Umumi tuvaletlere girdiğinizde, “iğrenme” hissiyle başa çıkmak zor olabilir. Tuvalet oturağındaki ve zemin üzerindeki idrar lekeleri, başka birinin vücut sıvılarının keskin kokusu, duyularınızı olumsuz etkileyebilir.
Bu tür düşünceler aklınıza geldiğinde, kabin kapısını dirseğinizle açmak, ayağınızla sifonu çekmek veya klozeti tuvalet kağıdı ile kaplayarak oturmak gibi karmaşık önlemler alıyor olabilirsiniz.
Peki, yalnızca klozete oturarak gerçekten hastalık kapma riski var mı? Yoksa bazı insanların temas etmekten kaçınmak için benimsediği bu yöntemler gereksiz mi? Mikrobiyologların bu konudaki görüşleri şöyle.
(Muhtemelen) kapmayacağınız şeyler
“Teorik olarak, evet, tuvalet koltuğundan hastalık kapma riski var ama bu risk oldukça düşük,” diyor Güney Florida Üniversitesi halk sağlığı ve mikrobiyoloji profesörü Jill Roberts.
Cinsel yolla bulaşan hastalıkları (CYBH) ele alalım. Gonore ve klamidya gibi hastalıklara neden olan bakterilerin çoğu, bir organizmanın vücudu dışında, tuvalet oturağı gibi sert yüzeylerde uzun süre yaşayamaz.
Bu nedenle, CYBH’lerin çoğunun sadece cinsel organların ve vücut sıvılarının doğrudan teması yoluyla bulaşabileceği düşünülüyor. Kirli tuvaletlerden kaçınmak ve hijyene dikkat etmek önemli, ancak bu konunun büyük bir endişe kaynağı olmaması gerektiği ifade ediliyor.
Roberts, cinsel yolla bulaşan hastalıklar klozetlerden kolayca bulaşsaydı, bu durumda herkesin “sık sık” bu hastalıklara yakalanmış olacağını belirtiyor.
Mikrobiyoloji uzmanı, kan yoluyla bulaşan hastalıklara yakalanma riskinin de düşük olduğunu ifade ediyor. Tuvalet koltuğunda kan lekesi olsa, bunu fark edip kaçınabileceğinizi söylüyor. Ayrıca, cinsel aktivite veya kirli iğnelerle enjekte olmadan, kan yoluyla bulaşan patojenlerin kolayca yayılması mümkün değil.
Roberts’a göre, başka birinin idrar yolu enfeksiyonunu klozetten kapma olasılığı da aynı derecede düşük. Tuvalet koltuğundan dışkı bulaşırsa İYE kapma riski var, ancak bunun için büyük miktarda dışkı gerekir. “Kendi dışkınızı genital bölgenize yakın bir şekilde silerseniz İYE’ye yakalanma olasılığınız çok daha yüksektir,” diye ekliyor.
Neler bulaşabilir?
Ancak, cinsel yolla bulaşan hastalıklara yol açan bazı patojenler tuvalet oturağında daha uzun süre hayatta kalabilir. Genital siğillere neden olan insan papilloma virüsleri (HPV), birkaç faktöre bağlı olarak, yüzeylerde bir haftaya kadar kalabilir.
Nevada’daki Touro Üniversitesi’nde mikrobiyoloji ve immünoloji profesörü olan Karen Duus, HPV’nin el dezenfektanlarına dirençli olabileceğini ve virüsün yok edilmesi için %10’luk konsantrasyonda çamaşır suyu gerektiğini belirtiyor.
Bu virüsler, yalnızca genital bölgenizin cilt bariyeri bozulduğunda, örneğin tuvalette otururken kızarıklık veya yara varsa vücudunuza girebilir. Bu nedenle, HPV genellikle cinsel cilt teması yoluyla bulaşır.
ABD’deki çevrimiçi sağlık hizmeti şirketi Treated.com’un klinik sorumlusuna göre, teorik olarak genital herpes enfeksiyonu olan birinin virüsü klozete bulaştırabileceği ve cildi yaralı olan sonraki kullanıcıların risk altında olabileceği ifade ediliyor. Ancak, bunun olasılığı düşük.
Peki, klozeti tuvalet kağıdıyla kaplamak ya da klozete temas etmeden çömelmek mi en iyisi? Tuvalet koltuğuna oturmadan önce kağıt sermek, umumi tuvaleti kullanmanın en temiz yolu gibi görünebilir.
Araştırma grubu YouGov’un 2023 yılında yaptığı bir ankete göre, Amerikalıların yaklaşık %63’ü umumi tuvaleti kullanırken oturuyor, ancak bunların yarısı klozeti tuvalet kağıdıyla kaplıyor. Aynı ankete göre yaklaşık %20’si de bu tuvaletleri çömelerek kullanıyor.
Bununla birlikte, tuvalet kağıdı veya kapak, sizi patojenlerden korumaz. Bu malzemeler gözenekli olduğu için mikropların sızmasını ve cinsel organlarınıza temas etmesini engelleyemezler.
Ohio State Üniversitesi Wexner Tıp Merkezi’nde pelvik sağlık alanında klinik uzman olan Stephanie Bobinger, çömelmenin potansiyel olarak yarardan çok zarar verebileceğini vurguluyor.
Kadınlar tuvalete çömelirken pelvik taban ve pelvik kemer kaslarını kasarlar. Bu, mesaneden idrar akışını engelleyebilir ve daha fazla ıkınmak zorunda kalarak pelvise gereksiz baskı yapabilir. Ayrıca, bu sırada mesanelerini tamamen boşaltamayabilirler ve bu da bazen idrar yolu enfeksiyonuna yol açabilir.
Asıl sorun ellere bulaşan bakteriler
Aslında, tuvalette hastalık kapma riski genellikle klozetle genital temastan kaynaklanmaz.
Roberts, bunun yerine, klozete dokunan ellerinizin, vücut maddelerinden kaynaklanan bakterilerle kontamine olmasından ve ardından bu kirli ellerinizle yüzünüze ve ağzınıza dokunmanızdan kaynaklandığını ifade ediyor.
“Asıl tehdit ellerinizden ağzınıza bulaşan bakterilerde,” diyor.
Öncelikle, klozete sıçrayan dışkı parçacıkları Escherichia coli, Salmonella, Shigella, Staphylococcus veya Streptococcus gibi patojenler içerebilir. Bu patojenler, mide bulantısı, kusma ve ishal gibi gastrointestinal semptomlara yol açabilir.
Dışkı ayrıca norovirüs kalıntılarını da içerebilir. Bu son derece bulaşıcı patojen, kontamine yüzeyler, yiyecek veya içecekler yoluyla kolayca yayılır. Norovirüs oldukça dayanıklıdır ve bazı yüzeylerde iki aya kadar canlı kalabilir, çok az bir miktarı bile insanı hasta etmeye yeter.
Bir araştırmaya göre, Covid-19 ve adenovirüse kıyasla, banyoda kontamine yüzeylere dokunarak norovirüs ile enfekte olma olasılığımız daha yüksektir.
Adenovirüs, soğuk algınlığı veya grip benzeri semptomlara yol açan bir patojen olup, yaşlı veya bağışıklık sistemi zayıf olanlarda daha ciddi hastalıklara neden olabilir.
Bu şekilde hastalanma riski düşük olabilir. Roberts, “Tuvaletler düzenli olarak temizleniyor,” diyor. Mikrobiyoloji öğrencileri farklı yüzeylerdeki mikroplar için örnek aldıklarında, bilgisayar laboratuvarında buldukları miktarın tuvaletlerdekinin çok üzerinde olduğunu belirtiyor.
Arizona Üniversitesi’nde viroloji profesörü olan Charles Gerba, “ABD’deki ev tuvaletleri, üniversitede incelediğimiz umumi tuvaletlerden çok daha fazla mikrop barındırıyor. Çoğu yerde, evdeki tuvaleti kullanmak yerine umumi tuvaleti kullanmak daha güvenli,” diyor.
Gerba’nın araştırmalarına göre, çoğu yerde temizlik ekipleri umumi tuvaletleri günde birkaç kez silerken, evlerde tuvaletler haftada yalnızca bir kez temizleniyor. Gerba’nın laboratuvarına göre, ev banyolarının en az üç günde bir temizlenmesi gerekiyor.
‘Tuvalet püskürmesi’ne dikkat
Elbette, çoğu insan tuvaletteki yüzeylerle gereğinden fazla temas etmez. Çoğu insanın ellerini düşündüğümüzden daha az yıkadığını ancak tuvaleti kull
