Yürütülen bir araştırmada, Ankara Üniversitesi (AÜ) Ziraat Fakültesi Moleküler Entomoloji Laboratuvarı’nda (MOLEN) patates böceklerinin yağ biriktirme ve yakma mekanizmalarının insanlardaki genlerle benzerlik gösterdiği ortaya kondu. Bu bulgunun, böceklerden elde edilen bir peptitin karaciğer yağlanması ve obezite gibi sağlık sorunlarının tedavisine katkı sağlayabileceği belirtiliyor.
AÜ Ziraat Fakültesi Bitki Koruma Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Umut Toprak liderliğindeki ekip, çalışmanın sonuçlarını dünyanın önde gelen bilimsel dergilerinden “Proceedings of the National Academy of Sciences”ta (PNAS) yayımladı.
Prof. Dr. Toprak, araştırmaları kapsamında MOLEN’de 2014 yılından bu yana böcekler üzerinde incelemeler yaptıklarını ifade etti. Karaciğer yağlanması, obezite ve diyabet gibi sağlık sorunlarının toplumda yaygın olduğunu vurgulayan Toprak, bu hastalıkların araştırılmasında fare, sıçan ve sirke sineği gibi modellerin sıklıkla kullanıldığını belirtti.
Toprak, bu canlıların yağ biriktirme ve yakma özelliklerinin yanı sıra, uygulanan moleküllere karşı tepki gösterme ve durum tespiti için de kullanıldığını söyledi. Son çalışmalarında patates böceği ile gerçekleştirdikleri araştırmaların temel gen susturma teknolojisine uygun olduğunu ifade etti.
Prof. Dr. Toprak, patates böceklerinin kış uykusuna yatan canlılar olduğuna dikkat çekerek, “Patates böceği, kışın 6 ay boyunca hiç yemeden ve içmeden toprak altında kalıyor. Biz bu dönemin nasıl atlatıldığını araştırdık ve daha önce biriktirdikleri yağların bu süre zarfında temel enerji kaynağı olduğunu bulduk.” ifadelerini kullandı.
Yapılan analizlerin, lipid metabolizmasıyla ilgili genlerin insanlarda da bulunduğunu gösterdiğini belirten Toprak, insanların lipidi neden yakmada başarılı olamadığını ve neden karaciğer yağlanması veya obezite gibi hastalıklara yakalandığını araştırmaya başladıklarını ifade etti. Patates böceklerinin yağ yakma yetenekleri üzerine yaptığı çalışmanın önemli bir katkı sağladığını vurguladı.
“BESİNLERİN ŞEKER İÇERİĞİ, YAĞLANMADA DİKKATE ALINMASI GEREKEN BİR PARAMETRE”
Prof. Dr. Umut Toprak, çalışmada elde ettikleri bir başka önemli bulgunun, patates böceklerindeki şeker-yağ ilişkisinin olduğunu kaydetti. Patates böceklerindeki yağların besinlerden elde edilme mekanizmalarını incelediklerini belirten Toprak, böceklerin hem yağları hem de şekerden elde ettikleri yağları biriktirdiğini ifade etti.
Patates böceklerinin patates bitkisinin yapraklarında yüksek miktarda şeker alırken, bu şekeri lipit kullanımı ve üretiminde kullandığını belirten Toprak, bu durumun şekerin insanlarda ve diğer memeli modellerinde yağ sentezindeki rolünü vurguladığını söyledi. Böylece besinlerin şeker içeriğinin yağlanma açısından dikkate alınması gereken bir parametre olduğu mesajını verdi.
“BU GENLERİN ÇALIŞMASIYLA YAĞLAR BİRİKTİRİLİP KIŞ BOYUNCA YAKILABİLİYOR”
Prof. Dr. Toprak, kış aylarında insanların yağ oranındaki artışın kilo problemlerine yol açtığını vurguladı. Birçok canlıda yağlanmanın “hayatta kalma mücadelesi” anlamına geldiğini belirten Toprak, patates böceğinde de bu durumu doğruladıklarını ifade etti. Sonbaharda ışık şiddetinin azalmasıyla birlikte patates böceklerinin aşırı yağlandığını ve bunun belli genlerin etkisiyle gerçekleştiğini ifade etti.
