İran, Almanya, İngiltere ve Fransa ile nükleer müzakerelere İstanbul’daki İran Büyükelçiliği’nde başladı.
25 Temmuz’daki görüşmeler öncesinde İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, uranyum zenginleştirme haklarından vazgeçmeyeceklerini ifade etti.
Arakçi, İran’ın nükleer programına dair endişeleri bulunan ülkeleri rahatlatmak amacıyla her daim makul bir şekilde ilerlemeye istekli olduklarını da vurguladı.
Toplantılara katılacağını açıklayan İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, ülkesinin üç ön koşulunu dile getirdi.
BBC News Farsça’ya göre, bu koşullar arasında ABD’nin İran’ın güvenini kazanması, müzakereleri askeri harekât gibi gizli gündemler için kullanmaması ve Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Anlaşması çerçevesinde zenginleştirme haklarını tanıması yer alıyor.
Uranyum zenginleştirme, İran’ın nükleer programı hakkında sıkça gündeme gelen bir konudur.
Peki, uranyum zenginleştirme ne anlama geliyor ve Tahran yönetimi neden bu süreci sürdürme konusunda ısrarcı?
Uranyum zenginleştirmenin temel amacı, uranyum maddesinin içinde bulunan nükleer fisyona uygun izotop olan uranyum 235 atomlarının oranını artırmaktır.
Doğal uranyumda U-235 oranı yalnızca % 0,7 civarındadır. Geriye kalan kısmı ise tamamen U-238 izotopudur.
Nükleer enerji santrallerinde kullanılabilmesi için U-235 oranının % 2-3 olması yeterli kabul edilmektedir.
Yüksek derecede zenginleştirilmiş uranyumda ise bu izotopun oranı % 20’yi geçmektedir. Bu tür uranyum, araştırma reaktörlerinde kullanılmaktadır.
Silahlarda kullanılan uranyumun ise en az % 90 oranında zenginleştirilmiş olması gerekmektedir.
Zenginleştirilmiş uranyum, uranyum heksaflorür gazına dönüştürülen maddedeki U-235’in ayrıştırılmasıyla elde edilmektedir.
En yaygın yöntemlerden biri, gaz santrifüjleridir. Bu santrifüjler, yüksek hızlarda dönen silindirik cihazlardır.
Uranyum heksaflorür, santrifüjlerde hızla döndürülerek, daha ağır olan U-238 atomları ile daha hafif U-235 atomları ayrıştırılmaktadır.
Daha ağır U-238, santrifüjün dibine çökerken, daha hafif U-235 santrifüjün ortasında toplanmaktadır.
Zenginleştirilmiş U-235, daha sonra başka bir santrifüje aktarılır ve bu işlem, istenilen zenginleştirme oranına ulaşana kadar tekrarlanır.
Sonuç olarak, tüm bu işlemlerden geriye, içindeki U-235 izotopları alınmış ve tamamen U-238’den oluşan uranyuma seyreltilmiş uranyum denir.
Bu ağır ve hafif derecede radyoaktif materyal, zırh delici mermiler ve diğer mühimmatlarda kullanılmaktadır.
Bir diğer uranyum zenginleştirme yöntemi ise gazlı difüzyon olarak adlandırılmaktadır.
Bu yöntemde, heksaflörür gazına dönüştürülen U-235 ve U-238 molekülleri gözenekli bir zardan geçirilir.
U-235 izotopları, U-238’den daha hızlı hareket etmektedir ve dolayısıyla zardan geçme olasılıkları daha yüksektir.
Bu süreç, amaçlanan U-235 oranına ulaşılana kadar devam ettirilir.
ABD Üç Nükleer Tesisine Saldırdı
ABD, 22 Haziran’da İran’ın nükleer tesislerine bir saldırı gerçekleştirmiştir. Ancak Amerikan Savunma Bakanlığı’nın basına sızan istihbarat raporuna göre, saldırı ciddi bir hasara neden olmamıştır.
ABD Başkanı Donald Trump, 22 Haziran’daki saldırıda nükleer tesislerin tamamen yok olduğu iddiasını sürdürmüştür.
Beyaz Saray, raporun “istihbaratçılar arasındaki düşük seviyeli bir ezik” tarafından sızdırıldığını belirtmiştir.
ABD Savunma Bakanlığı’nın Pentagon raporuna göre, İran’ın nükleer programı birkaç aylık bir duraksamadan sonra yeniden devam edebilecek durumda bulunmaktadır.
Özellikle Fordo nükleer tesisindeki yeraltında bulunan uranyum zenginleştirme bölümü hasar almamıştır.
