Süleyman Hammudan, aşırı sıcak bir ortamda yaşamaya alışkın.
Birleşik Arap Emirlikleri’nin Dubai şehri, Haziran’dan Eylül’e kadar sıcaklıkların sürekli olarak 45 derecenin üzerine çıktığı bir yer. Süleyman, burada bilişim sektöründe satış elemanı olarak görev yapıyor.
Süleyman, “Gündüz saatlerinde dışarıda olduğunuzda, çöl ortamında gibi hissediyorsunuz. Sıcak ve nem, gerçekten zorlayıcı olabiliyor. Genellikle evden çalışıyorum. Dışarı çıkmam gerektiğinde ise akşam saat 19:00 civarlarında güneş batarken çıkıyorum – hala sıcak ama katlanılabilir” şeklinde ifade ediyor.
Yaz aylarında Dubai’de sokakta yürüyen insan sayısı oldukça az.
Süleyman, “İşe giderken evden arabaya, oradan ofise geçiyorum” diyerek sözlerine devam ediyor. “Her yerde klima var. Özellikle alışveriş merkezlerinde insanların çoğu günün büyük bir kısmını geçiriyor. Bu yerler, ikinci eviniz gibi!”
Çoğu insan gibi Süleyman da olağanüstü sıcaklıklarla başa çıkmaya çalışıyor.
Bilim insanları, bu tür sıcaklıklara sürekli maruz kalmanın insan vücudu üzerindeki etkilerini araştırıyor.
ABD’de Güney Kaliforniya Üniversitesi (USC) tarafından gerçekleştirilen bir çalışma, sıcaklıkların 32 derecenin üzerine çıktığı durumlarda farklı eyaletlerde yaşayan binlerce Amerikalının sağlık durumlarını analiz etti.
Bu araştırmada ekip, kan testleri ile 3600 katılımcının epidemiyolojik yaşlarını gerçek yaşlarıyla karşılaştırarak, ısı endeksi verileriyle birleştirdi.
Çalışmanın yazarı, araştırma görevlisi Eunyoung Choi, inceledikleri bireylerin vücutlarında tespit ettikleri hasarın oldukça dikkat çekici olduğunu belirtti.
Sürekli yüksek sıcaklıklara maruz kalan bireylerin daha hızlı yaşlandıkları sonucuna ulaşıldı.
Vücudunuzda kalıcı bir etki var mı?
Bilim insanları, yüksek sıcaklıkların bilişsel işlevlerde, kardiyovasküler sağlıkta ve böbreklerin çalışma hızında değişikliklere yol açabileceğini zaten biliyor.
Ancak USC’nin verileri, düzenli olarak yüksek sıcaklıklara maruz kalmanın DNA üzerinde kimyasal değişikliklere yol açtığını gösteriyor; bu süreç metilasyon olarak adlandırılıyor.
“The Heat Will Kill You First – Life and Death on a Scorched Planet” (Sıcak Önce Seni Öldürecek – Kavrulmuş Bir Gezegende Yaşam ve Ölüm) kitabının yazarı Jeff Goodell, “Vücut sıcaklığımız arttıkça, hücreleri çevreleyen yağlar olan lipitler, gerçek zamanlı olarak doğal yapısını kaybetmeye başlıyor ve çözülüyor” diyor ve ekliyor:
“Hücrelerin yapısı bozuluyor, bu da yumurta pişirmeye benziyor; yumurtanın zarı denatüre oluyor.”
Epigenetik yaşlanma nedir?
Peki, hücrelerimizi ne kadar hızlı yaşlandırıyoruz?
Hepimiz bazı insanların diğerlerinden daha hızlı yaşlandığını biliyoruz.
USC’den Dr. Choi, epigenetik yaşlanmanın doktorların biyolojik yaşlanmayı ölçmek için kullandığı birçok yöntemden yalnızca biri olduğunu ifade ediyor.
Bu yöntem, vücudumuzun hücresel düzeyde ne kadar iyi çalıştığını gösteriyor.
Dr. Choi, “DNA doğumda sabittir ve değiştiremezsiniz ancak metilasyon genler için bir kontrol mekanizması gibidir” diyor.
DNA metilasyonundaki değişiklikleri incelemek için kan testleri uygulanıyor.
Dr. Choi, “DNA’yı bir plan olarak düşünebilirsiniz; metilasyon ise neyin aktif olup neyin olmayacağını belirler” açıklamasında bulunuyor ve ekliyor:
“Bu sürecin anlaşılması için önemli olan; stres, hava kirliliği gibi çevresel dış etkenler ve şimdi sıcaklığın da bunu değiştirebileceğini bilmemiz.”
Dr. Choi, araştırmanın kronik ısıya maruz kalmanın vücudumuzda büyük yaşam tarzı değişikliklerine neden olabileceğini gösterdiğini belirtiyor. “Bu, sigara ve aşırı alkol tüketiminin etkileriyle karşılaştırılabilir” diyor.
Yaşlanma üzerindeki bu hızlı ilerleme küçük görünse de, zamanla etkilerini anlamak oldukça önemli. Biyolojik yaşlanmadaki yıldan yıla meydana gelen küçük artışlar, birkaç yıl daha hızlı yaşlanmaya neden olabilir.
Bu durum, diyabet, bunama ve kardiyovasküler hastalık gibi yaşa bağlı hastalıklara daha erken yakalanma riskini artırabilir.
Ancak Dr. Choi, araştırmanın tıbbi müdahale için “altın zaman” sunan bir belirti olarak değerlendirilebileceğini ifade ediyor.
Peki ya gri saçlar ve kırışıklıklar?
Yüksek sıcaklıkların yaşanması, görünümümüzü değiştirir mi?
Süleyman, Dubai’de vücudunun daha hızlı yaşlandığını, yüzünde daha fazla çizgi ve kırışıklık oluştuğunu fark ettiğini söylüyor.
“Geçen yaz ciddi bir güneş yanığı geçirdim ve bu nedenle doktora gitmek zorunda kaldım. Cildim gerçekten hasar gördü ve hala izlerim var.”
Londra’da yaşarken hiç düşünmediği güneş kremi hakkında araştırma yapmak zorunda kaldığını da vurguluyor Süleyman:
“Artık insanların neden gün boyunca şemsiyeyle dolaştığını anlıyorum. Eve döndüğünüzde cildinizin sürekli güneşe maruz kalmanın etkilerini hissettiğinizde, bu durumu daha iyi kavrıyorsunuz.”
Güneşten gelen ultraviyole (UV) ışınlarına sürekli maruz kalmak, cildinizdeki kırışıklıkları artırarak sizi daha yaşlı gösterebilir.
Ancak bunun saçların daha hızlı beyazlamasına neden olup olmadığı henüz netlik kazanmış değil.
Saç rengi, melanosit adı verilen pigment üreten hücreler tarafından belirleniyor.
Bazı dermatologlar, UV ışınlarına maruz kalmanın bu süreci de etkileyebileceğini öne sürüyor.
Artan sıcaklık ve nem, bir dizi nörolojik rahatsızlığın kötüleşmesine de yol açabiliyor: epilepsi, felç, ensefalit, multipl skleroz ve migren gibi durumlar.
Tüm bu rahatsızlıklar, egzersizle kilo yönetimini zorlaştırabilir.
Aşırı sıcaklardan en çok kimlerin korunması gerek?
2023 yılında Almanya’da yapılan daha küçük bir çalışmada, Harvard TH Chan Halk Sağlığı Okulu’nda çevre sağlığı araştırmacısı Dr. Wenli Ni, yüksek hava sıcaklıklarını hücrelerin daha hızlı yaşlanmasıyla ilişkilendirdi.
Araştırmasının odak noktasını, yaşa bağlı hastalıklarla ilişkili DNA metilasyon modellerinin yorumlanması oluşturuyordu.
Dr. Wenli Ni, “Diyabet ve obezite hastalarının çok daha hızlı yaşlandığını gösterdik. Diyabet hastalarının aşırı sıcağa karşı daha savunmasız olduğunu sürekli olarak tespit ettik” diyor. Kan testlerinin hücrelerde daha hızlı yaşlanma gösterdiğinde bunun, ölüm oranı ile diyabet, kardiyovasküler, akciğer ve nörolojik hastalık riskinin artması için güçlü bir biyobelirteç olduğunu vurguluyor.
Araştırmada bazı eksiklikler bulunsa da epigenetik, hızlanan yaşlanmayı anlamak için etkili bir yöntem olarak görülüyor. Fakat vücudumuzdaki hangi sistemlerin ısıdan en çok zarar gördüğünü tam olarak açıklayamıyor.
Dr. Choi’nin ekibi, böbrek, beyin veya kalp sistemlerinin hangisinin en çok etkilendiğini analiz etmeyi planlıyor.
