ABD Başkanı Donald Trump, bugün Azerbaycan Devlet Başkanı İlham Aliyev ve Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan’ı Beyaz Saray’da kabul edecek. Görüşmenin en önemli maddelerinden birinin Zengezur Koridoru olduğu öngörülüyor.
Azerbaycan lideri Aliyev, 2025’te yaptığı bir açıklamada, “Dört yıldan fazla bir süredir Zengezur Koridoru’nun müzakerelerle çözülmesini bekliyoruz. Daha ne kadar süre geçmesi gerekecek?” şeklinde konuşmuştu.
Ermenistan Başbakanı Paşinyan ise, “Bakü’ye, bölgedeki ulaşım bağlantılarını açmayı amaçlayan Barış Kavşağı projesini resmi olarak sunduk. Bunun dışında başka bir gündemimiz yok.” açıklamasında bulundu.
Son dönemde ABD’nin arabuluculuğuyla iki ülke arasında müzakerelerin hızlandığı belirtiliyor. Reuters ajansı, bugün gerçekleştirilecek görüşmede Zengezur Koridoru hakkında bir anlaşma imzalanabileceğini aktardı.
Zengezur Koridoru, Azerbaycan’ı ulaşım yollarıyla Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti’ne ve dolayısıyla Türkiye’ye bağlamayı hedefleyen önemli bir proje olarak öne çıkıyor. Peki, bu projeye bölge ülkeleri nasıl yaklaşıyor?
Proje nedir?
Ermenistan’ın güneyinde bulunan Syunik eyaleti, Azerbaycan’da Zengezur olarak adlandırılıyor. Bu bölgenin doğusunda Azerbaycan, güneyinde İran, batısında ise Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti yer alıyor.
Zengezur Koridoru, bu alandan açılacak kara ve demiryolu ulaşımıyla Azerbaycan’ı doğrudan Nahçıvan’a bağlamayı amaçlıyor. Daha geniş anlamda ise bu proje, Azerbaycan’ı Türkiye ile doğrudan birbirine bağlama hedefini taşımaktadır.
Azerbaycan ve Ermenistan arasında projeye dair mutabakat var mı?
2020 yılında gerçekleşen 2. Dağlık Karabağ Savaşı, Rusya’nın arabuluculuğuyla sona ermişti. Anlaşmanın 9. maddesi, Nahçıvan ile Azerbaycan arasında ulaşım yollarının açılmasını öngörüyordu. Bu maddede, “Bölgedeki tüm ekonomi ve ulaşım bağlantıları açılacaktır.” ifadesi yer alıyordu.
Azerbaycan, bu madde ile iki ülkenin Zengezur Koridoru konusunda uzlaştığını savunuyor. Ancak Ermenistan, bu maddede Zengezur adının geçmediğini ve Bakü’nün istediği gibi bir koridor projesinden bahsedilmediğini belirtiyor.
Azerbaycan, 2023’teki askeri operasyonuyla Dağlık Karabağ’da kontrolü ele geçirdi. Ermeni ayrılıkçılar, silah bırakmayı ve Bakü yönetimiyle “bölgenin entegrasyonu” için görüşmeler yapmayı kabul etti.
Öte yandan, Ermenistan “Barış Kavşağı” adı altında alternatif bir proje öneriyor. Bu proje, Hazar Denizi’ni Akdeniz ve Basra Körfezi’ne bağlayarak, bölgedeki ticaret ve enerji akışını artırmayı hedefliyor.
7 Ağustos’ta Reuters, ABD yönetiminden kaynaklara dayandırdığı haberinde, tarafların koridor konusunda anlaşmaya vardığını ve adının Trump Uluslararası Barış ve Kalkınma Koridoru olacağını duyurdu.
İran projeye neden karşı çıkıyor?
İranlı yetkililer, projeye yönelik kaygılarını zaman zaman dile getiriyor. Tahran, Kafkaslar’da “jeopolitik değişiklikler” istemediğini vurguluyor. İran, Zengezur Koridoru’nun Ermenistan’ın kara erişimini kesebileceğinden endişe ediyor.
Eylül 2024’te İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, projeyle ilgili yaptığı açıklamada, komşu ülkelerin sınırlarında herhangi bir değişikliğin İran için “kırmızı çizgi” olduğunu belirtti ve bu durumun kabul edilemeyeceğini ifade etti.
Arakçi’nin tepkisi, Rusya’nın Azerbaycan ve Ermenistan arasında bir barış anlaşmasının sağlanmasına yönelik çalışmalara destek verdiğini açıklamasının ardından geldi. Rusya, Azerbaycan ve Nahçıvan arasında yeni ulaşım yollarının açılmasını destekliyor.
Türkiye’den son açıklama ne?
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, konuyla ilgili son açıklamasını 21 Temmuz 2025’te yaptı. Erdoğan, “Zengezur Koridoru sadece Azerbaycan, Ermenistan ve Türkiye’ye değil, bölgedeki diğer ülkelere de fayda sağlayacak.” ifadesini kullandı.
Erdoğan, “Bu hattın jeoekonomik boyutu son derece önemlidir. Bu hat, bölgemizin ötesindeki coğrafyaları da birbirine bağlayarak ticareti canlandıracaktır.” dedi.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Uraloğlu ise 26 Aralık 2024’te, tarafların uzlaşmasının ardından koridor inşasının dört yılda tamamlanabileceğini belirtti.
Aliyev ve Paşinyan son açıklamalarında neler söyledi?
İlham Aliyev, 19 Temmuz’da Şuşa Global Medya Forumu’nda yaptığı açıklamada, Zengezur Koridoru’nun ilk aşamasındaki kapasitesinin 15 milyon ton kargo olacağını belirtti. Aliyev, Ermenistan ve İran ile bağlayacak demiryolu hattının inşaatının neredeyse tamamlandığını vurguladı.
Paşinyan’ın sözcüsü Nazeli Baghdasaryan, 21 Temmuz’da, Ermenistan’ın egemenliğini tehdit eden hiçbir talebi görüşmeyeceğini belirtti ve “Ermenistan’a giren tüm ürünler ve insanlar zorunlu gümrük ve sınır denetiminden geçmelidir.” dedi.
