.
Bazı bireyler, toksisite, çevre kirliliği ve güneş koruma ürünlerinin etkinliği konusundaki kaygıları nedeniyle kimyasal güneş kremleri yerine mineral bazlı alternatifleri tercih ediyor. Peki, bu iki tür arasında gerçekten bir fark var mı?
Mineral güneş kremleri son zamanlarda popülerlik kazanmış durumda. “Kimyasal” güneş kremlerinin insan sağlığına, beyin sağlığına ve mercan resiflerine zarar verebileceği yönündeki endişeler, mineral bazlı formülasyonların dünya güneş kremi pazarında en hızlı büyüyen segment olmasına yol açtı.
Ancak, “kimyasal” ve “mineral” güneş kremleri arasındaki farklılıklar sıkça yanlış anlaşılıyor.
Mineral güneş kremlerinin tamamen kimyasal içermediği, kimyasal güneş kremlerinin zararlı olduğunun kanıtlandığı veya kimyasal güneş kremlerinin UV ışınlarını emip mineral olanların yalnızca yansıttığı gibi yaygın iddiaların çoğu yanıltıcı ve hatta yanlış.
Bu karışıklığın temelinde terminoloji yatıyor. İngiltere’deki Newcastle Üniversitesi’nde fotobiyoloji alanında emekli profesör olan Brian Diffey, “Her şey kimyasal” görüşünü savunuyor.
Diffey, “Kimyasal” filtreler olarak adlandırılan bileşenlerin, karbon-hidrojen bağları içerdiği için daha doğru bir şekilde “organik filtreler” olarak adlandırılması gerektiğini belirtiyor.
Genellikle “mineral” olarak tanımlanan inorganik filtreler ise, özellikle titanyum dioksit ve çinko oksit, bu tür bağlara sahip değildir. Ancak hepsi kimyasal bileşenlerdir.
Cildimizi ve vücudumuzu güneşten koruma ihtiyacı yeni bir trend değil; güneş kremleri de, organik veya inorganik (ya da yaygın adlarıyla kimyasal veya mineral) olarak uzun yıllardır kullanılmaktadır.
Eski Mezopotamyalılar şemsiyeler kullanırken, eski Yunanlılar geniş kenarlı şapkalar tercih ediyordu. Bu örtülerin yanı sıra, insanlar vücutlarına çeşitli karışımlar da sürmekteydi.
Afrika’da, Namibya’daki Himba halkı gibi bazı topluluklar, güneş kremi olarak aşıboyası (sarı veya kırmızı demir cevherinden elde edilen mineral macunlar) kullanıyor. Bu gelenek, en az 285.000 yıl öncesine kadar uzanmaktadır. Romalı yazar Cornelius Celsus ise 2000 yıl önce cilde zeytinyağı sürülmesini öneriyordu.
Ancak bilim insanları, UV radyasyonunu (UVR) keşfedip, kinin sülfat gibi bazı bileşenlerin bu radyasyonu emebileceğini fark ettiklerinde 19. yüzyıla gelinmişti. Bilim insanları bu bileşenleri güneş kremi olarak tavsiye etmeye başladılar.
1930’lu yıllarda, araştırmacılar at kestanesi gibi doğal bileşenlerin UVR’yi emebileceğini keşfetti. Bu bileşenler, günümüzün SPF standartlarına uymasa da cilt koruma açısından etkiliydi ve hepsi organik (“kimyasal”) güneş kremleri olarak kabul ediliyordu.
Daha sonra, bu listeye laboratuvar ortamında çeşitli maddeleri bir araya getirerek üretilen birçok yeni bileşen eklendi. Genellikle “sentetik kimyasallar” olarak adlandırılan bu bileşenler (avobenzon, oksibenzon, oktisalat ve oktinoksat gibi) UV ışınlarını daha etkili bir şekilde emme kapasitesine sahipti. Ardından piyasaya yeni bir güneş kremi türü, “mineral” güneş kremleri de çıktı.
Daha “doğal” görünseler de, günümüzdeki titanyum dioksit ve çinko oksit, genellikle laboratuvar ortamında üretiliyor.
UV emen mi dağıtan mı tartışması
Başlangıçta, organik güneş kremlerinin UVR’yi emdiği, inorganik olanların ise fiziksel olarak yansıttığı düşünülüyordu. Bu inanç, 1970’lerde ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) tarafından yayımlanan bir monografide daha da güçlendirilmiştir.
Bu fikir, görünürde yetkili kaynaklar tarafından hala sıkça dile getirilmektedir. Bu nedenle, inorganik güneş kremlerinin bazen “fiziksel güneş kremleri” olarak adlandırılması, güneş kremlerinin UV ışınlarını şemsiyenin yağmur damlalarını engellemesi gibi engellediği izlenimini yaratmaktadır.
Londra’daki King’s College Üniversitesi’nde deneysel fotobiyoloji alanında emekli profesör olan Antony Young, “Mineral veya inorganik güneş koruyucuların UV radyasyonunu yansıttığını söylemek doğru değil” diyor.
2015 yılında yayımlanan bir araştırmaya göre, modern titanyum dioksit ve çinko oksit UV aralığının yalnızca %4-5’ini yansıtmakta; geri kalan %95’ini ise emmektedir.
Aslında, bilim insanları 1980’lerden beri inorganik güneş kremlerinin UV ışınlarını emdiğini biliyordu. 2015 tarihli çalışmanın yazarları da daha fazla kanıt sunmaktan bıkkın görünüyordu.
Çalışmalarında “bir kez daha” vurguladıkları gibi, “bu çözünmez ‘fiziksel’ veya ‘mineral’ UV filtrelerinin gerçek işlevi, aslında çözünür ‘kimyasal’ UV filtrelerinin işleviyle aynıdır.”
Bu veriler, bu filtrelerin esasen UV emici malzemeler olarak işlev gördüğünü ve UV dağıtan veya yansıtan malzemeler olarak çalışmadığını açıkça göstermektedir.
Diffey, bu filtrelerin aslında %5’ini de yansıtmadığını, “dağıttığını” ekliyor. UV ışınları, inorganik parçacıkların yüzeyinden sekmiyor. “Işınlar ortama giriyor; atomlardan veya moleküllerden sekerek bazıları tekrar dışarı çıkıyor; buna dağılma denir” diyor.
Pek çok güneş kremi, hatta “mineral” olarak pazarlanan bazıları bile, hem organik hem de inorganik UV filtreleri kullanmaktadır.
Ancak genel olarak uzmanlar, UV filtresinin UVR’yi emerek, yansıtarak veya dağıtarak çalışmasının çok da önemli olmadığını belirtiyor. Emilim yoluyla ciltte oluşan ısı miktarı önemsizdir ve güneşe maruz kalmanın kendisinden kaynaklanan ısının çok küçük bir kısmını oluşturmaktadır.
Londra’da yaşayan danışman dermatolog ve British Skin Foundation (Britanya Cilt Vakfı) sözcüsü Mary Sommerlad, “UV enerjisinin emilmesini mi yoksa yansıtılmasını mı istediğinize karar vermenize gerek yok, çünkü ikisi de hemen hemen aynı şekilde çalışıyor” diyor. Yani, cildinizi hasardan ve kanser riskinden korumak için cildinizin emdiği UVR miktarını azaltarak.
Güneş kremlerinde çözünebilirlik
Organik (kimyasal) ve inorganik (mineral) güneş kremleri benzer şekilde çalışıyorsa neden farklı hissettiriyorlar?
Bu durum, çözünürlükten kaynaklanmaktadır. Çoğu organik filtre çözünür, yani aktif bileşenleri su veya yağ gibi bir ortamda çözünebilmektedir. İnorganik güneş kremleri ise çözünmez: parçacıkları bozulmadan kalır. Bu nedenle, inorganik güneş kremleri ciltte daha kalın bir his bırakabilir ve beyaz bir tabaka oluşturabilirken, organik filtreler daha pürüzsüz ve berrak formüller sunabilmektedir.
Kimya alanındaki gelişmeler sayesinde inorganik parçacıkların boyutu küçüldük
