Günümüzde daha fazla duyulmaya başlayan Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB, İngilizcede ADHD) için uygulanan ilaç tedavisinin, yeni tanı almış bireylerde birçok alanda olumlu sonuçlar doğurabileceği ortaya kondu.
Bir araştırma, yeni teşhis edilen kişilerin madde kullanımı, intihar eğilimi, trafik kazası ve suç işleme gibi risklerinin azalmasında ilaç tedavisinin önemli bir rol oynadığını göstermektedir.
Bu sorunlar, DEHB’nin yaygın belirtileri olan dürtüsel davranış ve dikkatin kolayca dağılması ile ilişkilendirilmektedir.
Dünya genelinde çocukların yaklaşık yüzde 5’inin ve yetişkinlerin yüzde 2,5’inin DEHB belirtileri gösterdiği tahmin ediliyor ve bu durum giderek daha fazla kişiye teşhis konulmasıyla sonuçlanıyor.
İngiltere merkezli tıp dergisi British Medical Journal (BMJ) tarafından yayımlanan son araştırma, ilaç tedavisinin geniş potansiyel faydalarını desteklediğini ve hastaların ilaca başlama kararlarında rehberlik edebileceğini ifade ediyor.
DEHB’li bireylerin beyin yapısı, bazı açılardan diğer bireylerden farklı çalışmakta. Konsantrasyon güçlüğü, hareketsiz kalmada zorluk, yüksek enerji seviyeleri ve dürtüsellik, bu bozukluğun temel belirtileri arasında yer alıyor.
İngiltere’de 2015 yılından bu yana DEHB ilacı reçete edilen kişi sayısı üç kat artarken, bekleme listesinde bulunan yetişkinlerin muayene edilmesinin sekiz yıl süreceği öngörülüyor.
Teşhis, yalnızca semptomların yaşam üzerinde en azından orta düzeyde etkiye neden olması durumunda konuluyor.
En yaygın olarak reçete edilen ve uyarıcı olarak adlandırılan ilaçlar, günlük semptomların yönetimine katkı sağlıyor; ancak bu ilaçların uzun vadeli davranışsal faydaları hakkında sınırlı kanıt mevcut. Baş ağrısı, iştah kaybı ve uyku problemleri gibi yan etkiler, bu ilaçlar etrafındaki tartışmaları da beraberinde getiriyor.
148 bin 500 kişilik araştırma
BMJ’de yayımlanan araştırma, İsveç’te DEHB teşhisi konmuş altı ila 64 yaş arasındaki 148.500 bireye dayanıyor.
Bu kişilerin yüzde 57’sine ilaç tedavisi başlatılırken, ilaç alanların yüzde 88’ine metilfenidat (Ritalin) verildi.
Southampton Üniversitesi ve Stockholm’deki Karolinska Enstitüsü’nden araştırmacılar, DEHB ilacı kullanımının belirli vakalarda ilk kez görülme oranlarında azalma ile bağlantılı olduğunu değerlendirdiler.
Tekrarlayan olaylar incelendiğinde, araştırmacılar DEHB ilacının aşağıda belirtilen vakalarda azalma ile ilişkili olduğunu buldular:
Çalışmanın yazarı ve Southampton Üniversitesi’nde çocuk ve ergen psikiyatri profesörü Prof. Samuele Cortese, “DEHB’yi tedavi etmezseniz, çoğu zaman risklerin ne olduğunu bilemezsiniz” diyerek, “Artık elimizde ilaçların bu riskleri azaltabileceğine dair kanıtlar var” ifadesini kullandı.
Bu durumun genel açıklaması, ilaçların dürtüsel davranışları ve konsantrasyon eksikliğini azalttığıdır. Bu da sürüş sırasında kaza riskini azaltma veya suça yol açabilecek agresif davranışları bastırma gibi etkiler doğurabilir.
Araştırmacılar, çalışmanın güçlü bir temele oturtulduğunu, ancak sonuçların bireylerin genetik yapıları, yaşam tarzları ve DEHB’nin şiddeti gibi faktörlerden etkilenebileceğini kaydediyorlar.
Birçok ülkede DEHB için uygun ilaçlara erişim zordur ve bazı ilaçların temininde sıkıntılar yaşanmaktadır. İngiltere’de teşhis konulduktan sonra ilaçlara erişim için uzmanlarla görüşme süreleri birkaç yılı bulabilmektedir.
Batı Avustralya’daki Curtin Üniversitesi’nden Prof. Stuart Kinner, araştırmanın “DEHB teşhis ve tedavisinin yaygın faydalarını” ortaya koyduğunu belirtmektedir.
Kinner, “DEHB’nin teşhis edilmemesi, alkol veya diğer uyuşturucularla kendi kendine çözüm aramak, kötü ruh sağlığı, çeşitli kazalarla yaralanmalar veya suç işleyerek hapsedilmelere yol açabiliyor” dedi ve ekledi:
“Teşhis edilmemiş DEHB’li birçok kişi, durumlarının tanınmadan ve tedavi edilmeden kalabileceği bir cezai süreç içine girebiliyor.”
Aston Üniversitesi’nde klinik eczacılık profesörü olan Ian Maidment, çalışmanın “bu ilaçların potansiyel faydalarına dair anlayışımıza katkı sağladığını” ifade ediyor.
ABD’de Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi, 2016-2022 yılları arasında 3-17 yaş aralığında bir milyondan fazla çocuğa DEHB teşhisi konulduğunu açıkladı.
Bu gelişmelerle birlikte merkez, DEHB’yi “yayılan bir halk sağlığı sorunu” olarak tanımladı.
BBC Türkçe’ye konuşan uzmanlar, Türkiye’de de DEHB görülme sıklığında son 30 yılda iki katına varan artışlar yaşandığını belirtiyor.
