Modern savaşların dinamikleri, yalnızca silah ve kurşunlarla sınırlı kalmıyor.
Hayati ihtiyaçlar olan yiyecek, su ve ilaç da, rakipleri yavaş yavaş yok etmek amacıyla kullanılan birer silah haline gelmiş durumda.
Açlık, askeri operasyonlardan daha az etkili bir silah değil. Hatta sivillerin temel gereksinimlerine erişimlerinin kısıtlanması, çok daha acımasız bir öldürme yöntemi olarak karşımıza çıkıyor.
Gazze’deki İsrail ablukası ve bombardımanları altında, birçok aile gıda, su ve ilaç bulmakta zorlanıyor. Özellikle çocuklar arasında açlık ve yetersiz beslenme nedeniyle her gün ölümler yaşanıyor.
Birleşmiş Milletler (BM) kurumları, yardım dağıtım alanlarını “sadist ölüm tuzakları” olarak nitelendiriyor ve İsrail’in açlığı bir savaş aracı olarak kullandığına dair suçlamalar gündeme geliyor.
Son BM raporuna göre, Gazze Şeridi’ndeki gıda kıtlığı durumu 5. Seviye’ye, yani “felaketle sonuçlanması muhtemel” aşamaya ulaşmış durumda.
Uluslararası Kızılhaç Komitesi’nin (IPC) gıda güvenliği sınıflandırmasında bu, en yüksek kıtlık riski seviyesini ifade ediyor.
Mayıs 2025 tarihli bir değerlendirmeye göre, 47 bin kişi, yani Gazze Şeridi’nin nüfusunun dörtte biri, kıtlık derecesinde açlık çekiyor ve geriye kalan nüfus ise gıda krizi ile karşı karşıya.
Bu acımasız gerçeklik altında Gazze halkı, iki savaşı birden veriyor: Bombardımanlardan hayatta kalmak ve temel ihtiyaçlara ulaşmak için mücadele etmek.
BM İnsani İşler Koordinasyon Ofisi’nin (OCHA) Filistin direktörü Jonathan Whittall, Gazze’deki durumu şu şekilde ifade ediyor: “Gazze, yalnızca açlıkla değil, hesaplı bir açlık politikasıyla da karşı karşıya.”
OCHA, UNRWA, Oxfam ve Save the Children gibi uluslararası kuruluşlardan gelen tanıklıklara göre, Gazze Şeridi’ndeki nüfusun yüzde 90’ından fazlası hayatta kalmak için gerekli malzemeleri bulmakta zorlanıyor.
Binlerce çocuğun gıda ve ilaç eksikliği nedeniyle ölüm tehlikesi ile karşı karşıya olduğu belirtiliyor. Bu insani kriz, sistematik bir şekilde insan eliyle yaratılan bir durum olarak tanımlanıyor.
Alex de Waal, “Kitlesel Kıtlık: Tarihi ve Geleceği” adlı eserinde, günümüzdeki kıtlıkların çoğunlukla doğal nedenlerden ziyade askeri ve siyasi kararların bir sonucu olduğunu ifade ediyor.
BM Güvenlik Konseyi, İnsan Hakları İzleme Örgütü ve Dünya Gıda Programı’nın raporlarına göre, ablukanın ve açlığın artık “sistematik bir askeri strateji” haline geldiği vurgulanıyor.
Kıtlık, savaşın bir yan etkisi değil; toplulukları yıldırmak ve günlük yaşamlarını mahvetmek amacıyla kullanılan bir strateji durumuna gelmiş durumda.
İsrail, amacının sivilleri cezalandırmak değil, Hamas’ın gıda ve ilaç kaynaklarını askeri amaçları için kullanmasını engellemek olduğunu savunuyor.
INSS gibi bazı İsrailli araştırma kuruluşları, BM ve insan hakları örgütlerini eksik ve eski verilere dayanarak “yanlış bilgi” yaymakla itham ediyor.
Başbakan Binyamin Netanyahu, sivillere yönelik planlı bir açlıktan öldürme politikası olduğu yönündeki suçlamaları reddediyor ve bu iddiaları “yalan ve iftira” olarak nitelendiriyor.
İsrail ordusu, bölgeye yardım girişleri ile ilgili ciddi kısıtlamalar olduğunu kabul ediyor. Ordu, yardımın doğru yerlere ulaşmasını sağlamaya çalıştıklarını belirtirken, sivillere ateş açma emri aldıklarına dair iddiaları yalanlıyor.
2018’de kabul edilen BMGK 2417 sayılı karar, kıtlığı artık bir insani kriz olarak değil, doğrudan çatışma ile bağlantılı bir suç olarak değerlendirdi.
Tarihçi ve araştırmacı Dr. Issam Khalifa, siyasi irade eksikliği nedeniyle sorumlulara hesap sorulmadığını belirtiyor ve bu durumun suçlulara açlık silahını kullanma fırsatı sunduğunu ifade ediyor.
Aç bırakmanın, organize bir şekilde yapıldığında, uluslararası hukuk tarafından kınanan bir suç olduğunu ve uluslararası anlaşmalarda bir soykırım türü olarak kabul edildiğini vurguluyor.
Dr. Khalifa, tarih boyunca açlığın halkları caydırmak için bir silah olarak kullanıldığını, örneğin Birinci Dünya Savaşı sırasında Lübnan Dağı’nda, Ermenilerin ve Süryanilerin katliamında ve daha sonra Bosna-Hersek’te görüldüğünü aktarıyor.
Açlık, yalnızca öldürmek için değil, demografik yapıyı değiştirmek ve toplulukların siyasi kararlarını etkilemek amacıyla da kullanılıyor.
Gazeteci Samir el-Za’nin, “yardım sağlamaya yönelik girişimlerin, insanların kaos aracı olarak kullanılmasına neden olduğunu” ifade ediyor ve bunun genellikle çok tehlikeli bölgelerde yaşandığını belirtiyor.
Kamyonlara erişmek için “hayatını riske atmak” gerektiğini ve birçok kişinin sadece bir torba un veya konserve yiyecek almak için yaralandığını ya da hayatını kaybettiğini aktarıyor.
“Bu durum dayanılmaz; itiş kakış görüntüleri bombalamalardan bile daha acımasız.” diyor.
Kadınlar, çocuklar ve yaşlılar, hayatta kalmak için her gün mücadele vermek zorunda kalıyor.
Yardım kamyonları bölgeye girdiğinde, özellikle dağıtım merkezlerinde ölümler ve yaralanmalar yaşanıyor. Bu durum, açlığın “imha ve kontrol” amaçlarıyla ilişkilendirildiği tarihsel katliamları anımsatıyor ve sistematik bir politika olarak gözler önüne seriliyor.
Gazze Şeridi’nden aldığım bilgilere göre, savaş durumunda “açlık”, sivil nüfusu bilerek aç ve susuz bırakarak, devletler ya da örgütler tarafından koruyucularını baskı altına almak ve teslim almak amacıyla kullanılmakta.
Açlık uygulamaları arasında, Sudan Savaşı ve Sovyet Ukrayna’daki Holodomor’da olduğu gibi mahsul ve hayvanların yok edilmesi de yer alıyor.
BM İnsan Hakları Konseyi’nin Gazze ve Tigray (2023-2024) raporlarında, insani yardımların reddedilmesi veya geciktirilmesi; tarımsal altyapı ve su kaynaklarının hedef alınması belgeleniyor.
Alex de Waal’ın “Kitlesel Kıtlık: Tarihi ve Geleceği” adlı kitabında, askeri veya ekonomik ablukaların uygulanması ve çiftçilerin topraklarından zorla çıkarılması gibi durumlar ele alınıyor.
Naomi Hosking, “Bir Silah Olarak Kıtlık: Gıda ve Savaş Politikaları” adlı eserinde, gıdanın toprak ve nüfusu kontrol etmek için nasıl bir araç olarak kullanıldığını anlatıyor.
Sorumluları cezalandırmanın zorluğu
Uluslararası Kızılhaç Komitesi tarafından yapılan araştırmalar, açlığın çatışmanın istenmeyen bir sonucu değil, sivil halkı doğrudan etkileyen bir silah olarak kullanıldığını ortaya koyuyor.
Uluslararası hukuk, açlığın silah olarak kullanılmasını yasaklıyor. Uluslararası Ceza Mahkemesi’nde mağdurları temsil eden avukat Hasan el-Hattab, uluslararası hukukun aç bırakmayı bir savaş silahı olarak suç saydığını ve Gazze’deki gibi sivillerin yiyecek ve ilaçtan mahrum bırakıldığı durumların insanlığa karşı bir suç olduğunu ifade ediyor.
Bu ihlaller, Cenevre Sözleşmeleri ve Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin Roma Statüsü uyarınca savaş suçu olarak değerlendiriliyor.
