Suudi Arabistan, Filistin devletinin uluslararası alanda tanınmasını sağlamak amacıyla girişimlerini hızlandırdı. Bu stratejinin arkasında yatan sebepler nelerdir? Filistinlilere destek sunmak mı hedefleniyor, yoksa başka hesaplar mı devrede? Suudi Arabistan‘ın bu girişimleri büyük bir merak uyandırıyor.
Pek çok siyasi gözlemci, Suudi Arabistan‘ın Ortadoğu’da barışı sağlama fırsatını değerlendirdiği bu adımlarını takdirle karşılıyor. Körfez ülkesinin bu hamleleri, “diplomaside ustalık dersi” olarak nitelendiriliyor.
Öte yandan, bazı gözlemciler ise Suudi Arabistan‘ın bu girişimlerini “gösterişten ibaret” olarak değerlendirerek, insan hakları ihlallerini örtbas etmek maksadıyla uluslararası alandaki kötü imajından kurtulmaya çalıştığını öne sürüyor.
Peki süreç nasıl gelişti?
Aslında Riyad, Filistin devletinin daha fazla ülke tarafından tanınması için çalışmalarını yaklaşık bir yıl önce hızlandırmaya başladı.
Suudi Arabistan, Eylül 2024’te Norveç ile birlikte “İki Devletli Çözümün Uygulanması için Küresel İttifak” girişimini başlattı. İlk toplantıya Riyad ev sahipliği yaptı.
Ardından, Aralık 2024’te Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu’nda yapılan oylamada, devletlerin çoğunluğu İsrail ile Filistin toprakları arasındaki ihtilafın iki devletli çözümle çözülebileceğini yeniden onayladı. 157 “evet” oyuyla kabul edilen karar tasarısında, Ortadoğu’da kalıcı, adil ve kapsamlı bir barış için bir konferans düzenlenmesi talebi de yer aldı.
Geçtiğimiz hafta ise Suudi Arabistan ve Fransa, bu hedef doğrultusunda bir konferans düzenledi. Konferans sırasında Fransa, Kanada, Malta, İngiltere ve Avustralya gibi birçok ülke, Filistin devletini şartlı olarak tanıma niyetini açıkladı.
Konferans sonucunda yedi sayfalık “New York Bildirisi” yayımlandı. Bu bildiri, Arap Birliği ve Avrupa Birliği (AB) üyeleri ile Türkiye’nin de aralarında bulunduğu 17 ülke tarafından imzalandı.
New York Bildirisi’nin neden önemli bir başarı olarak değerlendirildiğine gelecek olursak; bildiride, iki devletli çözüm için aşamalı bir yol haritası öneriliyor. Ayrıca, 7 Ekim 2023’te İsrail’e yönelik saldırıyı düzenleyen Hamas’a silah bırakma, rehineleri serbest bırakma ve Gazze’deki yönetimin liderliğini devretme çağrısı yapılıyor.
Bildiride, “Ayrıca İsrail’in Gazze’deki sivillere ve altyapıya yönelik saldırılarını, işgali ve açlığı kınıyoruz. Bu durum, büyük bir insani felakete yol açmaktadır” ifadeleri de yer alıyor.
Ayrıca, bildirinin Arap Birliği üyesi 22 ülke tarafından imzalanmış olması, önemli bir gelişme olarak değerlendiriliyor, çünkü birçok ülke ilk kez Hamas’ı bu denli açık bir şekilde kınamış oldu.
Fransa ile birlikte bu durumu sağlamış olan Suudi Arabistan, büyük bir başarı elde etti.
Rice Üniversitesi Baker Kamu Politikası Enstitüsü’nden Ortadoğu uzmanı Kristian Coates Ulrichsen, DW’ye yaptığı açıklamada, Suudi Arabistan’ın Arap ve İslam dünyasındaki konumunun önemine dikkat çekerek, “Mekke ve Medine’nin yönetiminden sorumlu olması nedeniyle Suudi Arabistan’ın yaptığı her şey önemli bir ağırlık taşıyor” değerlendirmesini yapıyor.
Suudilerin neden şimdi böyle bir adım attığı ise merak konusu. Suudi Arabistan, Hamas’ın Ekim 2023’teki saldırısıyla başlayan Gazze savaşından önce İsrail ile ilişkilerini normalleştirme yönünde adımlar atıyordu. Ancak, Filistinlilerin durumunu göz ardı etmekle suçlanan Riyad, aynı zamanda “Filistin halkına ihanetle” de itham ediliyordu.
Bu noktada bazı gözlemciler, Suudi Arabistan’ın son adımlarla Arap ve İslam dünyasındaki olumsuz imajını düzeltmeye çalıştığını iddia ediyor.
Washington merkezli düşünce kuruluşu Uluslararası Körfez Forumu’ndan Suudi analist Aziz Alghashian, yazdığı bir makalede Suudi Arabistan’ın İsrail ile ilişkilerini normalleştirme amacının yeni bir durum olmadığını belirtiyor. Bu yanlış bir algı olarak değerlendiriliyor; Alghashian, “Suudi Arabistan’ın İsrail ile ilişkilerini normalleştirme isteği aslında 1960’ların sonlarına kadar uzanıyor” bilgisini paylaşıyor.
Öte yandan, Suudi Arabistan’ın Filistin devletine, yani Ortadoğu ihtilafına iki devletli çözüm planına desteği de yeni bir olgu değil. 2002 yılında Suudi Arabistan Kralı Abdullah (o dönem Veliaht Prensi) “Arap Barış İnisiyatifi” önerisini sunmuş, aynı yıl Arap Birliği ülkeleri, işgale son vermesi ve bir Filistin devletinin kurulması şartıyla İsrail’i tanıma ve ilişkileri normalleştirme teklifine destek vermişti.
Ancak zamanla çeşitli nedenlerden dolayı bu inisiyatif raydan çıkmıştı. Özellikle Arap Baharı, bölgedeki yönetimlerin dikkatlerini kendi ülkelerine yönlendirmişti.
Gazze savaşı ise durumu yeniden değiştirdi. Suudi Arabistan başta olmak üzere birçok bölge ülkesi artık Gazze’de yaşananları göz ardı eden politikalar izleyemez hale geldi.
Kristian Coates Ulrichsen, geçen hafta kabul edilen New York Bildirisi’ni 2002 yılındaki Arap Barış Girişimi’nin yeniden canlandırılması olarak değerlendiriyor.
Ulrichsen, “Şimdi, Gazze’deki durumun aciliyeti ve Batı Şeria’da artan şiddet olayları, muhtemelen Suudilerin bu kadar yıkım ve insani acı karşısında sessiz kalamayacakları yönündeki hesaplarını etkilemiş olabilir” diyor.
Uzmanlar, Suudi Arabistan’ın Filistin devletinin tanınmasına yönelik stratejisinde diğer bazı etkenlerin de devrede olduğunu düşünüyor.
Bunların başında Riyad’ın ekonomi planları geliyor. Suudi Arabistan, ekonomisini petrolden uzaklaştırma çabası içinde ve bu hedefe ulaşabilmesi için bölgedeki istikrar büyük ölçüde kritik bir öneme sahip.
Arapça yayın yapan Raseef22, geçen hafta yayımladığı bir analizde, “Suudi Arabistan, Arap Barış Girişimi’ni uluslararası öneme sahip bir siyasi kaldıraç haline getirerek Arap-İslam oy bloğu oluşturdu ve Batı ile enerji ve deniz güvenliği müzakerelerinde nüfuz kazandı. En önemlisi, (Gazze) savaşı sonrası mimaride konumunu pekiştirdi” değerlendirmesinde bulundu.
