Aralıklı oruç, son on yılın en popüler diyet trendlerinden biri olarak öne çıkıyor.
Bu yöntem, kalori sayma veya karbonhidrat alımını kısıtlama gibi geleneksel ve sıkıcı diyet uygulamaları yerine, ne zaman yediğinizi değiştirerek istenen sonuca ulaşmayı hedefliyor.
Teknoloji devlerinin sahipleri ve Hollywood yıldızları, bu yöntemle kilo verdiklerini sıkça dile getiriyor.
Eski İngiltere Başbakanı Rishi Sunak da, haftaya 36 saatlik bir oruçla başladığını belirtmişti.
Şu ana kadar yapılan bilimsel araştırmalar, aralıklı orucun faydalarını destekler nitelikte bulunuyor.
Çeşitli çalışmalar, aralıklı oruç uygulamasının metabolizmayı iyileştirebileceğini, hücre onarımına katkıda bulunabileceğini ve hatta yaşam süresini uzatabileceğini öne sürüyor.
Ancak beslenme uzmanları, öğün atlamanın sihirli bir çözüm olmadığını ve bu yöntemin belirli sağlık sorunları olanlar için risk teşkil edebileceğini vurguluyor.
Aralıklı oruç uygulamasında genellikle gıda, sekiz saatlik kısa bir zaman diliminde alınıyor.
Öğünler arasında ise 16 saatlik bir bekleme süresi bulunuyor.
Beşe iki yöntemi gibi diyetlerde ise, haftanın beş günü normal beslenme yapılırken, iki gün kalori alımı kısıtlanıyor.
Aralıklı oruçla ilgili yapılan ilk araştırmalar, bazı endişe verici sonuçlar ortaya koydu.
19 binden fazla yetişkini inceleyen bir çalışmada, günde sekiz saatten az gıda tüketen bireylerin kalp ve damar hastalıklarından ölme riskinin, 12-14 saatlik bir aralıkta gıda alanlara göre %135 daha fazla olduğu belirlendi.
Bu durum, bir kişinin sağlık durumu ve tıbbi geçmişine bağlı olarak kardiyovasküler hastalık riskinin artmasına, dolayısıyla kalp krizi ve felç riskinin yükselmesine neden olabiliyor.
Araştırmada aralıklı oruç ile herhangi bir hastalıktan ölüm riski arasındaki ilişki daha zayıf ve tutarsız bulunmuş olsa da, kardiyovasküler riskin yaş, cinsiyet ve yaşam tarzı gruplarında yüksek olduğu saptandı.
Yani, çalışmada aralıklı oruç ile genel ölüm riski arasındaki ilişki zayıfken, kardiyovasküler hastalıklardan ölüm riski önemli ölçüde daha yüksekti.
Çalışmayı yürüten uzmanlar, araştırmalarının net bir neden-sonuç ilişkisi ortaya koymadığını vurguladı.
Ancak bu, aralıklı oruç uygulamasının daha iyi sağlık için risk içermeyen bir yöntem olduğu iddiasını sorgulamaya açmaya yetecek bir bulgu olarak değerlendiriliyor.
Araştırmacılar, sekiz yıl boyunca Amerikalı yetişkinleri izledi.
Deneklerin beslenme alışkanlıklarını incelemek için, katılımcılara iki hafta arayla iki farklı günde, tükettikleri her şeyi hatırlamaları istendi.
Bilim insanları, bu yanıtlarla katılımcıların ortalama gıda tüketim aralığını tahmin etti ve bunun uzun vadeli beslenme alışkanlıklarını temsil ettiğini varsaydılar.
Kardiyovasküler ölüm riski, tüm sosyo-ekonomik gruplarda benzer bulgular ortaya koydu.
En yüksek risk ise sigara içenler, diyabet hastaları ve mevcut kalp hastalığı olan bireylerde görüldü.
Bu durum, bu grupların uzun vadede kısa gıda alma sürelerinden özellikle kaçınmaları gerektiğini gösteriyor.
Aralıklı oruç ile kardiyovasküler hastalıklardan ölüm riski arasındaki bağlantı, beslenme kalitesi, yemek ve atıştırmalık tüketme sıklığı gibi faktörler göz önüne alındığında bile devam ediyor.
Diyabet ve Metabolik Sendrom: Klinik Araştırma ve Değerlendirme adlı hakemli dergide yayımlanan çalışmanın baş yazarı Victor Wenze Zhong, beslenmenin diyabet ve kalp hastalıklarının başlıca nedeni olduğunu ve bu durumun şaşırtıcı olmadığını ifade ediyor.
Şanghay Jiao Tong Üniversitesi’nden epidemiyoloji uzmanı Prof. Zhong, “Gün içinde sekiz saatlik bir zaman diliminde gıda tüketenlerde, kardiyovasküler hastalıklardan ölüm riskinin artması şaşırtıcı bir bulgu” diyor.
Bu sonuç, birkaç aylık ya da en fazla bir yıllık sürelerle yapılan araştırmalardan elde edilen bulgularla çelişiyor ve aralıklı orucun kalp ve metabolizma sağlığını iyileştirdiği yönündeki inancı sorguluyor.
Aynı dergide yer alan bir yazıda, endokrinoloji uzmanı Anoop Misra, aralıklı orucun avantaj ve dezavantajlarını ele aldı.
Misra, birçok araştırmada aralıklı oruç uygulamasının kilo verme, insülin duyarlılığını artırma, tansiyonu düşürme ve yağ profilini düzeltme gibi konularda etkili olduğunu belirtti.
Ayrıca, aralıklı oruç uygulamasının kan şekerini kalori saymadan kontrol altına almasına yardımcı olabileceğini, kültürel ve dini oruç ritüellerine uyum sağlama kolaylığı sunduğunu ve uygulama açısından basit bir yöntem olduğunu ifade ediyor.
Fakat Misra, aralıklı oruç uygulamasının potansiyel dezavantajlarını da şu şekilde açıkladı:
“Besleyici maddelerde eksiklikler, kolesterol artışı, aşırı açlık, sinirlilik, baş ağrıları ve zamanla yönteme uyumun azalması gibi sorunlar ortaya çıkabilir.”
“Diyabet hastalarında, kan şekeri takip edilmeden yapılan aralıklı oruçlar, kan şekerinin tehlikeli bir şekilde düşmesine neden olabilir ve yemek saatlerinde abur cubur tüketimini artırabilir. Kronik hastalığı olan yaşlı bireylerde uzun süreli oruç tutma, kırılganlığı artırabilir ve kas kaybını hızlandırabilir.”
Aralıklı oruç yönteminin sorgulanmasına neden olan ilk çalışma bu değil. 2020’de Jama Internal Medicine dergisinde yayımlanan ve üç ay süren bir araştırmada, aralıklı oruç uygulayan katılımcıların çoğunun kas kütlesinde küçük bir azalma görüldüğü tespit edilmişti. Bir başka çalışmada ise aralıklı oruç yönteminin baş ağrısı, açlık, halsizlik ve konsantrasyon zorluğu gibi sorunlara yol açtığı belirlenmişti.
Prof. Zhong, kalp hastalığı olanlar veya diyabetik bireylerin günde sadece sekiz saat gıda almaya yaklaşırken dikkatli olmalarını öneriyor. Ayrıca sağlık durumuna göre “kişiselleştirilmiş” beslenme yöntemlerinin önerilmesi gerektiğini vurguluyor:
“Mevcut kanıtlar ışığında, insanların ne yediğine odaklanmanın, ne zaman yediğine odaklanmaktan daha önemli olduğu görülüyor. Günde sekiz saatlik bir beslenme aralığını uzun süre benimseyenlerin, bu durumu yeniden gözden geçirmeleri gerekebilir.”
