Her pazar akşamı milyonlarca Rus, “Moskova. Kremlin. Putin” isimli televizyon programını izlemek için ekran başına geçiyor.
Bu program, izleyicilere Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in günlük yaşamına dair alışılmadık derecede samimi bir bakış açısı sunuyor.
Rusya’nın en çok izlenen programlarından biri olan bu yapım, Pavel Zarubin tarafından sunuluyor. Zarubin, büyük zirvelerden önemli gelişmelere kadar başkanın faaliyetlerini renkli ayrıntılarıyla aktarıyor.
44 yaşındaki gazeteci, yedi yıldır Putin’i her ortamda takip ediyor. Alaska’daki Trump-Putin zirvesini aktarırken, Rus başkanlık uçağının basamakları, Putin’in yürüdüğü kırmızı halı ve zirvenin yapıldığı Amerikan askeri üssündeki lavaboya kadar birçok detayı programında yer veriyor.
Zarubin, programı “gişe rekorları kıran siyasi bir film” olarak tanımlıyor. Programında, Putin’in limuzininin önünden geçmekten çekinen bir kediye, bu limuzinin temizlendiği fırçaya ve devlet başkanının belge dosyalama sistemine kadar çeşitli ayrıntılara yer veriyor.
Rus eleştirmenler, Zarubin’in aşırı yumuşak tavrını Kuzey Kore medyasıyla karşılaştırarak alay ediyor. Ancak gücün lidere yakınlıkla belirlendiği bir sistemde, bu imtiyaza sahip bir gazeteci önemli bir etki yaratabilir.
Adını duyuran program
“Moskova. Kremlin. Putin” adlı program, devlet başkanına kamuoyu desteğinin düştüğü 2018 yılında yayına girdi. Putin, emeklilik reformu nedeniyle kamuoyunda olumsuz bir tepkiyle karşılaştı ve ülke genelinde protestolar başladı.
Kremlin, imajını yumuşatmak için yeni bir araca ihtiyaç duyuyordu. Zarubin’in sunumu ile program hızla farklı bir ritm yakaladı.
Muhabir, izleyicilere Putin’in masadan düşen bir kalemi nasıl “ustalıkla” yakaladığı veya kol saatinin tokasını kalemle nasıl sabitlediği gibi detaylar aktarmaya başladı. Bu, adeta başkanın video günlüğü haline geldi.
Buna karşın Zarubin, daha geniş bağlamda siyasi konulara girmedi. TV programı popülerlik kazandıkça, Putin’e olan kamuoyu desteği de arttı.
“Moskova. Kremlin. Putin”, Rus devlet yayın kuruluşu VGTRK’nin bir eseri olarak öne çıkıyor ve Zarubin programın formatını bizzat şekillendirmişti.
Kremlin sözcüsü Dimitri Peskov, BBC’ye verdiği demeçte, Zarubin’i “çok yetenekli bir gazeteci” olarak nitelendirerek, devlet başkanının faaliyetlerini oldukça tatmin edici bir şekilde ele aldığını belirtti.
Ancak BBC’ye konuşan üç farklı kaynak, programın VGTRK tarafından değil, doğrudan Kremlin yetkilileri tarafından oluşturulduğunu ifade etti. Eski VGTRK çalışanı Dimitri Skorobutov, Putin’e kamuoyu desteğinin azalmasıyla program üzerine konuşmaların başladığını aktarıyor.
Skorobutov, “İzleyicinin [Putin’e] olan ilgisini yeniden canlandırmaya ihtiyacımız vardı” diyor. Zarubin için “emirleri yerine getiren köle ruhlu bir insan” ifadesini kullanarak, “Bir şey söylersiniz, o yapar” şeklinde tanımlıyor.
“Bir numaralı izleyici” terimi, devlet televizyonu çalışanları tarafından Vladimir Putin’i tanımlamak için kullanılıyor. Zarubin’in programında yıllar içinde bir numaralı izleyiciyi rahatsız edebilecek pek az şey meydana geldi.
Putin’i takip edebilen basın havuzunda daha önce Zarubin ile birlikte çalışmış bir gazeteci, BBC’ye verdiği demeçte, “Zarubin’in dalkavukluğu, Kremlin yanlısı medyadaki birçok kişi için bile mide bulandırıcı” diyor. Bu gazeteci, isminin açıklanmaması koşuluyla konuştu.
Zarubin’in devletin propaganda makinesindeki rolünü bu kadar benimseyeceğini bekleyen çok az kişi vardı.
Genç idealist
Zarubin, Kazakistan sınırındaki Başkurdistan Cumhuriyeti’nde metal işçisi bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Ural Federal Üniversitesi’nden mezun olduktan sonra, Rusya’nın dördüncü büyük şehri Yekaterinburg’daki Channel 4’te çalışmaya başladı.
Haber merkezleri bu dönemde halen nispeten özgürdü. Meslektaşları, onu ciddi ve azimli bir gazeteci olarak hatırlıyor. Sosyal etkinliklerde taraflı olduğuna inandığı diğer gazetecileri azarladığı bile biliniyor.
Bir başka meslektaşı, Zarubin’in bağımsız televizyon kanalı NTV’ye verdiği desteği hatırlatıyor. NTV, Putin’in başkanlığının ilk döneminde yeni bir yönetimle devralınmıştı ve gazeteciler, Kremlin yanlısı yönetimin kanalı ele geçirmesine karşı protesto eylemleri düzenlemişti.
Yekaterinburglu bir gazeteci, Zarubin’in bu duruma gözyaşlarıyla tepki verdiğini aktarıyor. “Nasıl yapabildiniz?, Her şeyi mahvettiniz. Mümkün olan her şeyi, bizim için kutsal olan her şeyi mahvettiniz.” diyerek isyan ettiğini belirtiyor.
Zarubin’e, bir gün kendisinin de kariyeri uğruna benzer bir adım atabileceğini söylediğinde, “Hayır, asla. Bunu asla yapmayacağım.” yanıtını aldığı ifade ediliyor.
Sisteme girişi
Zarubin, 2003 yılında VGTRK kanalında stajyer olarak Moskova’ya geldi. Meslektaşları onu çalışkan, çatışmacı olmayan ve editörlere karşı saygılı biri olarak hatırlıyor.
Bu özellikleri onu daha sonra zirveye taşıdı. Mesafeliydi, işe takım elbiseyle geliyor ve sadece işinden bahsediyordu.
2005 yılına gelindiğinde, devlet başkanlığının belirlediği basın havuzuna girdi. Bu havuzda yer almış bir gazeteci, Zarubin’in Putin’e “dalkavuklukla karışık bir soru sorduğunu” hatırlıyor. Bu olayla ilgili kendisiyle dalga geçilen Zarubin, “Utanmıyorum.” diyerek yanıt verdi.
2012 civarında, devlet televizyonundaki atmosfer değişmeye başladı. Putin, ülke genelindeki büyük protestoların ardından devlet başkanı olarak Kremlin’e döndü. Medya üzerindeki baskılar arttı ve sonraki yıllarda daha da güçlendi.
Eski bir VGTRK çalışanı olan Skorobutov, “Yayında nelerin tartışılabileceği ve nelerin tartışılamayacağına dair listeleri bizzat aldım.” diyerek bu dönemi anlatıyor. BBC, protestolar, temel ihtiyaç maddelerinin artan fiyatları ve içeriklerin yasaklandığı listelerin kopyalarını inceledi.
Dikkat çekmeye başlaması
BBC, farklı zamanlarda Zarubin ile çalışmış ve devlet başkanlığı basın havuzunda yer almış 10 gazeteciyle görüştü. Neredeyse tamamı, Putin’i takip eden diğer gazeteciler arasında Zarubin’in öne çıkan bir imajı bulunmadığını belirtiyor.
Bu gazetecilerden biri, o yıllarda Zarubin’in “Putin’i şimdiki kadar sevmediğini” ifade ederken, bir gün başkanın geç kalma alışkanlığıyla ilgili espri yaptığını hatırlatıyor.
Ardından, Zarubin’i ilgi odağı haline getiren bir dizi olay yaşandı. 2015 yılındaki Minsk barış görüşmelerinde, Ukrayna Devlet Başkanı Petro Poroşenko’yu Donbas’ta sivilleri bombalamakla suçlayan bir çıkış yaptı. Kremlin’in desteklediği bu söylemi yüksek sesle dile getiren Zarubin, toplantı salonundan çıkarıldı.
Bir yıl sonra Litvanyalı yetkililer, akreditasyon olmadan muhalefet toplantıs
