Cuma günü Alaska‘da gerçekleşecek olan ABD ve Rusya liderleri Donald Trump ile Vladimir Putin arasındaki zirve, son yılların en önemli diplomatik olaylarından biri olarak öne çıkıyor.
Bu toplantının yeri ise tarihi bir anlam taşıyor ve tartışmalara sebep oluyor.
Trump ve Putin, ABD’nin en büyük şehri olan Anchorage‘da buluşacaklar.
Ancak bu zirvenin 150 yıl önce aynı yerde gerçekleşmiş olsaydı, Rusya topraklarında yapılmış olacağı dikkat çekiyor.
Şu anda ABD’nin en büyük eyaleti olan Alaska, tarihsel olarak bir dönem Rusya’nın egemenliği altındaydı ve ülkenin yüzölçümünün yaklaşık beşte birini kaplıyor.
‘Mantıklı’ bir buluşma noktası
Kuzey Amerika’nın en kuzeybatısında yer alan Alaska, en dar noktasında 82 kilometre genişliğindeki Bering Boğazı ile Rusya’dan ayrılıyor.
Trump, zirvenin Alaska‘da yapılacağını duyurduğunda, Rusya Başkanlık Asistanı Yuri Uşakov, Rus heyetinin bu seçimden memnun olduğunu belirterek, “Bering Boğazı üzerinde uçmak ve böyle önemli bir zirvenin Alaska‘da düzenlenmesi oldukça mantıklı” dedi.
Alaska ile Rusya arasındaki tarihi ilişkiler 1700’lerin başlarına kadar uzanmaktadır. O dönemde Sibirya’daki yerlilerin ‘doğudaki geniş topraklar’ hakkında bahsettiği biliniyor.
1728 yılında Danimarkalı denizci Vitus Bering’in liderliğindeki bir keşif gezisi, yeni toprakların Rus anakarasına bağlı olmadığını ortaya çıkardı. Ancak yoğun sis nedeniyle bu sefer başarısız oldu.
1741’de Bering’in önderliğindeki bir başka sefer başarılı oldu ve karaya insan gönderildi. Ardından ticari seferler başladı ve ilk su samuru kürkleri Rusya’ya dönüş yapınca, Pasifik kıyıları arasında kârlı bir kürk ticareti dönemi başladı.
Fakat 19. yüzyılda İngiliz ve Amerikalı kürk tüccarları, Ruslarla rekabet etmeye başladılar.
Bu rekabet, 1824 yılında Rusya’nın ABD ve İngiltere ile ayrı ayrı antlaşmalar imzalamasıyla sona erdi. Su samurlarının neslinin tükenmek üzere olması ve Kırım Savaşı’nın siyasi sonuçları, Rusya’yı Alaska’yı ABD’ye satmaya ikna etti.
‘Aptalca’ bir alışveriş olarak görüldü
Dönemin ABD Dışişleri Bakanı William Seward, bu toprakların satın alınması için müzakereleri yürüttü ve Ruslarla anlaşma sağladı.
Uzun süren karşıt görüşlere rağmen, ABD Kongresi Seward’ın 7,2 milyon dolarlık teklifini onayladı ve 18 Ekim 1867’de Alaska’nın o zamanki başkenti Sitka’da Amerikan bayrağı dalgalanmaya başladı.
İlk başta, Alaska’nın satın alınması, arazinin değerinin olmadığı düşüncesiyle “Seward’ın Aptallığı” olarak adlandırıldı.
Bugünkü enflasyon oranlarına göre, ABD’nin ödediği 7,2 milyon dolar, 100 milyon doların biraz üzerinde bir değere denk geliyor ki bu da Alaska’nın büyüklüğü göz önüne alındığında oldukça düşük bir rakam.
19. yüzyılın sonlarına gelindiğinde Alaska’da altın, petrol ve doğal gaz keşifleri yapılmaya başlandı ve bu durum hızla önemli kazançlar sağladı.
Seward’ın bu cesur kararı, meyvelerini vermeye başlamıştı; 1959 yılında Alaska resmen ABD’nin 49. eyaleti oldu.
Doğal kaynakları bol olan Alaska’da bugün 12 binden fazla nehir ve sayısız göl bulunuyor.
Başkenti Juneau, yalnızca tekne veya uçakla ulaşılabilen tek ABD eyalet başkenti olma özelliğine sahip.
Anchorage’daki Hood Gölü ise günde yaklaşık 200 uçuşla dünyanın en yoğun deniz uçağı üssü konumundadır.
Başkanlar Trump ve Putin, Alaska’nın en büyük askeri tesisi olan Elmendorf-Richardson Ortak Üssü’nde bir araya gelecekler. 64,000 dönümlük bu üs, ABD’nin Kuzey Kutbu’ndaki askeri hazırlıkları açısından kritik bir öneme sahip.
Alaska, geçmişte de Amerikan diplomasisine ev sahipliği yapmıştı. Mart 2021’de Joe Biden, yeni diplomatik ve ulusal güvenlik ekibi ile Anchorage’da Çinli mevkidaşlarıyla buluşmuştu.
Zirveyle ilgili resmi detaylar henüz açıklanmadı, ancak Beyaz Saray, Alaska’daki görüşmelerin Trump için bir “dinleme oturumu” olacağını ve bu oturumda başkana “savaşın nasıl sona erdirileceğine dair en iyi değerlendirmeleri” sunacaklarını belirtti.
Geçen hafta zirveyi duyuran Trump, toplantının barışa yönelik somut adımların atılmasına vesile olabileceği umudunu ifade etti.
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, daha önce Kiev’in katılımı olmadan yapılacak herhangi bir anlaşmanın “ölü doğmuş kararlar” anlamına geleceğini vurgulamıştı.
