Bozuk yiyeceklerden etkilenmeyen bir demir mideniz mi var, yoksa en küçük bir gıda maddesi bile karnınızı ağrıtmaya yetiyor mu?
Gıda Standartları Kurumu (FSA) verilerine göre, Birleşik Krallık’ta her yıl 1 milyon gıda zehirlenmesi vakası kaydedilmektedir.
Yaz aylarında bu vakaların sayısında belirgin bir artış gözlemleniyor. Bunun nedeni, sıcak havalarda bakterilerin daha hızlı çoğalması olarak düşünülüyor. Ancak FSA, pişirilmemiş gıdalar veya çapraz bulaşmaya maruz kalmış mangal yiyeceklerinin de etkili olabileceğini belirtmektedir.
Her ne sebepten olursa olsun, bazı bireylerin gıda zehirlenmesine daha yatkın olduğu açık. Peki bu durumu etkileyen faktörler nelerdir?
Bağışıklık Sistemindeki Farklılıklar
Bristol Üniversitesi’nden bulaşıcı hastalıklar alanında kıdemli öğretim üyesi Dr. Tristan Cogan, “Herkesin bağışıklık sistemi farklıdır. Bazı insanlar belirli bakterilere daha önce maruz kalmış olabilir ve bu sayede bağışıklık geliştirmiştir” diyor.
Reading Üniversitesi’nden gıda mikrobiyolojisi uzmanı Dr. Kimon Andreas Karatzas ise “Bağışıklık seviyenizi etkileyen birçok faktör bulunmaktadır. Bunların arasında genetik unsurlar da yer alır” şeklinde ekliyor. Ayrıca, “Midedeki asidite kişiden kişiye değişir. Daha asidik mideler, çok sayıda mikrobu öldürme kapasitesine sahip olabilir ve bu da koruyucu bir etki yaratır” diyor.
Bağırsak mikrobiyomunun da önemli bir rol oynadığını belirten Karatzas, “özellikle klostridium perfringens patojenlerine karşı değişiklikler gösterebilir, bu da bireyler arasında farklılıklar yaratır” dedi. Hamile kadınlar, küçük çocuklar, bağışıklık sistemi zayıflamış bireyler ve yaşlılar gıda zehirlenmesine daha duyarlı oldukları için risk altındadırlar. Bunun ana nedeni, bağışıklık sistemlerinin zayıf olması ve gıda kaynaklı patojenlere karşı yeterli koruma sağlayamamalarıdır.
Cogan, “Yaş da önemli bir faktördür” ifadesinde bulunuyor. “Bağışıklık sistemleri zayıf olan küçük çocuklar ve yaşlılar genellikle daha fazla hastalanma riski taşır. Ayrıca, genç yetişkinlerin (10’lu yaşların sonu ve 20’li yaşların başı) gıda zehirlenmesi vakaları açısından daha fazla etkilendiğini biliyoruz. Bunun nedeni, yeni bağımsız yaşamaya başlamaları ve yemek pişirme konusunda deneyim kazanıyor olmalarıdır.”
Riskli Gıdalar
Birleşik Krallık Ulusal Sağlık Hizmetleri NHS, “her türlü gıda gıda zehirlenmesine yol açabilir” diyor. Ancak Karatzas, tavuk ve kabuklu deniz ürünlerinin bu tür vakalar açısından daha fazla risk taşıdığını belirtiyor.
Ancak ilginç bir şekilde, salatalar da gıda zehirlenmesi açısından önemli bir tehdit oluşturuyor. Karatzas, “Salatalar, besleyici değerleri açısından kritik öneme sahip olsalar da, gıda zehirlenmesinde sıkça sorumlu olan gıdalar arasında yer alıyor. Tüketiciler, bunu genellikle beklemiyor” diyor.
Bakterilerin Tehdit Derecesi
Cogan, “Gıda zehirlenmesine karşı gösterilen tepkiler, bakterinin türüne bağlı olarak büyük farklılıklar gösterir” diyor. “E.coli gibi zehirli bakteriler diğerleriyle kıyaslandığında daha ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir. Bazı bakteriler birkaç gün sizi hasta edebilirken, bazıları vücuttaki farklı organlara saldırarak daha ağır durumlara yol açabilir.”
Karatzas, kampilobakterin Birleşik Krallık’taki gıda zehirlenmelerinin en yaygın nedeni olduğunu vurguluyor. Bu bakteri genellikle tavukla ilişkilendirilmektedir. “Gıda kaynaklı hastalıkların en sık görüleni kampilobakter olsa da, listerya monositojen en ölümcül olanıdır. Temas ettiği her üç kişiden birini öldürme potansiyeline sahiptir.”
Beş (veya Üç) Saniye Kuralı
Gıda güvenliği konusunda risk alıyorsanız, son kullanma tarihi geçmiş veya uygun koşullarda saklanmamış yiyecekler sizi tehlikeye sokabilir. Ayrıca, “beş saniye kuralı” diye bir şeyin olmadığı da unutulmamalıdır.
Cogan, “Yere bir yiyecek düştüğünde bakteriler hemen yapışır. Bakterilerin yapışma yeteneği son derece yüksektir. Ne kadar uzun süre yerde kalırsa, o kadar fazla bakteri tutunur. Ancak düşen yiyeceğe kaç bakterinin yapıştığını veya bu bakterilerin ne kadar tehlikeli olduğunu bilme şansınız yok” şeklinde açıklamada bulunuyor.
Gıda Zehirlenmesinden Korunma Yöntemleri
Dr. Cogan, “Öncelikle pişirilmiş ve çiğ gıdaları mutfağınızda ayrı tutmalısınız” diyor. “Çiğ gıda ile pişirilmiş gıdalar arasındaki temas ve mutfak aletlerindeki çapraz bulaşma, gıda zehirlenmesine yol açan önemli nedenlerdir. Bu kural, yıkanmamış sebzeler için de geçerlidir; hazırlamadan önce yıkayın, ancak çiğ etleri yıkamayın” şeklinde uyarıyor.
Cogan ayrıca, bağışıklık sistemini güçlendirmek adına gıda zehirlenmesine neden olabilecek yiyecekleri tüketmek konusunda dikkatli olunması gerektiğini belirtiyor. “Rutin olarak hastalıklara maruz kalan topluluklar bağışıklık geliştirebilir. Ancak bazı bakterilerle küçük miktarlarda gıda tüketmek, bağışıklığınızı güçlendirebilir tezi, risk içerir. Ne kadar bozuk gıdanın güvenli olacağını belirlemek oldukça zordur. Bir bakteriye bağışıklık geliştiren topluluklarda aynı hastalıktan birçok ölüm de görülebilir. Bu nedenle dikkatli olunmalıdır” diyor.
Gıda Zehirlenmesi Belirtileri
İngiltere’deki Ulusal Sağlık Hizmetleri’ne göre gıda zehirlenmesi belirtileri şunlardır:
Belirtiler genellikle enfeksiyona neden olan yiyecek tüketildikten sonraki birkaç saat veya birkaç gün içinde ortaya çıkmaktadır.
Gıda Zehirlenmesi Durumunda Ne Yapmalı?
Cogan, gıda zehirlenmesi durumunda şu önerilerde bulunuyor:
“Susuz kalmamak için bol su için. Hastalık geçene kadar veya ishalin durmasının ardından iki gün boyunca okula veya işe gitmeyin, çünkü bazı virüsler gıdayla olduğu gibi insandan insana da geçebilir.”
“Çoğu vakada vücudunuz enfeksiyonu birkaç günde yenebilmektedir. Eğer suyu vücudunuzda tutamıyorsanız ve susuz kalmışsanız, doktora başvurmalısınız” diyerek dikkat çekiyor.
Cogan, iyileşme sürecinde beslenmenizin de değişmesi gerektiğini vurguluyor. “Öncelikle hafif yiyeceklerle başlayın. Kendinizi daha iyi hissedene kadar az yağlı ve düşük lifli gıdalar tüketmeye özen gösterin” diyor.
