu Dabi’de gerçekleştirdiği görüşmelerin sonuçlarına bağlı. Önümüzdeki günler, Güney Kafkasya’daki jeopolitik dinamiklerin daha da sertleşeceğini gösteriyor.
