Çanakkale Kara Savaşları’nın üzerinden 110 yıl geçmesine rağmen, bu tarihi çatışmaya dair yeni izler gün yüzüne çıkmaya devam ediyor.
SAVAŞIN ORTASINDA KALAME ALDIĞI GÜNLÜK
Çanakkale Savaşları’nda görev yaparak şehit düşen Teğmen İbrahim Naci’nin, kendi el yazısıyla kaleme aldığı günlük, savaşın hem şiddetini hem de insani yönlerini gözler önüne seriyor. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi’nde (ÇOMÜ) Öğretim Görevlisi Dr. İsmail Sabah, bu günlüğün nasıl ortaya çıktığı hakkında bilgi vererek, “İbrahim Naci’nin tuttuğu bu günlük, bir akrabasının Çanakkale koleksiyonu yapan Seyit Ahmet Sılay’a bir e-posta atmasıyla gün yüzüne çıkmıştır. Seyit Ahmet Sılay, bu günlüğü satın alarak yayınlamıştır. Günlüğün orijinali hâlâ kendisi tarafından muhafaza edilmektedir. Bu yayın sayesinde, bir asır sonra Çanakkale Muharebeleri’ni İbrahim Naci’nin gözünden okuma fırsatını elde etmiş oluyoruz” ifadelerini kullandı.
“ÖZEL BİR GÜNLÜK OLARAK KAYITLI”
Günlük hakkında daha fazla bilgi veren Dr. Sabah, “Mustafa Kemal Atatürk, Çanakkale Muharebeleri’ni anlatırken, ‘Çanakkale Muharebeleri Türk askerinin ruh kudretini gösteren şayan-ı hayret ve tebrik bir misaldir’ demiştir. Bu ruhu oluşturan önemli isimlerden biri de günlüğü vasıtasıyla tanıdığımız şehit Teğmen İbrahim Naci’dir. 21 yaşında Çanakkale Muharebeleri’ne katılan genç subaylardan biri olan İbrahim Naci, İstanbul’dan bu muharebeye katılmış ve burada bir günlük tutmaya başlamıştır. Günlüğünün ilk sayfasına ailesinin adresini yazmasının yanı sıra, ‘Bu defter kimin eline geçerse bir şehit hürmetine yukarıdaki adrese göndersin’ notunu düşmüştür. İbrahim Naci, daha günlüğünü yazmaya başlamadan önce şehit olacağını hissetmiş gibi görünmektedir. 29 gün boyunca bu günlüğü tutan İbrahim Naci, 21 Haziran 1915 tarihinde Fransızlarla olan muharebede 21 yaşında şehit olur. Günlüğünü incelediğimizde, aslında Çanakkale Muharebeleri’ne bir subayın bakış açısıyla tanıklık etme şansını yakalamış oluyoruz. İbrahim Naci, bu süreçte Marmara Denizi’ndeki düşman denizaltılarının yarattığı tehdidi ve askerin iaşesi hakkında önemli bilgiler vermektedir; bu yüzden günlüğü oldukça özel bir eser niteliğindedir” dedi.
“UNUTULMA KORKUSU”
İbrahim Naci’nin yazdığı günlükte sürekli bir korkudan bahsettiğini aktaran Dr. Sabah, “İbrahim Naci, muharebe sahasına gelmeden önce daha önce şehit olmuş subayların mezarlarını görmüş ve bu süreçte günlüğünde unutulma korkusunu dile getirmiştir. ‘Acaba biz de bu kuru toprak altında yok olup gidecek miyiz?’, ‘Bizden sonra gelenler bizleri hatırlayacak mı?’ şeklinde ifadelerle bu korkusunu aktarmıştır. 21 Haziran 1915 tarihinde, 71’inci Alayın 3’üncü Taburu’yla, 2’nci Tümen’in birliklerini desteklemek üzere Fransızlarla girdikleri muharebede şehit düşmüştür. Şehit olmasının ardından günlük, bölük komutanı Yüzbaşı Bedri Efendi’nin eline geçer. Bedri Efendi, günlüğü okuduktan sonra İbrahim Naci’nin korkusunu da anlamış olur” şeklinde konuştu.
“YAZIM TARZINDAKİ DEĞİŞİMLER”
Dr. Sabah, sözlerini şu şekilde sürdürdü: “Günlüğün devamında, İbrahim Naci hakkında çok güzel ifadeler yer almaktadır. Bu ifadelerden biri de şudur; ‘Naci sen ve emsalin ölmediniz. Bir iki toprak kazmasıyla kuru toprak altına gömülmediniz. Siz büyük Türklüğün sinesinde daima büyük bir hürmet ve muhabbetle hatırlanacaksınız’ şeklindedir. Yüzbaşı Bedri Efendi, günlüğü yazmaya devam ederken bir virgül koyar ve o sayfada yazı karakterinin ve renginin değiştiği gözlemlenmektedir. Altında tabur imamı Mustafa Memduh Efendi’nin yazdıklarından, Yüzbaşı Bedri Efendi’nin virgül koyduğu cümleyi tamamlayamadan şehit olduğu anlaşılmaktadır. Yüzbaşı Bedri Efendi, 2 Temmuz 1915 tarihinde Zığındere Muharebeleri’nde ‘üçler taarruzu’ olarak bilinen taarruz esnasında, İbrahim Naci’nin günlüğüne yazdığı ifadeleri bitirmeden şehit olur.”
“İKİ SUBAYIN YAZILARIYLA ÇANAKKALE’Yİ ANLIYORUZ”
Dr. İsmail Sabah, “Bu günlüğe bakıldığında, Çanakkale’de şehit düşen iki subayın kendi el yazısıyla yazdığı satırlar üzerinden bu muharebeleri anlamaya çalışıyoruz. Burada savaşan insanların en büyük korkularının unutulmak ve hatırlanmak olduğunu görmekteyiz. İbrahim Naci’nin günlüğünün son sayfasında, şehit olduğu günde şunları yazdığı görülmektedir: ‘saat 07.00 düşman geceden beri taarruz ediyor. Şimdi gidiyoruz. Allah hayreylesin. Saat 11.00 şimdi muharebeye girdik. Milyonlarla top ve tüfek patlıyor. Az önce 1’inci onbaşım yaralandı. Allahaısmarladık?’ Yani günlüğün başında şehit olacağını hissedercesine, bu defteri bulanların ailesinin adresine gönderilmesini isteyen İbrahim Naci, günlüğünün son satırını bir veda hitabıyla ‘Allahaısmarladık’ diyerek tamamlamıştır” diye ekledi.
