İlham Aliyev ve Nikol Paşinyan, bugün Washington’da gerçekleştirdikleri buluşmada önemli bir mesaj verdiler: Rusya, Azerbaycan ve Ermenistan arasındaki tek arabulucu olma arzusunu sürdürüyordu; ancak Ukrayna‘ya yönelik işgali, Moskova‘nın Kafkasya’daki etkisini zayıflattı. Şimdi her iki lider de Moskova‘nın yerini Washington’ın alması gerektiğini düşünüyor.
Paşinyan ve Aliyev, Trump’ın ilk döneminde bir araya gelme fırsatı bulamamıştı. İkinci döneminde ise Trump’ın öncelikleri, Kafkasya değil, Gazze ve Ukrayna olmuştu.
Her iki cephede barış sağlama çabalarının sonuçsuz kalması, liderleri Ermenistan-Azerbaycan sorununa yönlendirdi. İki ülke arasında barış anlaşması taslağı zaten hazırlanmış durumda, sadece imzalanması bekleniyor.
Ancak Washington’daki toplantının pratikte ne kadar fayda sağlayacağı belirsizliğini koruyor. Aliyev, barış anlaşması için Ermenistan Anayasası’nda değişiklik yapılması konusunda ısrarını sürdürüyor.
Basında yer alan bazı haberlere göre, Zengezur Koridoru’nun açılması konusunda bir uzlaşma sağlandığı bildirildi. Bu uzlaşmaya göre, koridor Ermenistan kontrolünde olacak ancak bir Amerikan şirketi tarafından işletilecek.
Bugün Washington’da iki liderin barış yolunda bir anlaşma imzalaması bekleniyor. Her iki lider de barış anlaşması için istekli olduklarını sıkça ifade ettiler.
Bazı uzmanlar ise ABD’nin bu sürece dahil olmasının zarar getirebileceğinden endişeli. Cumhuriyetçiler, bugün gerçekleşecek zirveyi Trump’ın barış sağlama yeteneğinin bir göstergesi olarak nitelese de, bu durum aslında Bakü ile Moskova arasındaki gerginliğin bir sonucudur.
Temmuz ayında Rusya’da iki Azerbaycan vatandaşının gözaltında ölmesi, resmi müttefik olan Moskova ve Bakü arasında büyük bir diplomatik krize yol açtı. Kremlin, bu durumu “Bakü’nün diplomatik protestosu” olarak tanımladı; ancak nasıl bir yanıt vereceği konusunda hala kararsız.
Bununla birlikte, bu gelişme Ermenistan’da sevinçle karşılandı. Erivan’daki algı, Rusya’nın arabulucu olarak Bakü’nün yanında yer aldığı yönündeydi.
Bu süreçte Ermeni yetkililer bazı kilise ve muhalefet temsilcilerini tutuklayarak darbe girişimiyle suçladı. Paşinyan’ın çevresi, bu tutuklamaların arkasında Moskova’nın olduğu ima ediliyor.
Birbirleriyle bağlantısı olmayan bu iki olay, her iki ülkede de yıllarca süren Rusya’ya karşı beslenen hoşnutsuzluğu gün yüzüne çıkardı. Her iki ülkenin elitleri de Rusya’nın patronluk taslayan tutumlarından rahatsız durumda.
Rusya’nın 2022’de Ukrayna‘yı işgale başlaması, bu rahatsızlığı daha da artırdı. Ermeni ve Azerbaycanlılar, tarih boyunca yaşadıkları Ruslaştırma ve ulus hareketlerinin bastırılması gibi olumsuz etkileri yeniden hatırlamaya başladılar.
Erivan’daki inanç, Moskova’nın Ermenistan’ı felakete sürüklediği ve şimdi bağımsızlıklarını yeniden kazanma zamanının geldiği yönünde şekilleniyor.
Bakü’deki elitler ise Moskova’nın, Azerbaycan’ın bölgedeki en güçlü orduya sahip bir güç haline geldiğini kabul etmesini istiyor.
İki ülkenin Moskova’dan uzaklaşarak birbirlerine daha yakınlaşmasının ilk belirtisi, Aliyev ve Paşinyan’ın Abu Dhabi’de aracısız bir şekilde bir araya gelmeleri oldu.
Bu buluşma, her iki taraftan delegasyonların çabalarının bir sonucu olarak gerçekleşti. Öncesinde aylarca tartışmalı konuları ikili olarak ele aldılar ve sürekli temas halindeki danışmanlar pek çok konuyu özgürce tartışma fırsatı buldu.
Abu Dhabi’deki görüşme öncesinde Azerbaycan’daki hükümet yanlısı medya, Ermenistan’a dair söylemlerini önemli ölçüde değiştirdi; tehditler ve ültimatomlar yerini barış çağrılarına bıraktı.
Bu olumlu ton zirvenin ardından da devam etti. Ermenistan’daki siyasetçiler, komşularından gelebilecek askeri tehditlerden bahsetmeyi bıraktı.
Fakat bu tarihi zirve, Moskova’dan duyulan rahatsızlığın ve yıllar boyunca süregelen düşmanlığın üstesinden gelmeye yeterli olmadığını da gösterdi. Azerbaycan, barış anlaşması için Ermenistan Anayasası’nda değişiklik talebini sürdürmekte. Bunun için ise belirsiz bir referandum şart ve 2026 yazından önce gerçekleşmesi mümkün görünmüyor.
Zengezur Koridoru’nun kontrolü de tartışmalı bir başka konu. Aliyev, gümrük kontrolü yapılmaması konusunda ısrar ederken, Paşinyan bunu Ermenistan’ın egemenliğine bir ihlal olarak değerlendiriyor.
Gümrük kontrollerinin Batılı bir şirket aracılığıyla yapılması fikri, bir orta yol olarak görülüyor. BBC’ye bilgi veren yetkililer, bu konuda bir İsviçreli şirketin teklif sunduğunu ancak her iki ülke için de tatmin edici olmadığını belirtti.
Temmuz ayında ABD’nin bu rolü üstlenme ihtimali gündeme geldi; ancak erken sızdırılan bilgiler ve Trump’ın atadığı görevlilerin açıklamaları, Ermeni yetkililerin bu öneriyi kabul etmemesine neden oldu.
Bugünkü görüşmenin öncesinde ise ABD, her iki tarafın kabul edebileceği bir formül bulmuş gibi görünüyor. Ancak yine de planların bir tarafça reddedilme riski yüksek. Bölgesel uzmanlar, iki ülkenin son iki yılda gerçekleştirdiği doğrudan diyalogun, büyük güçlerin arabuluculuğundan daha verimli sonuçlar doğurduğunu ifade ediyor.
Bununla birlikte, şimdi başka bir süper gücün müdahalesinin bu dinamiği bozma riski taşıdığına dair endişeler var.
Nobel emelleri: Ermenistan-Azerbaycan çatışması Trump için neden kullanışlı?
Cumhuriyetçi Kongre üyesi Joe Wilson, 4 Ağustos’ta yaptığı açıklamada, Amerikan tarihinde Donald Trump kadar barış sağlayan bir liderin olmadığını belirtti. Demokratik Kongo’nun Ruanda ile, Tayland’ın Kamboçya ile, Hindistan’ın Pakistan ile olan çatışmalarını sonlandırdığını vurguladı.
Bu açıklamayı alıntılayan Cumhuriyetçi sosyal medya hesapları, “Sırada Ermenistan ve Azerbaycan var. Nobel Barış Ödülü’nü hak ediyor!!! Arabulucuların şahı!” ifadelerini kullandı.
Bahar aylarında konuştuğum ve adını gizli tutmamı isteyen kıdemli bir Ermeni diplomat, Erivan’ın Trump’ın Nobel Barış Ödülü kazanma isteğine güven duyduğunu aktarmıştı. O dönemde barış görüşmeleri tıkanmıştı ve bu nedenle Amerika’yı sürece dahil etme kararı aldılar.
Ancak Ermeni diplomatlar, Trump’ın Güney Kafkasya ile ilgilenmediğini fark etseler de, Ukrayna ve Gazze’de başarı elde edemeyeceğini öngördükleri için başka bir yerde barış sağlayıcı olarak görünme ihtiyacını değerlendirdiler.
Azerbaycan’da ise ABD’nin rolü daha tartışmalıydı. Bakü, uzun zamandır istediği hedefe ulaşmıştı: Ermenistan ile aracısız müzakereler. Trump’ı bir arabulucu olarak davet etmek, zorla elde edilen bu hedefin kaybedilmesi anlamına gelecekti.
Öte yandan, Bakü Washington ile ilişkilerini güçlendirmek istiyordu. Trump’ın Nobel Barış Ödülü isteği, onunla görüşebilmek için bir fırsat olarak değerlendirildi.
Trump yönetiminin
