Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Al Arabiya televizyonuna verdiği röportajda, “Türkiye, küresel ölçekte önde gelen bir askeri güçtür” ifadelerini kullandı.
Aliyev, son günlerde yaşanan gelişmelerle ilgili olarak Al Arabiya televizyonuna mülakat verdi. Azerbaycan ve Ermenistan arasındaki uzun süreli müzakerelerin, ABD Başkanı Donald Trump ve ekibinin desteğiyle Washington’da sonuçlandığını hatırlatan Aliyev, “Bu durum, çatışmanın ve savaşın sona erdiğini gösteriyor. Resmi bir barış anlaşmasının imzalanmaması ise özel bir nedenden kaynaklanıyor. Ermenistan anayasasında, Azerbaycan’ın toprak bütünlüğünü sorgulayan bir hüküm hâlâ mevcut. Bu hükmün değiştirilmesi gerektiği konusunda bilgi sahibiyiz. Değişiklik yapıldığında, yani Azerbaycan’ın toprak bütünlüğüne karşı olan iddialar anayasadan çıkarıldığında, resmi bir barış anlaşması imzalanacaktır. Ancak önemli olan, Azerbaycan ve Ermenistan’ın bu belgeyi, Başkan Trump’ın Beyaz Saray’daki huzurunda imzalamasıdır. Bu, 30 yılı aşkın süredir devam eden bir çatışmanın sona erdiğini ve hem Güney Kafkasya bölgesi hem de daha geniş bir anlamda Orta Asya ve Orta Doğu için yeni fırsatlar sunduğunu gösteriyor” dedi.
“Minsk grubunun hukuki varlığı absürttür”
Aliyev, Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT) Minsk grubunun dağıtılması konusuna da değinerek, “Minsk grubunun feshi, Azerbaycan tarafından müzakerelerin ilk aşamalarında öne sürülen şartlardan biriydi. Mantığımız şuydu: Minsk grubu, 1992’de AGİT tarafından Karabağ sorununun çözümü için oluşturulmuştu. Ermenistan, resmi olarak Karabağ’ı Azerbaycan’ın bir parçası olarak tanıdığını ve sorunun sona erdiğini duyurduğu halde, Minsk grubunun hukuki varlığı absürttür. Eğer onu sürdürmekte ısrar ederlerse, bu onların Karabağ ile ilgili hâlâ toprak iddialarının olduğunu gösterir. Bu, bizim tutumumuzun temelini oluşturuyor. Ermenistan’a bu durumu açıklamak için çok zaman ve çaba harcadık. İki taraf, Minsk grubunun feshiyle ilgili AGİT’e mektup yazdı ve bu, Başkan Trump’ın katılımıyla gerçekleşti. Şu an süreç başlamıştır, bu da Minsk grubunun hukuki çöküşünü ifade edecektir, çünkü o zaten 5 yıldan fazla bir süredir faaliyet göstermiyor. Zorunlu göçmenlere gelince, Birinci Karabağ Savaşı sırasında hiçbir Ermeni zorunlu olarak göç etmedi, çünkü Azerbaycan, Ermenistan’ın topraklarını işgal etmedi; onlar bizim topraklarımızı işgal etmişlerdi. Bu nedenle yıllar boyunca zor şartlarda yaşayan çok sayıda mülteci ve zorunlu göçmenimiz oldu. Biz, hatta işgal döneminde de yeniden taşınma programını uyguladık, çünkü büyük çoğunluğu 10 yıldan fazla bir sürede çadır kamplarında yaşıyordu. Cumhurbaşkanı seçildiğim andan itibaren çadır kamplarının kaldırılması sürecine başladık ve bu işi 2007 yılında tamamen tamamladık. Ancak, 10 binlerce soydaşımız uzun yıllar ağır koşullarda yaşamaya devam etti. Şu anda ise Büyük Dönüş Programı çerçevesinde onların doğdukları yurtlara dönüş süreci başlatılmıştır. Biz, 50 binden fazla insanı özgürleştirilmiş topraklara yerleştirdik ve bu süreç devam ediyor” açıklamalarında bulundu.
“Azerbaycan Müslüman dünyasında ilk demokratik cumhuriyetti”
Aliyev, Azerbaycan’ın ilk zamanlarında ikiye bölündüğünü ve bunun Azerbaycan’ın Sovyetleşmesinin ilk dönemlerinde gerçekleştiğini hatırlattı. “1917’de Rusya İmparatorluğu’nun yıkılmasının ardından Azerbaycan Halk Cumhuriyeti kuruldu. Bu, 1918 yılının Mayıs ayında kurulan, Müslüman dünyasında ilk demokratik cumhuriyetti. Ancak bu yalnızca 1920 yılının Nisan ayına kadar var oldu. O dönemde Rus ordusu Azerbaycan’a girerek işgal etti. 1917’de devrim yapan Bolşevikler, halka yalan vaatler verdiler. ‘Fabrikalar işçilere, toprak köylülere, halklara özgürlük’ gibi şiarları vardı. Biz kendi devletimizi kurduk ama Bolşevikler bu devleti elimizden aldılar. 1920 yılının Nisan ayında Rus ordusu Azerbaycan’a girdi. Aynı yılın Kasımında, Sovyet Rusya hükümeti Zengezur’u, bizim ‘Batı Zengezur’ adını verdiğimiz bölgeyi Azerbaycan’dan alıp Ermenistan’a vermeye karar verdi. Böylelikle Azerbaycan ikiye bölündü; esas kısım ve Nahçıvan. Batı Zengezur ise onların arasında kalmış oldu. Sovyet döneminde bu problem değildi, çünkü sınırlar yoktu ve savaş da yoktu. İnsanlar, otomobille veya demiryoluyla Azerbaycan’ın esas kısmından Nahçıvan’a serbestçe gidebiliyorlardı. Ancak, Ermenistan Azerbaycan’a karşı saldırıya başladığında bu bağlantı hattını kesti” şeklinde konuştu.
“Yaklaşık 5 yıl boyunca bu bağlantı hatlarıyla ilgili onlarca müzakere yürüttük”
Bugün Azerbaycan vatandaşlarının Nahçıvan’a gitmek için İran ya da Gürcistan ve Türkiye topraklarından geçerek uzun bir rotayı kat etmek zorunda kaldıklarını belirten Aliyev, “Bu durum birçok rahatsızlık ve problem yaratıyor. İkinci Karabağ Savaşı, bizim zaferimizle sona erdikten sonra bu yolu zorla ele geçirebilirdik. O dönemde Ermenistan ordusu manevi olarak tamamen sarsılmıştı. Ermenistan ordusunda savaştan kaçan 12 bin firari olmuştu, Azerbaycan ordusunda ise sıfır. Azerbaycan ordusunda yüksek bir moral vardı ve insanlarda büyük bir coşku uyanmıştı; karşımızda hiç kimse duramıyordu. Biz, 10 Kasım 2020’de sadece sınırımızda durduk. Bu yolu zorla ele geçirmedik. Ancak, Nahçıvan’la bağlantımızı kesemeyeceklerini Ermenistan’a bildirdik. Yaklaşık 5 yıl boyunca bu bağlantı hatlarıyla ilgili onlarca müzakere yürüttük. Bu süre zarfında Nahçıvan’la birleşmek için Ermenistan sınırına kadar demiryolu inşa etmeye ve otoyol projelerine başladık. Otoyol projelerinin ve demiryolunun belki gelecek yıl tamamlanmasını bekliyoruz” dedi.
Ermenistan’ın yaklaşık 5 yıl boyunca Azerbaycan’ın talepleri ve yasal istekleri karşısında yapıcı bir tavır sergilemediğini belirten Aliyev, “Bu nedenle Başkan Trump ve onun ekibi sürece dahil olduğunda, arabuluculuk yapmak istediğinde biz onlara şu mesajı verdik: Zengezur Koridoru faaliyete başlamalı ve güvenli olmalıdır. Yani, Azerbaycan vatandaşları bu 40 kilometreden fazla mesafeyi güvenli bir şekilde geçebilmelidir. Güçlü güvenlik garantileri sağlanmalıdır ve yalnızca Ermenistan’ın verdiği garantiler yeterli değildir. Trump yönetimi bu yasal kaygıyı doğru şekilde kabul etti ve bunun sonucunda Trump’ın Uluslararası Barış ve Refah Yolu (TRIPP) projesi ortaya çıktı. Başkan Trump, Zengezur Koridoru’na kendi adını verdikten sonra bu projenin çok yakın zamanda gerçekleşeceğinden eminim” dedi.
“Ermeni meslektaşlarıma, sonunda bir transit ülke haline gelecekleri mesajını vermeye çalıştım”
Asya’dan Hazar Denizi’ni geçen Orta Koridor’un Azerbaycan’dan Gürcistan’a, Türkiye’ye, Avrupa’ya ve Gürcistan limanlarına uzandığını belirten Aliyev, “Bu, Asya’yı Azerbaycan toprakları üzerinden Avrupa’ya bağlayan tek yoldur. Zengezur Koridoru veya TRIPP, alternatif oluşturacaktır. İkinci koridor Ermenistan topraklarından geçecektir ve bu Ermenistan için faydalıdır. Ermeni meslektaşlarıma, sonunda bir transit ülke haline gelecek
