Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in, Çin’in Tiencin kentinde gerçekleştirecekleri görüşme, Rusya-Ukrayna savaşının sona ermesine dair umutların azaldığı bir dönemde gündeme geliyor.
Erdoğan ve Putin, en son 23 Ekim 2024 tarihinde Rusya’nın Kazan kentinde düzenlenen BRICS Zirvesi sırasında yüz yüze görüşmüştü.
Bu sefer, yaklaşık 10 aylık bir aradan sonra, iki lider Çin’in düzenlediği Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİO) Zirvesi çerçevesinde bir araya gelecek. 1+1 formatında gerçekleştirilecek toplantıya, dışişleri bakanları Hakan Fidan ve Sergey Lavrov da katılacaklar.
İki lider, sık sık telefon görüşmeleri yaparak iletişimlerini sürdürmüş; en son 20 Ağustos’ta Putin ile ABD Başkanı Donald Trump arasındaki Alaska Zirvesi’nin sonuçlarını değerlendirmişlerdi.
Tiencin’deki görüşmenin en önemli gündem maddesi, 24 Şubat 2022’den bu yana devam eden Rusya-Ukrayna savaşı olacak. Putin’in danışmanı Yuri Uşakov, bu konunun Erdoğan-Putin görüşmesinde gündeme geleceğini belirtmişti.
ABD Başkanı Trump, 15 Ağustos’ta Putin ile Alaska’da bir araya gelirken, 18 Ağustos’ta Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ve bazı Avrupalı liderlerle Washington’da buluşmuştu. Trump, iki lideri bir araya getirmek için bir planın olduğunu ifade etmişti. Ancak Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik saldırılarının artması ve Kremlin’den gelen açıklamalar, savaşın sona ermesi konusundaki umutları sarsmış durumda.
Türkiye barış masasının kurulmasında ısrarcı
Erdoğan-Putin görüşmesinin bu belirsiz atmosferde gerçekleşmesi, umut verici sonuçların elde edilmesini zorlaştıran bir durum olarak değerlendiriliyor.
Türkiye, savaşın başlangıcından bu yana NATO müttefiklerinden farklı bir politika izlemiş ve her iki tarafla da etkin bir diyalog kurarak barışın sağlanmasına yönelik çaba göstermiştir.
Dışişleri Bakanı Fidan, geçtiğimiz hafta bir televizyon röportajında, Türkiye’nin Beyaz Saray’a giden Avrupalı ülkeler arasında yer almamasıyla ilgili eleştirilere yanıt vermişti:
“Alaska’da Sayın Trump, Sayın Putin ile buluştu, Washington’da Avrupalılarla ve Ukraynalılarla bir araya geldi. Bu durum, Trump’ın savaşan taraflarla bir araya geldiği anlamına geliyor. Biz savaşın bir tarafı değiliz. Ne Alaska’daki masada, ne de Washington’daki masada bulunmalıyız.”
Fidan, aynı röportajda Türkiye’nin barış için hala umutlu olduğunu da vurgulamıştı.
Erdoğan’ın Putin ile görüşmesinde, Türkiye’nin bu süreçte tarafların farklılıklarını gidermeye ve kalıcı bir barış anlaşmasına ulaşmalarına katkı sağlamaya devam edeceğini iletmesi bekleniyor.
Erdoğan, her fırsatta, Türkiye’nin liderler seviyesinde görüşmelere ev sahipliği yapmaya hazır olduğunu da ifade ediyor.
Güvenlik garantilerinde Türkiye ‘kilit aktör’
Rusya ve Ukrayna arasında olası bir barış anlaşmasının, geniş bir güvenlik garantileri paketini içermesi bekleniyor. Ancak bu güvenlik garantilerinin şekillendirilmesi, Rusya ile Batı arasında sorun yaratmaya devam ediyor.
Dışişleri Bakanı Fidan, aynı röportajda Türkiye’nin güvenlik garantileri konusunda “kilit aktör” olduğunu belirtmişti.
Fidan, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ile geçtiğimiz hafta gerçekleştirdiği telefon görüşmesinde, Türkiye’nin tartışmalara nitelikli bir şekilde dahil edilmesinin önemine vurgu yaptı.
Erdoğan-Putin görüşmesinde bu güvenlik garantileri konusunun ele alınması, Türkiye’nin Rusya’nın bu konuyu nasıl algıladığını anlaması açısından kritik bir öneme sahip.
Ayrıca, Türkiye’nin savaş sonrası süreçte Karadeniz güvenliğinde liderlik rolü üstlenmesi ve taraflar arasında bir anlaşma sağlandığında barışı koruma misyonuna katılması bekleniyor.
Ortadoğu da gündemde
Uşakov’un açıklamasına göre, Erdoğan ve Putin küresel gelişmeler ile Ortadoğu’daki süreçleri de değerlendirecekler. İki liderin, İsrail’in Gazze’ye yönelik artan saldırıları ve insani kriz ile Suriye’deki gelişmeleri ele alması bekleniyor.
Türkiye, uluslararası toplumun İsrail üzerindeki baskıyı artırması gerektiğini savunurken, Rusya da Türkiye ile benzer bir görüş benimsiyor.
BM Güvenlik Konseyi’nin daimi üyesi olan Rusya, ABD’nin tutumu nedeniyle İsrail’e karşı etkin kararların alınamadığını ifade ediyor.
Erdoğan ve Putin’in Suriye’deki son gelişmeleri de gündeme getirecekleri düşünülüyor. Rusya, Esad yönetiminin devrilmesinin ardından bu ülkedeki etkisini kaybetmişken, yeni bir geçiş dönemi lideriyle temas kurma çabası içinde.
Türkiye’nin Şam yönetimi ile yakın ilişkisi de bu perspektiften önemli bir unsur olarak değerlendiriliyor.
Türkiye açısından kritik bir konu da, YPG’nin oluşturduğu Suriye Demokratik Güçleri’nin, Şam yönetimi ile yaptığı entegrasyon anlaşmasına tam uyum sağlamasıdır.
Erdoğan’ın Putin ile görüşmesinde, Suriye’nin toprak bütünlüğü ve egemenliğinin korunmasına dair hassasiyetini vurgulaması ve bu konuda Rusya’dan destek talep etmesi bekleniyor.
Enerji ve ticari ilişkiler yaptırımlardan etkilendi
İki liderin, Türkiye-Rusya ikili ilişkilerini, özellikle enerji ve ticaret alanında ele alması öngörülüyor.
Enerji işbirliği kapsamında, Rusya’nın Rosatom şirketinin Mersin’de inşa ettiği Akkuyu Nükleer santrali, hali hazırda en önemli projelerden biri olarak değerlendiriliyor. Ancak, Rusya’ya yönelik yaptırımlar, projede gecikmelere neden oluyor. Türk yetkililer, Akkuyu’nun ilk ünitesinin bir yıl içinde devreye girmesinin beklendiğini belirtiyorlar.
Erdoğan ve Putin’in, bu sorunların çözümü ve Botaş ile Gazprom arasında süregelen işbirliği görüşmelerini de ele alması bekleniyor.
Türkiye, enerji ithalatının yaklaşık yüzde 49’unu Rusya’dan yapmaktadır.
Ticaret Bakanı Ömer Bolat, daha önceki bir açıklamasında Türk-Rus ticari ilişkilerinin önemine dikkat çekerek, “Rusya’nın Türkiye’ye yaptığı ihracatın yaklaşık yüzde 73’ü enerji ürünlerinden oluşuyor. Bu nedenle enerji, ekonomimizin hayati damarlarından biri” ifadelerini kullanmıştı.
Ancak, Rusya’ya yönelik yaptırımlar ve Türk bankalarının ABD yaptırımları nedeniyle Rus bankalarıyla ilişkilerde çekinceleri, bu alandaki sorunlar arasında yer alıyor.
Rusya’nın eski Ankara Büyükelçisi Aleksey Erkhov, Türk basınına yaptığı açıklamada, iki ülke arasındaki ticaret hacminin savaşın başlangıcında 56,5 milyar dolar seviyesinde olduğunu, ancak yaptırımlar nedeniyle 2023’te bu rakamın 52,5 milyar dolara düştüğünü aktarmıştı.
Erdoğan ve Putin’in görüşmesinde bu konuların da ele alınması, ticaretin 100 milyar dolara çıkarılması hedefinin gerçekleştirilmesi için atılması gereken adımların tartışılması açısından önem taşıyor.
