Mrna aşıları, Covid pandemisi sürecinde hayat kurtaran bir tıbbi gelişme olarak kabul edilmişti. Ancak şu anda ABD, mRNA araştırmalarını finanse etmeyi durdurma kararı aldı.
ABD Sağlık Bakanı Robert F. Kennedy Jr, Covid ve grip gibi enfeksiyonlarla mücadele amacıyla yürütülen 22 projeye ayrılan 500 milyon dolarlık bütçeyi iptal etti.
Bu noktada, ABD’de aşıya karşı en çok şüphe duyulan isimlerden biri olan Kennedy Jr, haklı mı yoksa büyük bir yanlış mı yapıyor?
Bristol Üniversitesi’nden aşı araştırmacısı Prof. Adam Finn, durumun “biraz her ikisi de” olduğunu belirtiyor, fakat mRNA teknolojisinden vazgeçmenin “aptalca” ve potansiyel olarak “felaket bir hata” olabileceğini vurguluyor.
Şimdi, bu durumu daha derinlemesine inceleyelim.
mRNA aşıları etkili mi?
Kennedy, mRNA aşılarının arkasında yatan bilimsel verileri incelediğini ve bu verilerin “COVID ve grip gibi üst solunum yolu enfeksiyonlarına karşı etkili bir koruma sağlamadığı” sonucuna vardığını ifade ediyor.
Bu doğrultuda, fonların “virüsler mutasyona uğrasa bile etkinliğini sürdüren daha güvenli ve kapsamlı aşı platformlarına” aktarılacağını dile getirdi.
Oxford Aşı Grubu’ndan Prof. Andrew Pollard ise, mRNA aşılarının Covid ve grip enfeksiyonlarına karşı koruma sağlamadığı iddiasının “yanlış” olduğunu savunuyor.
Aşıların, insanları hayatta tutma ve hastaneye yatışları engelleme konusunda etkili olduğu gözlemlenmiştir. Klinik denemeler ve dünya genelindeki uygulamalar, aşıların performansını net bir şekilde ortaya koymuştur.
Covid pandemisinin ilk yılında Pfizer/BioNTech mRNA aşısının yaklaşık altı milyon yaşam kurtardığı tahmin edilmektedir.
Ancak, özellikle genç erkeklerde nadir miyokardit vakaları bildirilmiştir.
Prof. Pollard, “Çok nadir yan etkiler, teknolojinin sağladığı büyük faydalarla kıyaslanmalıdır” diyor.
Pandemi, dünyanın Covid hastalığına ve aşılara yoğun bir şekilde odaklandığı bir dönemdi ve bu süreçte aşıların yararlarının, zararlarından daha fazla olduğu görüşü baskın hale geldi.
Ancak bu, mRNA teknolojisinin mükemmel olduğu anlamına gelmiyor.
mRNA Covid aşıları, bağışıklık sistemini virüsün tek bir proteinini hedef alacak şekilde eğitiyor. Koronavirüsteki bu protein değiştiğinde veya mutasyona uğradığında, vücudun koruyucu tepkisi zayıflıyor.
Bu durumun sonuçları da görülüyor. Bağışıklık seviyesi düşmekte ve aşıların güncellenmesi gerekmektedir.
Bir alternatif yaklaşım ise, virüsün tamamını kullanmaktır. Bu şekilde bağışıklık sisteminin daha fazla hedefi olacağı ve dolayısıyla daha iyi bir koruma sağlayabileceği öne sürülüyor.
Ancak Prof. Pollard, Covid ile mücadelede mRNA aşılarının inaktif aşılardan daha etkili olduğunu belirtiyor.
Aşıların güncellenmesi gerekliliği, mRNA teknolojisindeki bir eksiklikten ziyade, bazı virüslerin temel yapısından kaynaklanıyor.
Her iki durumda da, virüslerin genetik kodları daha istikrarlı olduğu için kızamık veya HPV aşıları yıllardır etkinliğini koruyor ve herhangi bir sorun teşkil etmiyor.
Ancak bazı virüsler sürekli olarak değişim göstermektedir.
Örneğin, grip, tek bir virüs olmaktan çok sürekli olarak değişen bir hedef durumundadır. Her an virüsün yeni bir varyantı baskın hale gelecek ve muhtemelen kış aylarında sorun yaratacaktır.
Gripte, yetişkinlere uygulanan inaktif aşı her yıl güncellenmektedir. Aynı zamanda çocuklara burun spreyi şeklinde uygulanan canlı aşı da yıllık olarak yenilenmektedir. Gelecekte mRNA tabanlı grip aşısı da benzer bir süreç izleyecektir.
Prof. Pollard, “Virüs varyantlarını takip etme sorunu, tüm aşı teknolojilerinin karşılaştığı bir durum, sadece mRNA’nın değil” diyor.
mRNA aşılarının diğerlerinden farkı nedir?
Sıklıkla gündeme gelen bir başka soru, mRNA’nın diğer aşı teknolojileri karşısındaki konumudur. Birçok farklı aşı teknolojisi mevcut, her birinin kendine özgü avantajları ve dezavantajları bulunuyor.
Prof. Adam Finn, pandemi sürecinde mRNA aşılarına aşırı bir odaklanma olduğunu ve diğer yaklaşımların göz ardı edildiğini, bu nedenle şimdi bir dengeleme sürecinin yaşandığını ifade ediyor.
“Ancak mRNA’nın işe yaramaz ya da değersiz olduğunu söylemek, geliştirilmemesi veya daha iyi anlaşılmaması gerektiğini savunmak da son derece yanlış. Bu teknoloji gerçekten önemli katkılar sağlıyor.”
Daha iyi bir koruma sağlıyorlar mı?
Bilim insanları, mRNA araştırmalarından çekilmenin, başka hiçbir teknolojinin karşılayamayacağı ihtiyaçların ortaya çıkması durumunda bu aşıların mevcut olmayacağı endişesini taşıyor.
Prof. Pollard, “Koruma anlamında çok daha iyi olduklarına dair bir kanıt görmüyorum ama RNA teknolojisi, salgınlara tepki vermekte diğer tüm yöntemlere göre çok daha ileri” diyor.
Dünya, her yıl yeni grip aşıları üretmeye alışkındır. Ancak hangi grip varyantlarının hedef alınacağına karar verilmesi, aşıların hazırlanması ve dağıtımı için altı aylık bir süre gerektirmektedir. Yeni aşıların geliştirilmesi süreci daha uzun olabiliyor.
Buna karşın, mRNA ile yedi aşıyı altı ila sekiz haftada üretmek ve birkaç ay içinde yüzlerce milyon doz temin etmek mümkündür.
ABD’de fonları kesilen projelerden bazıları kuş gribi pandemisine hazırlık amacı taşıyordu. H5N1 virüsü, kuş nüfusunda büyük bir yıkıma yol açmış ve diğer hayvanlara da sıçramıştır.
Prof. Finn, “Bu durum mantıklı değil ve eğer insanlarda bir kuş gribi pandemisi ortaya çıkarsa, bu ciddi bir hata olarak değerlendirilebilir” diyor.
Ancak ABD’nin mRNA araştırmalarına yönelik bu geri adımın etkileri daha geniş kapsamlı olabilir.
Bu durum, mRNA veya diğer aşılar üzerindeki güveni nasıl etkileyecek? ABD, tıbbi araştırmalar alanında en etkili ülkelerden biri olarak, dünya genelinde nasıl bir etki yaratacak? Kanser aşıları veya nadir genetik hastalıklarda mRNA teknolojisinin uygulanması gibi diğer alanlarda domino etkisi yaratacak mı?
Prof. Pollard, Robert F. Kennedy Jr’ın bu hamlesiyle ilgili başka bir sorunun altını çiziyor.
“Bu, büyük pazarın RNA’ya sırtını dönme riski taşıyor mu?”
“Enfeksiyon hastalıkları alanında bu yüzyılda gördüğümüz en önemli teknolojilerden biri mRNA’dır. Nadir hastalıklar ve özellikle kanser alanında biyolojik tedavi yolları için bu durum kaygı verici.”
