Haziran ayında 260 kişinin hayatını kaybetmesine neden olan Air India uçak kazasıyla ilgili ön incelemelerde çarpıcı bir bulgu ortaya çıktı.
12 yaşındaki Boeing 787 Dreamliner uçağı, havalandıktan sadece birkaç saniye sonra her iki yakıt kontrol anahtarının “kesme” konumuna geçtiği ve dolayısıyla motorlara yakıt akışının durduğu belirlendi. Normalde bu anahtarlar, yalnızca inişten sonra kapatılmakta.
Kokpit ses kaydında, pilotlardan birinin diğerine “neden kesme yaptığını” sorduğu ve diğer pilotun ise “ben yapmadım” yanıtını verdiği duyuluyor. Ancak hangi pilotun hangi cümleyi söylediği kayıttan anlaşılamıyor.
Kalkış anında uçağı yardımcı pilot kullanırken, kaptan pilot izleme görevini üstlenmişti.
Anahtarlar kısa bir süre sonra tekrar uçuş konumuna getirildiğinde motorlar otomatik olarak yeniden çalışmaya başladı. Kazanın meydana geldiği anda motorlardan biri itiş gücünü geri kazanırken, diğeri yeniden ateşlenmiş olmasına rağmen henüz güç üretmeye başlamamıştı.
Air India uçağı, Hindistan’ın batısındaki kalabalık Ahmedabad kentinde bir yerleşim alanına düşmeden önce havada yalnızca 40 saniye kalabildi. Bu olay, Hindistan tarihinin en dikkat çekici uçak kazalarından biri olarak kaydedildi.
Kazanın ardından, enkaz ve kokpit kayıtlarını incelemeye başlayan yetkililer, kalkıştan sonraki ilk dakikalarda neyin ters gittiğini anlamaya çalışıyor.
Flightradar24 verilerine göre Air India uçağı, açık hava koşullarında 625 feet yüksekliğe kadar tırmanmış ve kalkıştan yaklaşık 50 saniye sonra konum verisi kaybolmuştu. Cumartesi günü yayımlanan 15 sayfalık rapor, soruşturmanın ilk ipuçlarını içeriyor.
Boeing, General Electric, Air India, Hindistan sivil havacılık otoriteleri ve ABD ile İngiltere’den uzmanların dahil olduğu çok uluslu bir soruşturma, birçok soruyu gündeme getiriyor.
Uzmanlar, yakıt kesme anahtarlarının güvenlik açısından oldukça sağlam bir mekanizmaya sahip olduğunu belirtiyor. Bu anahtarların kazara çalıştırılmaması için kilit mekanizması bulunuyor; önce yukarı doğru çekilmeden çevrilemiyorlar. Bu güvenlik özelliği 1950’lerden beri kullanılmakta. Ayrıca, anahtarların etrafında darbelerden korunmalarını sağlayan koruyucu çerçeveler mevcut.
İsminin açıklanmasını istemeyen Kanada merkezli bir hava kazaları uzmanı, BBC’ye yaptığı değerlendirmede, “Her iki anahtarın tek elle aynı anda çevrilmesi neredeyse imkânsız. Bu nedenle yanlışlıkla kapatılmış olmaları olasılığı düşük” dedi.
Bu detaylar, Air India kazasını özel bir hale getiriyor.
Ohio Eyalet Üniversitesi’nden havacılık uzmanı ve eski kaza araştırmacısı Shawn Pruchnicki, kazara ya da kasıtlı olarak bu anahtarların bir pilot tarafından kapatılması durumunda “neden motoru susturan anahtarları çevirdin?” sorusunun gündeme geleceğini vurguladı.
Pruchnicki, “Bu bir kafa karışıklığı sonucu mu oldu? Öyle görünmüyor, çünkü pilotlar herhangi bir olağandışı durum bildirmemiş. Kokpit acil durumlarının çoğunda pilotlar yanlış düğmelere basabilir ya da hatalı seçimler yapabilir. Ancak burada böyle bir durum olduğuna dair herhangi bir konuşma ya da belirti yok. Bu tür hatalar genellikle ortada bir sorun varken yaşanır” diye ekledi.
ABD Ulusal Ulaşım Güvenliği Kurulu’nun (NTSB) eski yöneticilerinden Peter Goelz de benzer bir görüşe sahip:
“Kalkıştan birkaç saniye sonra bir pilotun yakıt anahtarını kapatmış olması son derece rahatsız edici bir bulgu.” Goelz sözlerine şöyle devam etti: “Ses kaydında çok daha fazlası olduğuna inanıyorum. ‘Neden kestin?’ gibi tek bir ifade yetersiz. Bu detaylar, kokpitte birinin bu valfleri kapattığını gösteriyor. Peki kim ve neden? Her iki anahtar da kapatıldı ve saniyeler içinde tekrar açıldı. Ses kaydı daha fazla ipucu verecektir: Motorları tekrar çalıştırmaya çalışan uçan pilot mu, izleyen pilot mu?”
Uzmanlar, pilot mikrofonları, telsiz konuşmaları ve ortam seslerini kaydeden kokpit ses kayıt cihazının bu bulmacanın anahtarı olduğuna inanıyor. Goelz, “Sesler henüz tanımlanmadı ve bu çok önemli. Genellikle bu gibi incelemelerde, pilotları tanıyan kişiler seslerin kimlere ait olduğunu belirlemeye yardımcı olur. Şu ana kadar hangi pilotun anahtarları kapatıp açtığını hâlâ bilmiyoruz” dedi.
Araştırmacılar, net bir ses tanımlaması, konuşmaların kimin tarafından söylendiğini gösteren tam bir transkript ve uçağın kapıdan ayrıldığı andan kaza anına kadar tüm iletişimlerin detaylı bir analizini talep ediyor.
Ayrıca, NTSB’nin daha önce önerdiği kokpit video kaydedicilerine duyulan ihtiyacın, bu kazayla birlikte bir kez daha ön plana çıktığı ifade ediliyor. Böyle bir video, yakıt kesme anahtarını kimin çevirdiğini açıkça gösterebilirdi.
Rapora göre, uçuş öncesi hem pilotlar hem de kabin ekibi alkol testinden geçmiş ve uçuş için uygun bulunmuştu. Mumbai merkezli pilotlar, uçuş öncesinde Ahmedabad’a gelmiş ve yeterince dinlenmişlerdi.
Soruşturma ekibi, raporda dikkat çeken başka bir ayrıntıya da odaklanmış durumda. Aralık 2018’de ABD Federal Havacılık İdaresi (FAA), bazı Boeing 737 modellerinde yakıt kontrol anahtarlarının kilitleme mekanizmasının devre dışı bırakıldığına dair bir bilgilendirme yayımlamıştı. Bu, bağlayıcı olmayan ve üreticileri bilgilendirme amaçlı bir uyarıydı. Ancak bu durumun düzeltilmesine yönelik yasal bir zorunluluk getirilmedi.
Aynı tip yakıt anahtarı tasarımı, kazaya karışan Air India’ya ait VT-ANB tescilli Boeing 787-8 model uçakta da bulunuyor. Ancak FAA bilgilendirmesi sadece tavsiye niteliğinde olduğu için Air India bu kontrolleri gerçekleştirmemişti.
Pruchnicki, “Bu bölüm ne demek istiyor? Kilit özelliği devre dışı bırakıldığında ne olur? Anahtar kendiliğinden kapalı hale geçip yakıt akışını kesebilir mi? Eğer öyleyse, bu ciddi bir sorun. Eğer böyle bir ihtimal yoksa, bu da net bir şekilde açıklanmalı” dedi.
Ancak bazı uzmanlar bu konunun esas mesele olup olmadığından emin değil. FAA’nın bu duyurusunu ilk kez duyduğunu belirten Goelz, “Pilotlardan da bu konuda herhangi bir şikayet duymadım, ki pilotlar bu tür konularda genellikle sessiz kalmazlar. İncelemeye değer olabilir ama bu mesele esas dikkat dağıtıcı bir detay da olabilir” diye konuştu.
Hindistan Uçak Kazalarını Araştırma Bürosu’nun (AAIB) eski uzmanlarından Kaptan Kishore Chinta başka bir olasılığı gündeme getiriyor:
Chinta, “Acaba uçaktaki elektronik kontrol ünitesi, yakıt kesme anahtarlarını elektronik olarak devreye sokabilir mi? Yani pilot müdahalesi olmadan bu anahtarlar kapanmış olabilir mi? Eğer öyleyse, bu ciddi bir güvenlik sorunu” dedi.
Ancak rapor, yakıtın kendisinden kaynaklı bir soruna işaret etmiyor. Yakıt örnekleri “tatmin edici” olarak değerlendirildi. Daha önce bazı uzmanlar, motorların aynı anda durmasına yakıt kirliliğinin neden olabileceğini öne sürmüştü.
Ancak şu an itibarıyla, Boeing 787 veya GE GEnx-1B motorları için herhangi bir teknik uyarı yayımlanmamış değil; mekanik bir arıza ihtimali de şu an için dışlanmış görünüyor.
Raporda
