MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli, 18 Eylül‘de yaptığı yazılı açıklamada, Türkiye‘nin NATO merkezli dış politikasına yeni bir alternatif sundu.
Bahçeli, “Dünyaya meydan okuyan ABD-İsrail şer koalisyonuna karşı akla, diplomasiye, siyasetin ruhuna, coğrafi şartlara ve yeni yüzyılın stratejik ortamına en uygun seçenek ‘TRÇ’ ittifakının inşa ve ihya edilmesidir” ifadesini kullanarak, “TRÇ ittifakının Türkiye, Rusya ve Çin’den oluşması önerimizdir” dedi.
MHP liderinin açıklamalarında Türkiye‘nin NATO’dan ayrılması gibi bir öneri bulunmuyor.
Ancak BBC Türkçe‘ye görüş bildiren uzmanlar, Ankara’nın böyle bir stratejik değişikliğe gitme olasılığının düşük olduğunu ifade ediyor.
Ekonomi ve Dış Politika Araştırmalar Merkezi (EDAM) Başkanı Sinan Ülgen, Türkiye‘nin “kurumsal Batı” olarak adlandırılan yapının bir parçası olduğunu ve bu yapıyı terk ederek Rusya ve Çin ile yeni bir ittifaka girmesinin gerçekçi olmadığını belirtti.
Ülgen, “Türkiye’deki bir siyasi partinin ülkenin geleceği hakkında farklı bir hedef ifade etmesi son derece olağan, fakat bunun Türkiye’de bir karşılığı olacağını düşünmüyorum” dedi.
İstanbul Aydın Üniversitesi’nden Dr. Hazar Vural, BBC Türkçe‘ye verdiği değerlendirmede, Türkiye’nin bir ittifaktan diğerine aniden geçmesinin gerçekçi olmadığını vurguladı.
Uluslararası ilişkiler uzmanı, “denge siyaseti” yürütmenin önemine dikkat çekerek, “Yerli ve milli savunma sanayinin önemini, iş birliği yapılan uluslararası örgütler ve güvenlik/savunma paktlarıyla birlikte ele aldığımızda, hiçbir aktörün kendi güvenliğini tek bir yere yaslamaması gerektiği açık” şeklinde konuştu.
Türkiye, 1952’de NATO’ya katıldı ve o tarihten bu yana ittifakın en önemli üyelerinden biri haline geldi.
NATO içinde ikinci büyük askeri güce sahip olan Türkiye, birçok operasyona katkıda bulunarak ittifakın kollektif savunma imkanlarından yararlandı.
Türkiye’nin Batı’nın diğer önemli kurumu olan Avrupa Birliği (AB) ile tam üyelik süreci devam ediyor.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, bu süreçle ilgili yaptıkları açıklamalarda “AB’ye katılımın Türkiye’nin stratejik hedefi” olduğunu vurguluyorlar.
MHP’nin 2024 parti programında da NATO müttefikliği ön plana çıkarılarak, “ABD ile ilişkilerimizin ekonomik, siyasi ve güvenlik boyutlarıyla her iki tarafın çıkarlarına hizmet edecek şekilde, eşitlik ve karşılıklılık temelinde yürütülmesi esas olacaktır” ifadelerine yer verilmişti.
Türkiye ŞİÖ ya da BRICS’e katılabilir mi?
Türkiye’nin Batı ittifakından koparak Rusya ve Çin ile yakınlaşma ihtimaline dair tartışmalar, yeni bir konu değil.
Bu sürecin başlangıcı, Türkiye’nin 2012’de Rusya ve Çin liderliğindeki güvenlik merkezli Şangay İşbirliği Örgütü’ne (ŞİÖ) diyalog ortağı olarak kabul edilmesiyle oldu.
Dönemin başbakanı Erdoğan, katıldığı her ŞİÖ zirvesinde Türkiye’nin tam üye olarak kabul edilmesi gerektiğini dile getirdi.
Erdoğan, bu konudaki görüşünü Temmuz 2024’te düzenlenen NATO Zirvesi sırasında yineleyerek, Türkiye’nin hedefinin ŞİÖ’ye tam üye olmak olduğunu açıkladı. Ancak Türkiye’nin olası ŞİÖ üyeliğinin NATO’ya alternatif olmadığını da vurguladı.
‘Uluslararası ilişkilerin yapısı da şu anda bunu gerektiriyor’
Türkiye’nin BRICS adı verilen ve Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin ve Güney Afrika’nın oluşturduğu kuruma üyeliği de zaman zaman gündeme gelmektedir.
Türkiye’nin tam üyelik başvurusunu Rusya doğrulamış, ancak Ekim 2024’te düzenlenen zirvede onay alınmamıştı.
Dr. Hazar Vural, Türkiye’nin BRICS’e katılma iradesinin NATO ya da Batılı müttefiklerinden vazgeçtiği anlamına gelmediğini belirtti.
Dr. Vural, farklı işbirliği seçeneklerini değerlendirmenin “bir gereklilik, mantıklı bir yönelme” olduğunu ifade ederek, “Tüm devletlerin yapması gereken bir şey. Uluslararası ilişkilerin yapısı da bunu gerektiriyor” dedi.
EDAM Direktörü Sinan Ülgen de Türkiye’nin ŞİÖ ve BRICS gibi uluslararası kuruluşlara tam üyelik ihtimalinin düşük olduğu görüşünde:
“Çünkü orada güvenlik açısından, ama daha da önemlisi ekonomi bakımından, yani ticaret, finansman ve yatırım açısından bir buçuk ülkeye bağımlı olacaksınız. Orada bir Çin, buçuk Rusya. Çünkü Rusya, mevcut durumu itibarıyla bunlara ancak çok sınırlı katkıda bulunabilir.”
ŞİÖ’nün temel ilkeleri, başka bir güvenlik ittifakına üye olan ülkelerin tam üye olarak kabul edilmesini imkansız kılmaktadır.
Rusya-Çin-Kuzey Kore ittifakı
Olası ittifak senaryolarında, büyük güçlerin küresel nüfuz mücadelesinin de önemli bir rol oynadığı görülüyor.
Dr. Hazar Vural, Rusya ve Çin’in ABD’nin yarattığı “ortak düşman ve tehdit algıları” doğrultusunda bir araya geldiğini ifade ediyor:
“Dünyada bir küresel hegemonya mücadelesi yaşanıyor. Burada ana ve bölgesel aktörler benzer, farklı coğrafyalarda bu mücadelenin farklı cephelerini yaşıyoruz.”
Vural, Türkiye’nin Rusya ve Çin açısından NATO üyesi olmasına rağmen “vazgeçilmeyecek bir aktör” konumunda bulunduğunu düşünüyor:
“İttifaklardaki birliktelikler, ticaret hacmi ve Türkiye’nin jeopolitik konumu bunu gerektiriyor.”
Çin, Eylül başında 2. Dünya Savaşı’nın sona ermesinin 80. yılı kutlamalarında, daha önce görülmemiş büyüklükte bir askeri geçit töreni düzenleyerek son teknoloji silahlarını sergiledi.
Çin lideri Şi Jinping’in geçit törenini Rusya Devlet Başkanı Putin ve Kuzey Kore lideri Kim Jong Un ile birlikte izlemesi ve tarihte ilk defa üçlü olarak bir araya gelmeleri dikkat çekici bir durumdu.
Çin ve Kuzey Kore’nin, Rusya’nın Ukrayna’yı işgal sürecinde önemli destekçiler olduğu biliniyor. Türkiye ise, Rusya’nın Ukrayna’yı işgalini uluslararası hukukun ihlali olarak nitelendiriyor ve Kırım dahil, Rusya’nın ele geçirdiği toprakların Ukrayna’ya ait olduğunu vurguluyor.
