‘Beyin sağlığı, yaşam kalitesinin anahtarıdır’
İSTANBUL, – BEYİN, düşünce ve duyguların yanı sıra hareket, hafıza, hormonlar, bağışıklık ve metabolizma gibi pek çok sistemin yönetildiği merkezdir. Beyin sağlığını korumanın, sadece nörolojik hastalıkların önlenmesi değil, aynı zamanda kaliteli bir yaşam sürdürebilmek için de hayati bir öneme sahip olduğunu belirten İstanbul Atlas Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji Ana Bilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Özgür Bilgin Topçuoğlu, modern yaşamın getirdiği risklere karşı çeşitli önerilerde bulundu. Prof. Dr. Topçuoğlu, beyin sağlığını korumak için fiziksel aktivite, beyin dostu beslenme, yeterli uyku, stres yönetimi, dijital detoks, zihinsel aktivite ve damar sağlığını korumanın önemli olduğunu ifade etti.
22 Temmuz Dünya Beyin Günü dolayısıyla açıklamalarda bulunan Prof. Dr. Bilgin Topçuoğlu, beyin sağlığının önemini yineledi.
‘SAĞLIKLI BİR BEYİN, KARAR VERME BECERİLERİNİ GÜÇLENDİRİR’
Beyin sağlığının genel sağlık ve yaşam kalitesi açısından kritik bir unsur olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Topçuoğlu, “Beyin, düşüncelerimizi ve duygularımızı değil; aynı zamanda hareketlerimizi, hormonlarımızı, hafızamızı ve bağışıklık sistemimizi kontrol eder. Beyin, vücudun yönetim merkezidir. Tüm organların işleyişi bu merkez tarafından düzenlenir. Zihinsel ve duygusal denge burada başlar. Sağlıklı bir beyin; stresle başa çıkma, odaklanma ve karar verme yetilerini güçlendirir. Ayrıca, hafıza ve öğrenme için önemlidir. Beynin sağlıklı kalması, ileri yaşlarda Alzheimer ve diğer demans türlerinden korunma şansı sunar. Uyku, beslenme ve fiziksel aktivite ile doğrudan ilişkilidir. Beyin, kaliteli bir uyku ile kendini yeniler, dengeli bir beslenme ile beslenir ve egzersizle genç kalır” şeklinde konuştu.
NÖROLOJİK HASTALIKLARDA YAŞLANMA ETKİSİ
Nörolojik hastalıkların artış hızının, nüfusun yaşlanması ile paralellik gösterdiğini ifade eden Prof. Dr. Topçuoğlu, “1990-2021 yılları arasında nörolojik hastalıkların yol açtığı hastalık yükü (DALY), 375 milyondan 443 milyona yükseldi, yani toplam yük yüzde 18 artış gösterdi. Ancak yaşlanma ve nüfus artışı etkisinden arındırıldığında DALY oranları yaklaşık yüzde 30 azalmıştır. Bu artış, temel olarak demografik nedenlerden kaynaklanmaktadır; yani daha fazla insan, daha uzun yaşıyor. Yaş ve demografik faktörler dikkate alındığında, nörolojik hastalıklara bağlı DALY oranlarında yaklaşık yüzde 27, ölüm oranlarında ise yüzde 34 azalma yaşandı. Ayrıca, yaşa göre standardize edilmiş DALY oranlarında belirgin düşüşler gözlemlendi; tetanozda yüzde 93, menenjitte yüzde 62, inmede ise yüzde 39 oranında düşüş kaydedildi. Bu durum, kişi başına riskin azaldığını fakat nüfus yaşlandıkça toplam yükün arttığını göstermektedir” dedi.
GÜNÜMÜZ ŞARTLARI BEYİN SAĞLIĞINI NASIL ETKİLEDİ?
Günümüz koşullarının beyin sağlığı üzerindeki etkilerini vurgulayan Prof. Dr. Topçuoğlu, bu etkileri şu şekilde sıraladı:
Nüfusun Yaşlanması: Parkinson, demans, inme gibi hastalıklar yaşla birlikte artış göstermektedir.
Çevre Kirliliği & Toksinler: Hava kirliliği, ağır metaller ve pestisitler beyin yaşlanmasını hızlandırmakta ve nörodejeneratif hastalıklara katkı sağlamaktadır.
Metabolik Problemler: Diyabet, obezite ve yüksek tansiyon, sinirler üzerinde zararlayıcı etkilere yol açarak nöropati ve inme riskini artırmaktadır.
Modern Yaşam Tarzı: Stres, hareketsiz yaşam ve çevresel toksinler, uzun vadede beyin sağlığını olumsuz etkilemektedir.
İlerlemiş Teşhis & Kayıtlar: Nörolojik hastalıkların tanısı daha yaygın hale gelmiş ve kayıtlara düşme oranları artmıştır.
Bölgesel Eşitsizlik: Düşük ve orta gelirli ülkelerde beyin sağlığına erişim, bakım ve önleme imkanları oldukça sınırlıdır.
‘TEKNOLOJİNİN BEYİN SAĞLIĞINA ETKİLERİ ÇOK YÖNLÜ’
Teknolojinin beyin sağlığı üzerindeki etkilerinin çok yönlü olduğunu ifade eden Prof. Dr. Topçuoğlu, “Teknoloji, hem koruyucu ve iyileştirici özellikler sunarken hem de zararlı riskleri de beraberinde getirmektedir. Erken teşhis ve tedavi, nörorehabilitasyon ve halk sağlığı alanlarında teknoloji önemli avantajlar sağlamaktadır. Yapay zeka ve nörogörüntüleme teknolojileri (fMRI, PET), Alzheimer, Parkinson ve epilepsi gibi hastalıkların çok daha erken fark edilmesini sağlamaktadır. Akıllı saatler, motor hız ve tremor takibi gibi dijital biyobelirteçler, hastalık progresyonunu izlemeyi kolaylaştırmaktadır. Nörorehabilitasyon alanında sanal gerçeklik (VR) ve robotik cihazlar, felç sonrası rehabilitasyonda beyin plastisitesini artırmaktadır. Örneğin Elon Musk’ın Neuralink’i gibi uygulamalar, Brain-Computer Interfaces (BCI) ile ağır felçli hastalara hareket ve iletişim kabiliyeti kazandırmaktadır. Teknolojinin halk sağlığı açısından sunduğu yararlar da önemli. Mobil sağlık uygulamaları (uyku, stres takibi), meditasyon uygulamaları (Headspace, Calm) bireylerin farkındalığını artırmaktadır. Ayrıca uzaktan nöroloji hizmetleri (telemedicine), özellikle pandemi sonrası yaygınlaşmıştır” şeklinde konuştu.
TEKNOLOJİ, BEYİN TEMBELLİĞİNE NEDEN Mİ OLUYOR?
Teknolojinin olumsuz etkilerine değinen Prof. Dr. Topçuoğlu, “Aşırı ekran süresi, dikkat dağınıklığı ve uyku bozukluklarına yol açabiliyor. Sosyal medya bağımlılığı, gençlerde anksiyete ve depresyon gibi sorunları artırıyor. GPS ve dijital hafıza, bilişsel tembelliğe yol açma riski taşımaktadır. Beynin tembelleşmesinden kast edilen; bilişsel yükün azalmasıdır. Örneğin GPS kullanımıyla yön bulma yeteneğimizin zayıflaması ya da telefonlar sayesinde numara ezberlememektir. Sürekli kolay erişim, her bilgiye Google’dan ulaşma imkânı sunarak araştırma ve öğrenme süreçlerini kısaltmaktadır. Bu durum, bazı beyin bölgelerinin daha az çalışmasına neden olabiliyor; örneğin hipokampus (mekânsal bellek) ve prefrontal korteks (yürütücü işlevler) üzerindeki aktivite, GPS kullanımına alışıldığında azalma eğilimindedir. Ancak bu, kalıcı bir tembellik değil; kullanılmadığında zayıflayan bir ‘kas’ gibi düşünülmelidir” ifadelerini kullandı.
BEYİN SAĞLIĞINI KORUYAN 7 ÖNERİ
Beyin sağlığının sadece Alzheimer ve inmeden korunmanın ötesinde, ruhsal dengeyi, üretkenliği ve yaşam kalitesini sürdürmenin temeli olduğunu belirten Prof. Dr. Özgür Bilgin Topçuoğlu, “Modern çağın risklerine karşı önleyici sağlık davranışlarını benimsemek son derece önemlidir” diyerek beyin sağlığını korumak için önerilerini şu şekilde sıraladı:
Fiziksel Aktivite: Haftada en az 150 dakika orta düzeyde egzersiz yapılmalıdır.
Beyin Dostu Beslenme: Akdeniz tipi diyet tercih edilerek
