Ukrayna‘nın başkenti Kiev’de, cepheden yeni dönen 30 yaşındaki drone operatörü Pavlo, sıkışık bir dairede pizza kutusu büyüklüğünde siyah bir çantanın fermuarını açtı.
Çantanın içinde, odanın içinde uçurmayı planladığı dört rotorlu bir drone yer alıyor.
Kontrol ünitesindeki düğmelere basarak anteni farklı konumlara itiyor, ancak hiçbir hareket gerçekleşmiyor.
Gülümseyerek, “Üzgünüm, bugün olmadı” diyor. Ünite sağlam görünüyordu ama bir sorun var gibi.
Sadece ön adının verilmesini isteyen Pavlo, cephede birincil kişi görüş açısı (FPV) olarak bilinen insansız hava aracı (İHA) pilotuydu.
Bu yüksek manevra kabiliyetine sahip küçük İHA’lar, görüş açısının dışına da uçma imkanı sunan ön kameralara sahipler.
Son bir yılda, bomba yüklü FPV İHA’lar Ukrayna‘nın farklı cephelerinde yaygınlaşarak, işgalin ilk dönemlerinde hakim olan ağır silah savaşlarının yerini aldı.
FPV’ler, zırhlı araçları hedef alıyor, piyade birliklerini ağaçlık alanlarda buluyor ve askerlerin hayatlarını sona erdiriyor.
Pavlo, “FPV’lerden saklanamazsınız ve kaçmak da işe yaramaz” diyor.
Askerlerin mümkün olduğunca sakin kalmaya çalıştığını ve dua ettiklerini belirtiyor.
Askerler, yüksekten ve bitki örtüsünün arkasında görünmez olsalar bile, onun kendine özgü tiz vızıltısını duyabiliyor.
Pavlo, bu sesi taklit ederek, “Avlanıyorsunuz” diyor.
Bir yıldan fazla bir süre cephede geçirdikten sonra Pavlo, eşiyle birlikte yaşadığı Kiev’deki dairesine geri döndü.
Ancak droneların sesi onu takip etti. Çim biçme makineleri, motosikletler ve klimalar gibi günlük mekanik sesler, ona FPV’leri hatırlatıyor.
Doğaya gitmek de bir kaçış değil; artık vızıldayan arı ve sinek seslerini duyduğunda bile panikliyor.
Pavlo, “Artık doğaya çıkıp bu sesi duymak istemiyorum çünkü bana droneları hatırlatıyor” diyor.
Sesle ilişkili travma, yeni bir olgu değil; nesiller boyu askerler, sivil hayata döndüklerinde ani seslerden etkileniyor.
Fakat Ukrayna‘daki savaş, drone teknolojisinin etkisiyle farklı bir mücadeleye dönüştükçe, savaş travması da bu yeni boyut kazandı.
Kiev Askeri Hastanesi Baş Psikiyatristi Dr. Serhii Andriichenko, “Geçtiğimiz yıl içinde hastaların çoğu, fiziksel olarak yaralanmamış olsalar bile, dronelar nedeniyle ruhsal sorunlar yaşamaya başladı” diyor.
Dr. Andriichenko, “Buna dronefobi diyoruz” ifadesini kullanıyor.
Pavlo gibi binlerce askerin cepheye dönerken, drone sesleriyle ilişkili akut stres bozuklukları yaşadığını aktarıyor.
Drone fobisi, küçük motosikletler, çim biçme makineleri, klimalar ve vızıldayan diğer mekanik seslerle tetiklenebiliyor.
FPV drone saldırısında kolunu kaybeden Savur, “Moped ya da çim biçme makinesi sesi” duyduğunda aklına ilk gelenin drone olduğunu belirtiyor.
Askeri protokol gereği çağrı işaretiyle anılmayı tercih eden Savur, cephede insansız hava araçlarının “sürekli bir ses” oluşturduğunu ifade ediyor.
“Bir merminin sesi sadece birkaç saniye sürer, ancak insansız hava aracının sesi sürekli oradadır” diyor:
“Siperinizde, bulunduğunuz yerde uzanıp saatlerce dinleyebilirsiniz. O sesi her zaman hatırlıyorum.”
Bazen ise sorun tam tersi olarak sessizlik olabiliyor.
Dr. Andriichenko, “Sessizlik her zaman başlangıçtır” diyerek, askerlerin nöbetleşe muharebe mevzilerine gittiklerinde insansız hava araçları olmadığından emin olmak için dikkatle dinlediklerini anlatıyor.
Bu durumda, sürekli bir gerginlik ve korku hâkimdir; askerler sürekli olarak yukarı bakıyorlar.
Çoğu durumda, sivil hayata dönüş bile bu gerginliği ortadan kaldırmamış durumda. Askerlerin evlerindeki ışıkları aniden kapattıkları, pencerelerden uzak durup mobilyaların altına saklandıkları gözlemleniyor.
Dr. Andriichenko, travma tetikleyici sesleri hatırlamayan askerlerin, aile üyelerinden duyduklarında hatırladıklarını belirtiyor.
İşgalin, daha çok acımasız ve doğrudan çatışmalarla karakterize edilen ilk evrelerinde görev alan askerler, bu çatışmaların çoğunun ormanlık alanlarda yaşanması nedeniyle buralardan korkarak evlerine döndüler.
Ancak insansız hava araçlarının devreye girmesi bu durumu tersine çevirdi.
Psikiyatrist Andriichenko, askerlerin artık “kendilerini ormanlarda, sık ağaçların gölgeliklerinde” en güvende hissettiklerini söylüyor:
“Boş zamanlarında ise ormanlık alanlardan uzak durmaya çalışıyorlar.”
İHA kullanımındaki artış, muharip birlikler için başka etkiler de doğurdu. Tehlike bölgesi, cephe hattından çok daha geriye doğru genişledi.
Yoğun bir rotasyondan sonra cephe hattından geri çekilen askerler artık gardlarını indiremiyorlar.
Küçük bir insansız hava aracı birliğinin komutanı olan Nazar Bokhii, bir gün cephe hattından yaklaşık 5 km gerideki bir sığınakta, birliği 22 km uzaklıktaki bir Rus havan topu mevzisine tam isabet kaydetti.
Bu başarının verdiği cesaretle, Bokhii, drone sesine dikkat etme protokollerini unutarak sığınaktan fırladı.
Yakın mesafede havada bir Rus FPV’si vardı.
Drone hızla ona doğru gelirken, Bokhii’nin sadece kollarını kaldırmaya vakti oldu.
Patlama anında iki elini ve sol gözünü kaybetti, yüzü ise ciddi şekilde yandı.
Bokhii, drone korkusuna bağlı stres bozukluğunun, motosikletler ve çim biçme makineleri gibi seslere karşı verdiği korku tepkisiyle sınırlı olduğunu ifade ediyor.
Ancak sesin etkisini bildiğini, çünkü kendi biriminin bunu düşmana karşı kullandığını belirtiyor.
Bokhii, “Sesle korku yaratan taraf bizdik, sesten zarar gören taraf biz değildik” diyor.
Bir noktada, sesin Rus askerlerini savunmasız bölgelere zorlamak için kullanılabileceğini fark ettiklerini aktarıyor.
Bokhii, “Etraflarında vızıldayarak dolaştığınızda, düşmanın psikolojik dayanıklılığını sınamaya başlıyorsunuz. İHA sesi başlı başına ciddi bir psikolojik saldırıdır” şeklinde konuşuyor.
Bokhii’ye göre, bir askerin üzerinde yeterince uzun süre vızıldarsanız, güçlü bir sığınaktan çıkıp açık araziye doğru kaçma ihtimali artıyor:
“Psikolojinize öyle işliyor ki, kendinizi sakinleştirmek için bir şeyler yapmamız gerekiyor. Yakında uçup onu psikolojik olarak baskı altına alıyorsunuz ve koşmaya başlıyor, vurulması daha kolay hale geliyor.”
FPV’lerin psikolojik terörü artık cephe hattında yaşanan bir sorun olmanın ötesine geçti. Cephe hatlarının gerisindeki alanları da etkisi altına aldı. Rusya, yakınlardaki Ukrayna
