İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, ülkesinin Almanya, Fransa ve İngiltere ile nükleer müzakerelere başlayacağını duyurdu.
21 Temmuz’da gerçekleştirdiği açıklamada Arakçi, görüşmelerin tarih ve yerinin belirlenmesi için çalışmaların sürdüğünü ifade etti.
Öte yandan, İran’ın resmi haber ajansı IRNA, Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi’nin, müzakerelerin 25 Temmuz Cuma günü İstanbul’da yapılmasının planlandığını bildirdiğini aktardı.
Bekayi, bu görüşmelerin dışişleri bakan yardımcıları düzeyinde gerçekleştirileceğini de belirtti.
Alman bir diplomatik kaynak, Pazar günü AFP haber ajansına yaptığı açıklamada, Avrupa ülkelerinin bu hafta yeni bir nükleer görüşme organize ettiğini ifade etti.
Arakçi, müzakerelerle ilgili yaptığı değerlendirmede, “Avrupalıların İran’ın durumu hakkında bilgi sahibi olması ve İran’ın savaş sonrası haklarını talep etme konusundaki kararlılığının bilinmesi gerekir” dedi.
Tetik mekanizmasının etkinleştirilmesi ‘geçersiz ve gayrimeşrudur’
İran, 2015 yılında imzalanan nükleer anlaşma ile kaldırılan Birleşmiş Milletler (BM) yaptırımlarının yeniden uygulanmasını sağlayabilecek “tetik mekanizması” maddesinin Avrupa ülkeleri tarafından devreye sokulmasından endişe duyuyor.
Abbas Arakçi, Pazar günü BM Genel Sekreteri Antonio Guterres ve Güvenlik Konseyi’ne gönderdiği mektupta, üç Avrupa ülkesinin tetik mekanizmasını uygulama çabasının “geçersiz ve gayrimeşru” olduğunu savundu.
İsrail ile İran arasında yaşanan 12 günlük çatışmaya atıfta bulunan Arakçi, bu ülkelerin, kendilerinin de uymadığı bir kararı kötüye kullanarak BM Güvenlik Konseyi’nin itibarını zedelemelerine izin verilmemesi gerektiğini belirtti.
Fransa, İngiltere ve Almanya, Avrupa Birliği Dış Politika Yüksek Temsilcisi ile birlikte, İran’ı Ağustos ayı sonuna kadar somut bir adım atılmadığı takdirde tetik mekanizmasını devreye sokacakları konusunda uyarmıştı.
Söz konusu üç ülke, İran ile İsrail arasında karşılıklı hava saldırılarının ardından ilk kez iki gün önce Arakçi ile bir araya gelerek Tahran’ı nükleer müzakereleri derhal yeniden başlatmaya çağırmıştı.
İranlı bakan, görüşmenin ardından sosyal medya platformu X’te yaptığı paylaşımda, “Yeni bir müzakere turunun gerçekleşebilmesi için karşı tarafın, karşılıklı çıkarlar doğrultusunda adil ve dengeli bir nükleer anlaşmaya ulaşmaya hazır olması şart” ifadelerini kullandı.
Arakçi ayrıca, Avrupa Birliği ve üç Avrupa ülkesinin rol oynamak istemeleri durumunda “geçmişteki tehdit politikalarından vazgeçmeleri gerektiğini” vurguladı.
Tetik mekanizması ne anlama geliyor?
İran ile BM Güvenlik Konseyi’nin 5 daimi üyesi ve Almanya arasında 2015’te imzalanan anlaşma, İran’ın nükleer faaliyetlerinin sınırlandırılması karşılığında yaptırımların kaldırılmasını öngörüyor.
Bu anlaşma çerçevesinde belirlenen uyuşmazlık çözüm mekanizması, BM Güvenlik Konseyi daimi üyelerinin İran’ın taahhütlerini yerine getirmemesi durumunda, askıya alınan yaptırımları yeniden devreye sokmalarına imkan tanıyor.
Tetik mekanizması etkinleştirildiğinde, Güvenlik Konseyi daimi üyelerinden hiçbiri, İran’a yönelik yaptırımların geri getirilmesini engelleyen bir karar taslağını veto edemiyor.
Eğer bir ülke veto hakkını kullanırsa, yaptırımların askıya alınması durumu fiilen veto edilmiş olur; bu durumda İran’a karşı tüm Güvenlik Konseyi kararları derhal geri dönmektedir.
Tetik mekanizması 18 Ekim 2025’te sona erecek.
İsrail-İran çatışmasının öncesinde, Tahran ve Washington arasında Umman’ın arabuluculuğunda beş tur nükleer görüşme gerçekleştirilmiş fakat bir anlaşmaya varılamamıştır.
