İngiltere Başbakanı Keir Starmer, Eylül ayındaki Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nda Filistin‘i bir devlet olarak tanıyacağını duyurarak, 25 yıl önceki Oslo barış sürecinin çöküşünden bu yana iki devletli çözümü gerçek bir diplomatik plana dönüştürmeyi amaçladığını belirtti.
Bununla birlikte, Batı Şeria’da geçirilen bir gün, İsrail’in iki devletli çözümü engellemek için oluşturduğu somut gerçekliğin, Filistinlilerin devletleri için arzuladığı kayalık tepelere ve vadilere nasıl yayıldığını gözler önüne seriyor.
İsrail’in 1967 savaşında bölgeyi ele geçirmesinin ardından başlattığı kapsamlı ulusal projenin sonucunda, şu an 700 binden fazla İsrailliye ev sahipliği yapan Yahudi yerleşimleri ortaya çıktı.
Bu durum, 60 yıldır devam eden, milyarlarca dolara mal olan ve hem düşman hem de dost ülkelerin kınamalarına yol açan bir projedir.
İşgal altındaki topraklara kendi vatandaşlarını yerleştiren bir ülkenin eylemleri, uluslararası hukukun ihlali olarak değerlendirilmektedir.
Geçtiğimiz yıl Uluslararası Adalet Divanı, İsrail’in işgalinin tamamen yasadışı olduğuna dair bir tavsiye kararı yayımladı.
Ancak Binyamin Netanyahu hükümeti, yerleşimlerin artırılması yönünde adımlar atmaya devam ediyor.
Mayıs ayı sonunda, Savunma Bakanı Israel Katz ve Maliye Bakanı Bezalel Smotrich, Batı Şeria’da 22 yeni yerleşim biriminin inşa edileceğini açıkladı.
Katz, bu genişleme planını “İsrail’i tehdit eden bir Filistin devleti kurulumunu önleyen ve düşmanlarımıza karşı bir tampon görevi gören stratejik bir hamle” olarak nitelendirdi.
Devamında, “Bu Siyonist, güvenlikçi ve ulusal bir yanıttır. Ülkenin geleceğine dair de net bir karardır” ifadelerini kullandı.
Katz’ın yanında, Batı Şeria’daki bir yerleşimde yaşayan ve bu toprakların Yahudilere Tanrı tarafından verildiğine inanan aşırı milliyetçi siyasetçi Bezalel Smotrich bulunuyordu.
Maliye Bakanı Smotrich, aynı zamanda Batı Şeria’nın valisi olarak geniş yetkilere sahiptir ve bu genişleme projesini “nesilde bir kez alınacak bir karar” olarak tanımladı. “Bir sonraki adım egemenlik!” dedi.
İsrail’deki herkes ve bu topraklardaki Filistinliler, Smotrich ve müttefiklerinin “egemenlik” ifadesiyle Batı Şeria’nın ilhakını kastettiklerini biliyor.
Smotrich, tüm bu toprakları Yahudiler için talep ediyor ve Filistinlileri buradan göndermenin yollarını açıkça dile getiriyor.
Batı Şeria’daki tepelerde, farklı gelişim aşamalarında olan, bazısı birkaç karavandan oluşan, bazısı meyve bahçeleri ve okullar barındıran yerleşimler mevcut. Genellikle aşırı dinci Yahudi milliyetçisi olan bu yerleşimciler arasında zaman zaman Filistinli komşularına karşı ölümcül bir saldırganlık sergileyen gençler de bulunuyor.
BM ve barış yanlısı vakıflar tarafından derlenen veriler, 7 Ekim 2023’teki Hamas saldırısından bu yana şiddet yanlısı yerleşimcilerin Filistinli komşularına yönelik saldırılarının arttığını gösteriyor.
Bu durumun, yaklaşık 1500 kişinin yaşadığı ve tamamı Hıristiyanlardan oluşan bir köy olan Taybeh üzerindeki etkilerini yerinde görmek için ziyaret ettim.
Taybeh, sakinlerinden çok daha fazla ev varmış gibi görünen sessiz bir yer. Yaklaşık altmış yıl süren İsrail işgali nedeniyle, köy halkının çoğu göç etmek zorunda kaldı.
Köye gelişimden iki gece önce, bir grup yerleşimci, halkın yataklarında uyuduğu sırada Taybeh’e baskın düzenledi. Kemal Tayea’nın arabasını ateşe verdiler ve evine girmeye çalıştılar ama başarılı olamadılar. Duvarlara kırmızı boya ile İbranice yazılar bıraktılar.
Kemal, evinin stratejik noktalarına güvenlik kameraları kurarken, ailesini köyden taşımayı düşünmeye başladı. “Çok ama çok korktuk. Çocuklarım ve yaşlı bir annem var. Hayatlarımız tehdit altındaydı ve bu dehşet vericiydi” diyor.
Kendisine İngiltere‘nin Filistin’i tanıma planının hayatını kolaylaştırıp kolaylaştırmayacağını sorduğumda, “Ben öyle düşünmüyorum. İngiltere gibi bir süper gücün bizi desteklemesi büyük bir adım ama sahada pek bir şey değiştirmiyor. İsrail hiçbir uluslararası karara ya da yasaya uymuyor. Dünyadaki hiçbir ülkeyi dinlemiyor” yanıtını veriyor.
Ertesi gece, Yahudi yerleşimciler komşu Filistinli topluluklara da baskın düzenleyerek arabaları ateşe verdi ve duvarlara yazılar yazdı. Bu durum, sıradan bir vandalizm olayından çok daha fazlası.
Yerleşimciler, Filistinlilerin bu topraklardan gitmesini istiyor ve işgal altındaki bazı bölgelerde bunu başarmış durumdalar.
Uzak köylerdeki Filistinlilerin hayvanlarına el koyarak, çiftliklerinden çıkmaya zorladıkları bildiriliyor.
74 yaşındaki Rum Ortodoks rahip David Khoury, Taybeh’de doğmuş. Kilisesinde konuşurken, kendisini ve köyün diğer sakinlerini tehdit eden yerleşimcilerin genellikle silahlı olduğunu belirtiyor. “Silahları var. Onlarla tartışırsak, kullanabilirler. Bizi istiyorlar, gitmemizi istiyorlar” diyor.
Yaşı ilerlemiş rahip, geri adım atmayacağını vurguluyor: “İsa’dan bu yana, 2000 yıldır buradayız. Köklerimiz burada. Taşınamayız, taşınmayacağız. Ölsek bile buradan taşınmayacağız. Filistin bizim kanımızda var, kanımız olmadan nasıl yaşayabiliriz?”
Filistin yönetiminin Batı Şeria’daki fiili başkenti Ramallah buraya oldukça yakın ama şahsen oraya ulaşmam mümkün olmadı. İsrail’in kontrol noktaları, Kudüs’e dönüşü yavaş ve zor hale getirebiliyor. Bu nedenle, Husam Zomlot’a görüntülü konuşma yoluyla ulaştım.
Kendisi, İngiltere’deki Filistin delegasyonunun başkanı yani yönetimin Londra’daki büyükelçisi. Yaz tatili için ülkesine dönen Zomlot, İngiltere’nin Filistin’i tanıma planından çok memnun olduğunu ifade etti. “Bu, İngiltere’nin ve onunla birlikte uluslararası toplumun geri kalanının iki devletli çözüm konusunda gerçekten ciddi olduğunun bir işaretidir. Artık bize otuz yıl kaybettiren laf salatasını bırakıyoruz. Eğer gerçekten iki devletli çözüm istiyorsanız, iki devleti tanıyın” dedi.
Zomlot, bu tanımayı, Filistin devletinin kurulması ve Filistin halkının meşru haklarının yerine getirilmesine yönelik koşuyu başlatan bir adım olarak görüyor. Sevinçli görünüyordu; bu kararın gerçek bir fark yaratacağına inanıyordu.
Tarih, bu çatışmanın güçlü itici güçlerinden biri. Zomlot, İngiltere’nin 1917 ile 1948 arasında emperyal bir güç olarak burada hakim olduğu dönemde Filistinlilere yaptığı yanlışların kefaretini nihayet ödediğini düşünüyor.
Dönemin Dışişleri Bakanı Arthur Balfour tarafından imzalanan ve İngiltere’deki Yahudi cemaatinin liderlerinden Lord Rothschild’e hitaben yazılan 2 Kasım 1917 tarihli mektupta verilen sözlere atıfta bulunuyordu. “Yahudilerin Siyonist isteklerine duyulan sempatinin bir beyanı” ifadesinin yanında, mektupta İngiltere’nin, “Filistin’de Yah
