Rusya‘da devlet destekli Aile Ocağı projesinde gönüllü psikolog olarak görev yapan Tatyana (asıl adı değil), “Çoğu asker terapiye gitmek istemiyor” şeklinde ifade ediyor.
Tatyana, askerlerin cephede bulunmadıkları zamanlarda yaşadıkları deneyimlerin anlaşılmasından endişe duyduklarını ve bu nedenle terapiye gitmekten kaçındıklarını aktarıyor.
Askerlerin çoğunlukla dışarı çıkıp, arkadaşlarıyla birlikte içki içmeyi tercih ettiklerini belirtiyor.
Binlerce Rus askerin Ukrayna cephesinden dönerken travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) gibi çeşitli psikolojik sorunlarla geri geldiği tahmin ediliyor.
Pek çok sağlık profesyoneli, Kremlin’in savaş sonrası askerler için etkili bir psikolojik destek sistemi kuramadığını ifade ediyor.
Tatyana, daha sakin bir hayata dönmeye çalışan bazı askerlerde kontrol edilemez bir saldırganlık durumu gözlemlendiğini dile getiriyor.
“Bir iş arkadaşımın danışanı, bir kafeye girdi ve orada oturan insanlara saldırmaya başladı” diyor.
“İçsel bir çatışma yaşıyorlar. Burada iyi, nazik bir insanım ama orada insanları öldürüyordum” şeklinde düşündüklerini vurguluyor.
Tatyana, astlarını günlerce yiyeceksiz ve susuz bırakmayı gerektiren bir disiplin uygulayan bir komutanla da seans yaptığını hatırlıyor.
Komutanın, sivil hayata döndüğünde “Aman Tanrım, bu çocuklara nasıl davrandım?” diye kendisini eleştirdiğini aktarıyor.
Tatyana, bir yıl içinde sadece sekiz askerin kendisine psikolojik destek için başvurduğunu, çoğunun ise tedaviyi bırakıp alkol bağımlılığına yöneldiğini belirtiyor.
‘Bunlar tehlikeli insanlar’
Moskova, savaşa katılan asker sayısını henüz açıklamadı.
Ancak Aralık 2023’te Rusya lideri Vladimir Putin, cephede 617 bin askerin bulunduğunu belirtmişti. 2024 yılı için 490 bin kişilik ek birliklerin konuşlandırıldığı haberi geldi.
Bekhterev Psikiyatri Merkezi, cepheden dönen askerlerin %3 ila 11’inin TSSB riski taşıdığını ifade ediyor.
Ağır yaralanma durumlarında bu oran %14 ila 17’ye kadar çıkıyor.
Ukrayna’nın işgaliyle birlikte, Rusya Sağlık Bakanlığı, savaş sonrası askerler ve ailelerine destek sunmak amacıyla 2700 civarında tıbbi-psikolojik danışma bürosu açtı.
Devlet destekli bir programın yanı sıra bazı gönüllü gruplar da askerlere destek sunmaya çalışıyor.
Bu bürolardan birinde çalışan psikolog Yana (gerçek adı değil), mevcut çabaların yetersiz olduğunu ve psikolojik destek veren büroların ya yetersiz personel sayısına sahip olduğunu ya da çok küçük olduğunu dile getiriyor.
BBC Rusça Servisi’ne konuşan Yana, “Bunlar tehlikeli insanlar ve ben onları daha az tehlikeli hale getirebilirim” diyor.
Ancak Yana, Kremlin’in “özel askeri operasyon” olarak tanımladığı işgale yönelik eleştirilerin yasaklanmasıyla giderek daha baskıcı bir ortam oluştuğunu da vurguluyor.
Terapistler ve danışanlar, sıklıkla açıkça konuşmaktan korkuyor.
Yana, “Görüşlerinizi paylaşmayan birine konuşursanız, bu duyulabilir. Biri sizi ihbar edebilir ve bu da hayatınızın mahvolması anlamına gelir” şeklinde ifade ediyor.
Bazı danışanları, seanslar esnasında savaşla ilgili yorumlar yaparak tepkilerini ölçmeye çalıştıklarını aktarıyor.
Danışanlarının çok azının savaşa açıkça destek verdiğini, çoğunun ise savaşın sona ermesini istediğini belirtiyor.
Hüküm giymiş suçlular
Rusya, 2022’de Ukrayna’nın işgaline başladığında cepheye gönderilen askerler arasında yalnızca profesyonel askerler değil, cezalarının indirilmesi karşılığında savaşa katılmayı kabul eden hüküm giymiş suçlular da yer aldı.
Bu askerlerin bir kısmı, Yevgeni Prigojin tarafından kurulan Wagner paralı asker grubu tarafından askere alındı.
Mahkumlara altı ay süreyle savaşma teklifi yapıldı. Prigojin’in söylediğine göre, yaklaşık 50 bin mahkum bu teklifi kabul etti.
Ancak Ocak 2024 itibarıyla Wagner’in rolü azalmaya başladı ve görevler Rus Savunma Bakanlığı’na devredildi. Şimdi cepheye gitmeye gönüllü olan mahkumların savaş sona erene kadar orduda kalmaları gerekiyor.
Hükümlü olsalar da olmasalar da çoğu asker şu anda belirsiz süreli sözleşmelerle hizmet veriyor.
Eylül 2022’de zorunlu seferberlik başladığından bu yana askerlik hizmeti belirsiz hale getirildi. Askerler, yalnızca ağır yaralanma, yaş veya yeni mahkumiyet durumunda terhis ediliyor. Bu tür durumlar da giderek daha az görülüyor.
Bağımsız medya kuruluşu Verstka’nın araştırmasına göre, Şubat 2022 ile Ağustos 2024 arasında savaştan dönen askerlerin işlediği suçlarda en az 242 kişi öldü, 227 kişi de yaralandı. Bu vakalar, cinayet, cinsel saldırı ve dayak gibi çeşitli suçları kapsıyor.
2025 başında, İçişleri Bakanlığına bağlı Ural Hukuk Enstitüsü, “Özel askeri operasyonun Rusya’daki suça etkileri” üzerine bir çalışma yayımladı. Çalışmada, savaşın başlamasıyla birlikte ülke genelinde şiddet suçlarında önemli bir artış gözlemlendiği belirtildi.
Matvey (gerçek adı değil), uyuşturucu bağımlılığı kliniğinde çalışan bir psikolog olarak, savaştan dönen askerler arasında TSSB’ye bağlı bağımlılık sorunlarının artmasını beklediklerini ifade ediyor.
Bekhterev Merkezi’nin klinik rehberine göre, savaş gibi travmalar yaşayan bireyler madde bağımlılığı açısından yüksek risk taşımaktadır.
2024 itibarıyla Rusya’nın önde gelen psikiyatri hastanelerinden Serbski Merkezi’nde bağımlılık tedavisi görenlerin %10’u askeri personeldi.
Travma ve bağımlılık arasındaki güçlü ilişkiye rağmen, etkin tedavi seçenekleri oldukça sınırlı.
Matvey, hastalarının kliniğinde genellikle en fazla iki hafta kaldığını ve bunun etkin bir tedaviden çok “palyatif bakım” olarak değerlendirildiğini belirtiyor.
Bilişsel işleme terapisi gibi en az 12 seans gerektiren tedavi yöntemlerinin ise neredeyse hiç uygulanmadığını kaydediyor.
Matvey, “Hastalarımız kendilerinde bir sorun olduğunu biliyorlar, fakat bu sorun o kadar korkutucu, travmatik ve acı verici ki, ona dokunmak istemiyorlar” diyor.
Ayrıca, “Bence TSSB tedavisi zorunlu olmalı” şeklinde ekliyor.
Personel eksikliği
Rusya Devlet Başkanı Putin, 2024 başında cepheden dönen askerler için zorunlu terapi fikrini gündeme getirmişti ancak bu alanda herhangi bir adım atılmadı.
Bu konuda siyasi irade olsa bile, ülke genelinde büyük bir uzman sıkıntısı yaşanıyor.
Rusya’daki psikolog sayısı hakkında tahminler 57 bin ile 100 bin arasında değişiyor. Dünya Sağlık Örgütü’ne göre, bu rakam her 100 bin kişi başına 4 ila 5 psikolog anlamına geliyor ve bu, dünya standartlarının oldukça altında kalıyor.
Sistemdeki tüm engellere rağmen, bazı psikologlar yaptıkları işin anlamlı olduğunu savunuyor. Psikolog Yana, çoğunlukla TSSB ve akut kay
