Türkiye’de, özellikle ilkbahar ve sonbahar mevsimlerinde yağışların artmasıyla doğada yetişen mantarların çoğalması ve bu dönemde mantar tüketiminin artması, zehirlenme vakalarında ciddi bir artışa neden olmaktadır.
Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü’ne bağlı olarak hizmet veren Ulusal Zehir Danışma Merkezi (UZEM) verileri, hastanelere yapılan mantar zehirlenmesi başvurularının geçen yılın mayıs ayına göre yüzde 83 oranında arttığını ve toplam vaka sayısının 943’e ulaştığını göstermektedir.
Prof. Dr. Cemil Taşcıoğlu Şehir Hastanesi Acil Tıp Kliniği Eğitim Sorumlusu Prof. Dr. Asım Kalkan, doğada bulunan 10 binden fazla mantar türünden yalnızca çok azının yenilebilir olduğunu belirtti.
Mantar zehirlenmelerinin acil servise basit besin zehirlenmesi belirtileriyle gelebileceğini, ancak bazı durumlarda ciddi sonuçlar doğurabileceğini vurgulayan Kalkan, toksik mantarların etkilerinin genellikle 2-6 saat içinde kendini gösterdiğini, bazı türlerin ise 72 saat veya daha uzun bir süre sonra belirtilerinin ortaya çıkabileceğini ifade etti.
Kalkan, bazı mantarların toksik etkilerinin daha fazla olduğuna dikkat çekerek, hastaların acil servise başvurduğunda sersemleme, uyku hali, tansiyon düşüklüğü, bulanık görme, yüz ve boyun bölgelerinde kızarma, ağızda metal tadı, bulantı, kusma ve terleme gibi şikayetlerle geldiklerini aktardı.
Geç dönem başvurularında şikayetlerin daha yoğun olabileceğini belirten Kalkan, “Karaciğere ve böbreğe toksik etkisi bulunan mantarların semptomları daha geniş ve şiddetli olabilir. Karaciğer yetmezliği durumunda sarılık, bilinç bulanıklığı, karında şişlik ve şiddetli kusmalar gelişebilir. Böbrek yetmezliği durumunda ise idrar miktarında azalma en önemli semptomlardan biridir. Bu tür durumlarda kalp de etkilenebilir, tansiyon düşüklüğü, çarpıntı ve göğüs ağrısı gibi belirtiler görülebilir. Eğer hastanın bilinen bir kalp damar hastalığı varsa, bu zehirlenme kalp krizine neden olabilir. Bu nedenle hem hekimlerin hem de hastaların bilinçli olması önemlidir.” şeklinde konuştu.
Kalkan, hiçbir zehirli mantara bilinen bir panzehir olmadığını, hastaların öncelikle nefes alıp vermesinin kontrol altına alındığını ve damar yolu açarak tansiyon ile kalp atımını düzenlemek için sıvı tedavisinin uygulandığını kaydetti.
Mantar zehirlenmesi durumunda, en yakın sağlık kuruluşuna gidilerek yenilen mantardan bir örnek verilmesi gerektiğini belirten Kalkan, bu sayede mantarın türünün tespit edilip uygun tedaviye başlanabileceğini ekledi.
“2 İLE 4 SAAT ARASINDA BELİRTİ GÖSTERMEYE BAŞLIYOR”
Aynı hastanede görevli Uzman Diyetisyen Berrin Bayraktar, mantarların lif içeriği ve besin değerleri bakımından zengin, kalori oranları açısından ise düşük gıdalar olduğunu ifade etti. 100 gram mantarın yaklaşık 20 kalori, 3 gram protein ve 1 gram lif içerdiğini söyledi.
Mantarların özellikle B1, B2, B3 ve D vitamini ile kalsiyum, potasyum ve selenyum gibi mineraller açısından zengin olduğunu belirten Bayraktar, 100 gram kültür mantarında yaklaşık 3 gram protein bulunduğunu, aynı miktardaki dana etinde ise bunun 20 gram olduğunu vurguladı.
Bayraktar, mantar zehirlenmelerinin en sık yağışların artmasıyla birlikte ilkbahar ve sonbahar aylarında görüldüğünü vurguladı.
Zehirlenme belirtilerinin mantarın türüne göre değişkenlik gösterdiğini belirten Bayraktar, “Özellikle terleme, bulantı, kusma, sersemleme ve uyku hali ilk belirtiler arasında yer almaktadır. 2 ile 4 saat içerisinde belirtiler ortaya çıkmaya başlar. Bu nedenle müdahale etmemiz gereken zaman da bu aralıktır. Kontrol altına alınmadığı takdirde, bazı mantar türlerinin toksinleri karaciğer ve böbrek fonksiyon bozukluklarına yol açabilir ve ölümle sonuçlanabilen belirtiler ortaya çıkabilir. Çıplak gözle bir mantarın zehirli olup olmadığını ayırt etmek mümkün değildir; bu konuda uzman kişilerin görüşü alınmalıdır. Yan yana yetişen iki mantarın birinin zehirli, diğerinin ise yenilebilir olabileceğini unutmamak gerekir.” diye konuştu.
Mantarların yetiştirilme koşulları nedeniyle mikroorganizmalara açık gıda maddeleri olduğunu belirten Bayraktar, kesinlikle çiğ tüketilmemesi gerektiğini ifade etti. Mantarların hafif sotelemenin en ideal pişirme yöntemi olduğunu dile getirdi.
Bayraktar, mantarları yıkadıktan hemen sonra pişirmek ve nemli halde uzun süre bekletmemek gerektiğini belirterek, ambalajlı mantar alırken dikkat edilmesi gerekenleri şöyle sıraladı: “Özellikle son kullanma tarihine bakmak önemlidir. Etikette üretici firma ismi ve üretim yeri kontrol edilmelidir. Ayrıca fiziksel muayene yapılmalı; mantarın rengi, kokusu, kararması ve üzerinde kaygan bir tabakanın olup olmadığına dikkat edilmelidir. Kötü koku veya kararma varsa bu mantarın tüketilmemesi gerekir. Yine ambalajı şişmişse, bu durum zararlı bakterilerin ürediğinin bir göstergesidir. Bu mantarları satın almamak ve tüketmemek önemlidir. Mantar sağlıklı bir besin olabilir, ancak ölçülü ve dengeli tüketilmesi gerekmektedir. Özellikle doğadan toplanan mantarlarla ilgili vatandaşların daha bilinçlendirilmesi önemlidir.”
PARK VE BAHÇELERDEKİ MANTARLARA DİKKAT!
Mantar uzmanı Recep Karatepe, doğada toplanan mantarların zehirli olup olmadığını ayırt edebilecek herhangi bir mekanizma veya olgu olmadığını belirtti.
İnsanlar arasında bu konuda bazı yanlış inanışların olduğunu ifade eden Karatepe, “Ölümcül zehirli mantar türlerinin kurtlanmasının yüksek oranlarda gözlemlendiğini biliyoruz. Her mantar cinsinin içinde hem lezzetli yenilebilir olanı hem de benzer zehirli türleri bulunmaktadır. Bu yüzden, cep telefonlarında mantarlarla ilgili geliştirilmiş uygulamalar olsa da bazen gözle veya mikroskop altında ayırt edemediğimiz türlerin yapay zeka destekli
