Gümüşhane Üniversitesi akademisyenleri, tarihi zenginlikleri barındıran Krom Vadisi’ndeki 40 kilisenin depremlerden nasıl etkilendiğini araştırmak amacıyla bir çalışma yürütüyor.
Krom Vadisi, geçmişte birçok etnik grubun bir arada yaşadığı bir bölge olarak 2009 yılında arkeolojik sit alanı olarak ilan edilmiştir.
Türk ve Rum nüfusunun yoğun olarak bulunduğu bu yerleşim yerindeki kiliseler, 6 Şubat 2021’de Kahramanmaraş merkezli meydana gelen depremlerin ardından Gümüşhane Üniversitesi araştırmacılarının dikkatini çekmiştir.
Kiliselerin depremler karşısındaki yapısal durumlarını incelemek için bir araya gelen akademisyenler, “Değiştirilmiş Ağırlıklı Diferansiyel Evrim Kullanarak Tarihi Yapıların Görünürlüğünün Optimize Edilmesi: Gümüşhane” adlı proje kapsamında dron ile topladıkları verileri 3 boyutlu modellere dönüştürdü.
Yapay zeka destekli analizler gerçekleştiren akademisyenler, saha çalışmalarını 2026’da tamamlayarak kiliselerin depremler karşısındaki en güncel durumları hakkında bilgi edinmeyi planlıyor.
Şu ana kadar yapılan çalışmalarda, kiliselerin birbirini görecek şekilde üçgen bir model oluşturduğu tespit edilmiştir. Özellikle Soruhan Kilisesi etrafındaki pek çok kilisenin görsel ilişkisi olduğu konusunda uzmanlar arasında bir görüş birliği oluşmuştur.
Yapılan analizler, kiliselerin yağış ve ani su baskınları gibi doğal faktörlerden etkilenmeyecek şekilde tasarlandığını da ortaya koymuştur.
Kiliselerin 3 boyutlu modellerinin oluşturulmasında Gümüşhane Üniversitesi Harita Mühendisliği Bölümü’nden Doç. Dr. Mehmet Akif Günen, AA muhabirine yaptığı açıklamada, Krom Vadisi’ndeki çalışmalarda 40 kilisenin yerden ve havadan çekilen görüntülerinden yararlandıklarını belirtti.
Günen, kiliselerin 3 boyutlu modellerinin dron ile elde edilen görüntülerden oluşturulduğunu, son aşamada ise yapay zeka yöntemleriyle bölgenin gözlemlenebilir alanlarının belirlendiğini ifade etti.
Bölgede henüz tespit edilemeyen daha fazla kilise olabileceğine dikkat çeken Günen, “Eğer bu kiliseler de keşfedilmiş olsaydı, mevcut görünürlük muhtemelen yüzde 80’in üzerinde olacaktı. Analizlerimiz, bu yapıların hidrolik tespitlerle rastgele bir akış içerisinde olmadığını ve su baskınlarından etkilenmeyecek şekilde inşa edildiğini gösterdi.” ifadelerini kullandı.
İnşaat Mühendisliği Bölümü’nden Dr. Öğretim Üyesi Kaşif Furkan Öztürk ise, Kahramanmaraş merkezli 6 Şubat 2023 tarihli depremlerin ardından tarihi yapıların depreme dayanıklılığını incelemek amacıyla bir çalışma başlattıklarını belirtti.
Öztürk, Gümüşhane’nin önemli tarihi yapılara sahip olduğunu vurgulayarak, “Ayrıca tarihi yapıların turizme kazandırılması üzerine de stratejiler geliştirmeyi hedefledik. Sadece mevcut binalar değil, tarihi ve kültürel mirasımız da depremler nedeniyle ciddi zararlar görmekte.” şeklinde konuştu.
Tarihi yapıların genellikle Kelkit ilçesindeki Satala Antik Kenti ile merkeze bağlı Yağlıdere köyü sınırları içinde yer aldığını ekleyen Öztürk, bu konumun önemine dikkat çekti.
Maden Mühendisliği Bölümü’nden Dr. Öğretim Üyesi Şener Aliyazıcıoğlu, bölgedeki tarihi yapıların büyük ölçüde kaya üzerine inşa edildiğini ifade etti.
Aliyazıcıoğlu, yapıları tahribatsız yöntemlerle incelediklerini belirterek, “Aynı zamanda binaların konumlarına dair bir çalışma gerçekleştirdik ve verileri bütünleşik bir şekilde bir araya getirmeye çalıştık.” dedi.
