Türk Ceza Kanunu’nda uzun süredir tartışılan “örgüt üyesi olmamakla birlikte terör örgütü adına suç işleyenlerin, örgüt üyesi gibi cezalandırılması” hükmü, Anayasa Mahkemesi’nin (AYM) 2021 ve 2023 yıllarında yaptığı iptallerle yürürlükten kalktı. TBMM, verilen 6 aylık süre zarfında bu hükmü yeniden düzenlemediği için artık bu tür suçlamalarla cezalandırma yapılamayacak. Muhalefet partileri tarafından sıkça “siyasi yargılamaların aracı” olarak tanımlanan bu düzenlemenin yürürlükten kaldırılması, bu kapsamda hüküm giyen pek çok bireyin tahliye edilmesine olanak tanıdı. Şu ana kadar yaklaşık 150 kişinin mahkemelerce tahliye edildiği bildirilirken, önümüzdeki günlerde bu sayının artması bekleniyor.
Hukuki süreç, Diyarbakır 7. Ağır Ceza Mahkemesi ile Cumhuriyet Halk Partisi’nin (CHP) ayrı ayrı Türk Ceza Kanunu’nun 220 ve 314. maddelerinde yer alan “örgüte üye olmamakla birlikte örgüt adına suç işleyenlerin” cezalandırılmasına ilişkin maddelerin iptali için AYM’ye başvurmasıyla başlamıştır. AYM, bu başvuruları birleştirerek, 220. maddede “Örgüte üye olmamakla birlikte örgüt adına suç işleyen kişi, ayrıca 2 yıl 6 aydan 6 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.” ve 314. maddede “Örgüte üye olmamakla birlikte örgüt adına suç işleyen kişi, ayrıca 5 yıldan 10 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. İşlenen suçun niteliğine göre verilecek ceza yarısına kadar indirilebilir.” ifadelerinin iptaline karar verdi.
9 Ocak’ta Resmî Gazete’de yayımlanan iptal kararının 6 ay sonra yürürlüğe girmesi kararlaştırıldı. Bu, AYM’nin ilgili maddelere ilişkin verdiği ikinci iptal kararı oldu.
AYM GEREKÇESİ: ÖNGÖRÜLEBİLİR DEĞİL
AYM’nin karar gerekçesinde, bahsi geçen yasal düzenlemelerin, örgüt adına suç işleyen kişilerin, örgüt üyelerine göre daha ağır ceza almasına neden olabileceği vurgulandı. “Örgüt adına” kavramının belirsiz ve geniş bir yoruma açık olduğu, bu durumun da temel haklar üzerinde ciddi caydırıcı bir etki yaratabileceği belirtildi. Ayrıca, somut delil olmaksızın kişilerin ağır cezalara çarptırılmasının hukuk güvenliği ilkesine aykırı olduğu ifade edildi.
Gerekçede şu ifadeler yer aldı: “Kural, örgüt üyeliğine dair herhangi bir somut delil olmadan ve işlenen suçun niteliği ile ağırlığı itibarıyla örgütün amacına ne şekilde katkıda bulunduğu dikkate alınmadan kişilerin örgüte üye olmak gibi son derece ağır bir suçtan cezalandırılmalarına neden olacak şekilde geniş yorumlanmaya müsaittir. Kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarını önleyecek biçimde belirli ve öngörülebilir nitelikte değildir.”
MECLİS YENİ DÜZENLEME YAPMADI
AYM’nin yeni düzenleme için Meclis’e tanıdığı 6 aylık süre 9 Temmuz’da sona erdi. Bu süre zarfında Meclis herhangi bir yeni düzenleme yapmadı. Böylece, TCK’nın 220 ve 314. maddelerinde yer alan “örgüte üye olmamakla birlikte örgüt adına suç işleyenlerin” cezalandırılmalarına ilişkin hükümler yürürlükten kalktı.
Gözler, bu suçtan mahkûm edilen bireylere çevrildi. Bu kişiler, avukatları aracılığıyla tahliye taleplerinde bulunmaya başladı. Yerel mahkemelerden ilk tahliye kararları gelmeye başladı ve şu ana kadar en az 150 kişinin tahliye edildiği bildirildi. Bu sayının, incelemeye alınan tahliye taleplerinin değerlendirilmesiyle daha da artması bekleniyor. Ancak kesin sayının bilinmediği, zira mahkemeler ve infaz savcılıklarının, AYM kararlarını esas alarak tahliye taleplerini değerlendirmeye devam ettiği ifade ediliyor.
SİYASİ TERCİH Mİ?
TBMM’nin bu konuda düzenleme yapmaması, bu fiilin artık suç olarak görülmemesi yönünde örtük bir siyasi tercih olarak algılanıyor. Ayrıca, muhalefet partileri tarafından uzun zamandır eleştirilen bu hüküm, bazı dosyalarda delil durumunun zayıf olmasına rağmen ağır cezaların verilmesine yol açtığı için “siyasi yargılama” eleştirilerine sebep oluyordu. İptal edilen bu düzenlemenin geçmişte ciddi hak ihlallerine zemin hazırladığı savunulmakta.
