Instagram’da dolaşırken karşıma çıkan bir video dikkatimi çekti.
“On yıl sonraki halin, bu anın tadını biraz daha fazla çıkarman için sana yalvarıyor.”
Bu, çoğumuzun karşılaştığı bir sorun olan anı yaşama zorluğunu hatırlattı bana.
Türkçede “farkındalık” olarak bilinen “mindfulness” yöntemi, bireylerin belirli bir an içinde düşüncelerine, duygularına ve çevresine odaklanmalarını teşvik ediyor.
Hayatımızın giderek karmaşıklaşmasına rağmen uzmanlar, farkındalığın bir ayrıcalık değil, ruh sağlığımızı korumak adına bir zorunluluk olduğunu vurguluyor.
‘En iyi yıllarımı yaşadığımı bilmiyordum’
Ürdün’ün Amman kentinde yaşayan 37 yaşındaki spor eğitmeni Zeina, “Yıllarımı daha iyi olmaya çalışarak geçirdim ama aslında iyi olduğumu unuttum” diyor.
Zeina, yirmili yaşlarında dış görünüşüne ve kilosuna aşırı derecede odaklandığını, sürekli eksik hissettiğini ifade ediyor.
Ancak şimdi eski fotoğraflarına baktığında, kendisine ne kadar sert davrandığını anlıyor.
Eski bir bilgisayar mühendisi olan Raed için işini kaybetmek, bakış açısını köklü bir şekilde değiştirmiş.
O günlerini BBC’ye anlatan Raed, “İş yerindeki baskıdan sürekli şikâyet ederdim ve işimi değiştirmek isterdim. Şimdi işimi kaybettim, o günleri en ince ayrıntısına kadar özlüyorum; sabahki trafik sıkışıklığını bile” diyor.
Aylık maaşı ona hem zihinsel hem de maddi istikrar sağlıyordu, ailesine daha iyi bir yaşam sunma imkânı tanıyordu.
“Meğer hayatımın en iyi yıllarını yaşıyormuşum, bunu fark etmemişim.”
İki çocuk babası Ahmed ise önceden çocuklarının bir an önce büyümesini isterken, şimdi onların ergenlik dönemine girmesiyle bakış açısının tamamen değiştiğini ifade ediyor:
“Çığlıklarından, sürekli aynı soruları sormalarından ve evdeki kaostan bıkmıştım,” diyen Ahmed şöyle devam ediyor:
“Ama şimdi o günleri, seslerini ve o rastgele sohbetlerini özlüyorum. O kaosun aslında hayatımdaki en güzel şey olduğunu geç fark ettim.”
Neden içinde bulunduğumuz anı görmezden geliyoruz?
Zeina, Raed ve Ahmed’in hikâyeleri, pek çok insanın zaman geçtikten sonra anların değerini anladığını gösteriyor.
Ürdün’deki İrbid Tıbbi Danışma Merkezi’nden psikolog Dr. Nawaf Al-Rifai, bu durumu şu şekilde açıklıyor:
“Psikolojik ve nörolojik açıdan insanlar doğal olarak ‘zihinsel yolculuk’ eğilimindedir; yani uyanık oldukları zamanın büyük bölümünü geçmişteki olaylar ve geleceğe dair beklentiler arasında geçirirler.”
Bu süreç, düşünme ve planlamadan sorumlu beynin “varsayılan ağı” ile bağlantılıdır.
Bazı bireyler için bu durum, sürekli bir dikkat dağınıklığına yol açabiliyor.
Al-Rifai’ye göre, şu anda kalmakta zorluk çekenler dikkatsiz değil, “bilişsel olarak aşırı meşgul” olan kişilerdir ve bu kişiler yoğun düşünmenin kendilerini çözüme ulaştıracağına inanarak, tatmin duygusundan ve verimlilikten uzaklaşmaktadırlar.
Farkındalık nereden geliyor?
Farkındalık pratiğinin kökleri, Budist gelenekteki meditasyon tekniklerine dayanıyor; aydınlanmaya giden yolun önemli bir parçası olarak kabul ediliyor.
1960’lı yıllarda bilim insanları, bu tekniğin ağrı ve ruhsal hastalıkların tedavisindeki tıbbi faydalarını araştırmaya başladı.
Amerikalı Profesör Jon Kabat-Zinn, bu alandaki öncülerden biridir. 1979 yılında Massachusetts Üniversitesi Tıp Merkezi’nde Farkındalık Temelli Stres Azaltma (Mindfulness-Based Stress Reduction – MBSR) programını oluşturdu.
Kabat-Zinn, sekiz haftalık program süresince kronik ağrı çeken hastalara, farkındalığın temel ilkelerini uygulattı.
Şimdiki anda, yargılamadan ya da aşırı düşünmeden farkında olmanın, insanların günlük baskılarla daha iyi başa çıkmasına yardımcı olduğunu ve psikolojik iyilik halini olumlu etkilediğini gözlemledi.
Bulgularını tıp dergilerinde ve kitaplarda yayımlayarak bu uygulamayı daha geniş tıp camiasında popüler hale getirdi.
Artık farkındalık, İngiltere Ulusal Sağlık Sistemi (NHS) dahil olmak üzere klinik ortamlarda uygulanan bir terapi tekniği haline geldi.
Görünmez bir kıyas yarışı
Sosyal medyanın hayatımızda giderek artan önemiyle, kıyaslama yapmanın da daha kolay hale geldiği bir dönemdeyiz. Parmaklarımızı kaydırmamız yeterli.
Araştırmacı gazeteci ve medya eğitmeni Safaa Al-Ramahi, kullanıcıların algoritmaların tuzağına düştüğünü belirtiyor. Bu algoritmalar, onlara gerçekçi olmayan bedenler ve lüks tatiller gibi abartılı bir gerçeklik sunuyor.
Al-Ramahi, “Bütün bunlar bilinçaltımızı yavaş yavaş yeniden programlıyor. Herkesin mükemmel bir hayat yaşadığına, sıradan, geri kalmış ve kusurlu olanın sadece biz olduğuna inanmaya başlıyoruz” diyor.
Psikolog Al-Rifai’ye göre bu durum, bireylerin kendi hayatlarını başkalarının seçilmiş ve filtrelenmiş anlarıyla kıyasladığı “yukarıya doğru sosyal karşılaştırma” olgusunu besliyor.
Bu durum, sosyal acı ve yetersizlik duygularıyla bağlantılı beyin bölgelerini harekete geçiriyor.
Al-Rifai, bu konuyla ilgili değerlendirmelerinde şunları belirtiyor:
“Terapilerde insanlara telefon bildirimlerini kontrol etmeyi bırakmalarını ve karşılaştırma isteğini ortadan kaldırmaya değil, gözlem yapmaya teşvik ediyoruz.
“Bu, zihinle savaşmak değil; onu yönlendirmeyi öğrenmek demektir. Dijital ekosisteminizi gözden geçirin: Kimi takip ediyorsunuz? Size ne katıyorlar?”
Neler yapabiliriz?
Al-Rifai, insanları mevcut ana döndürmek için uygulanabilecek basit pratikler olduğunu belirtiyor.
Bunun için “En küçük görevle başlamayı” öneriyor.
Danışanlarına, bir fincan kahveyi beş dakika boyunca içmeye odaklanmalarını tavsiye ediyor:
“Sıcaklığını elinizde hissedin, tadına bakın, kokusunu duyun. Yürüyün ama düşünmeyin, sadece ayaklarınızın hareketini gözlemleyin. Biz buna tek görev odaklanması diyoruz.”
Bir diğer uygulama ise “beş duyu oyunu” olarak biliniyor:
Al-Rifai, bu teknikleri şöyle açıklıyor:
“Buradaki bilimsel hile, dikkati kaygı beyninden duyusal beyne kaydırmaktır. Gerçek varlık oradadır.
“Unutmayın, sinir sisteminiz sürekli performans için değil, çalışmak ve dinlenmek için tasarlandı. Her zaman hatırlayın: Siz bir insansınız.”
