2010 yılında New York Çağdaş Sanat Müzesi’nin (MoMA) kıdemli küratörü Paola Antonelli, hayatımızın önemli bir parçası olan @ sembolü üzerine cesur bir seçim gerçekleştirdi.
Antonelli, “Herkesin kendi çekmecesinde müze kalitesinde bir sergiye sahip olabileceğini göstermek istedim” diye ifade ediyor.
Sergide yer alan nesneler arasında post-it notları, M&M’s çikolataları, ataçlar ve OXO Good Grips gibi günlük yaşamımıza sıkça entegre olmuş ve çoğu zaman fark etmediğimiz objeler bulunuyor.
Antonelli, “Müzelerin temel işlevlerinden biri de budur. Bu nesneleri izole edip, aralarına bir mesafe ve dramatik bir etki katarak insanların onlara farklı bir gözle bakmasını sağlamak” diyor.
Bir anda arka plandaki hikaye, izleyicilere son derece çarpıcı gelebilir. Koca bir evrenin var olduğunu fark edersiniz.
Sergiyi oluşturma sürecinde artık net bir karar alınmıştı ve Antonelli, @ sembolünü MoMA’nın kalıcı koleksiyonuna dahil etti.
Klavye tuşlarını bir an için dikkatlice inceleyin. Para birimi işaretlerini bir kenara koyarsak, belki de @ sembolünden daha fazla anlam taşıyan başka bir karakter yok. Bu işaret, e-postalarınızı bir araya getiriyor ve kullanıcı adınızı belirginleştiriyor. Muhtemelen bugün bile kullanmış olabilirsiniz.
Fakat &, #, %, *, gibi diğer işaretler de yaygın ve işlevsel.
Peki, @ sembolü nasıl bu kadar güçlü bir simge haline geldi? Görece modern bir fenomen olarak değerlendirilebilir ancak bu süslenmiş “a” harfinin tarihi binlerce yıl geriye uzanıyor ve ulusal, kültürel ve dil engellerini aşıyor.
Şüpheli karakterler: Noktalama İşaretlerinin Gizli Tarihi kitabının yazarı Keith Houston, “Bu bir kısaltmaydı” diyor. Ancak bu kısaltmanın başlangıçta ne anlama geldiği sorusu akılları kurcalıyor.
Bilinmesi gereken önemli bir detay, bu sembolün çömlekçilikle bağlantılı olduğudur.
Antik Yunan’da amfora adı verilen çömlek kapları oldukça popülerdi. Uzun ve zarif çömleklerin boynunda iki tutma sapı bulunuyordu.
Amforalar, şarap, tahıl, zeytinyağı ve diğer malzemelerin depolanmasında kullanılıyordu. Bu uygulama, Akdeniz ve ötesinde yüzyıllar boyunca sürdü. Zamanla amforalar, standart bir ölçü birimi haline geldi.
Houston, “Tüccarlar sık sık ‘Sana şu fiyattan, şu sayıda amfora satıyorum’ şeklinde bilgi vermek zorundaydı” diyor. Nihayetinde, insanlar etrafına uzun bir kuyruk çizerek “a” harfini kullanmaya başladılar ve diğer harfleri yazmaktan vazgeçtiler.
4 Mayıs 1536 tarihinde, Franceso Lapi adlı bir tüccar Sevilla’dan Roma’ya yazdığı bir mektupta, bir amfora şarabın 70 ila 80 duka olduğunu belirtiyor ve bu bağlamda @ işaretini kullanıyordu. Bu, @’in günümüzdeki anlamına en yakın kullanıldığı ilk metin olarak kayıtlara geçiyor.
Ancak bu sembolün bilinen en eski örneği bu değil. 1375 yılında Bulgaristan’da bulunan bir el yazmasında @ işareti görülüyor fakat belirli bir anlamı yok. “Amen” kelimesinin ilk harfini süslemek için kullanılmış.
Yüzyıllar sonra amforalar kullanılmaz hale geldi ama muhasebeciler ve katipler, hangi malın ne kadara satıldığını kaydetmek için @ işaretini kullanmaya devam etti.
İngiltere’deki Reading Üniversitesi’nden tipografya profesörü Gerry Leonidas, “Bunun kökeni özellikle 19. yüzyılda ABD’de yayılan daktilolarda yatıyor” diyor.
Bunun nedeni, postayla sipariş edilen kataloglardaki artışla ilgiliydi. Bu kataloglar için çok fazla idari iş ve profesyonel daktiloculara ihtiyaç duyuluyordu.
Leonidas, “Daktilolar, insanların kötü el yazısına sahip olma riskini azaltarak ofis yönetiminin etkinliğini artırmayı amaçlıyordu” diyor. Daktilolar o kadar pahalı ve karmaşıktı ki 1 veya 0 rakamları yoktu. Bunun yerine “O” veya “I” harfleri giriliyordu. Fakat 1800’lerin sonlarına gelindiğinde, “@” işareti daktilolara dahil edilecek kadar önemli hale geldi.
“Daktilolar, işletmelerle ve muhasebe süreçleriyle bağlantılı olduğu için @ işareti, farklı daktilo türlerinin hepsinde yer aldı ve kritik bir rol üstlendi.”
Bilgisayarlar ve klavyeler ortaya çıktığında da @ sembolü önemini kaybetmedi. Ancak eğer bir muhasebeci değilseniz, o kadar da kullanışlı bir tuş değildi.
Bu durum, internetin temellerini atan ABD hükümetinin projesi Arpanet’te çalışan bilgisayar mühendisi Ray Tomlinson sayesinde değişti.
İnsanların birbirlerine mesaj göndermek isteyebileceğini düşünen Tomlinson, program kodunu yazarken ağdaki belirli bir kişiyi işaret edecek bir yöntem arayışına girdi.
Klavyeye baktı ve kararını verdi. @ işaretini iş dünyası jargonundan çıkararak adresin ortasına yerleştirdi ve 1971’de ilk e-postayı gönderdi.
İnternet, ABD sınırlarını aşıp sonraki 50 yılda insanlık kültüründe hakimiyet kurarken, @ işareti de benzer bir yolculuğa çıktı. Ancak sembolün küresel ölçekte yayılması sırasında, ilginç bir durum ortaya çıktı. İşarete yeni isimler verilmeye başlandı.
Günümüzde İtalyanlar @ işaretine “chiocciola” ya da “salyangoz” diyor. Benzerlik hemen göze çarpıyor.
İbranicede bazen tatlı bir yiyecek olan “strudel” deniyor. Çekçede ise “zavinác” terimi, genelde tuzlu bir iç malzemeyle sarılan salamura ringa balığı anlamına geliyor.
Ruslar bazen “sobaka” yani “köpek” diyor. Çünkü gözlerinizi biraz kısarsanız, kıvrılıp yatmış bir köpeği andırıyor.
Belçikalı serbest yönetim danışmanı Nick Fransen, “Bugünlerde herkes ‘at’ diyor. Son 25 yıldır birçok şey İngilizceleşti” şeklinde konuşuyor.
Belçika, nerede doğduğunuza bağlı olarak, Flamanca (bazen Belçika Hollandacası da deniliyor), Fransızca veya Almanca konuşarak büyümenizi mümkün kılan bir ülke.
“Ancak birkaç gün önce, hiç İngilizce etkisi altında kalmamış bir yaşlı biriyle konuşuyordum ve düşünmeden yeniden ‘apenstaartje’ demeye başladım. Apenstaartje, Hollandaca’da @ işaretinin klasik ismi ve ‘maymunun kuyruğu’ anlamına geliyor.”
Leonidas, “@ ile ilgili çok ilginç bir durum da, bence müstesna bir durum. Sembolden sonra ne olduğu” diyor.
İsminizi yazarken büyük harfler kullanırsınız ve isminiz ile soyadınız arasında bir boşluk vardır. Ancak @ sembolü, kullanıcı adı seçerken kendimiz hakkında düşünmemizi sağlıyor.
“Kendimiz için bize müstesna, tek bir kelime bulmalıyız. Bizi kimliğimizi nasıl sunduğumuz konusunda düşünmeye zorluyor.”
Araştırmalar, kullanıcı adı seçmenin duygusal
