Covid pandemisi sırasında mRNA aşıları, hayat kurtaran bir tıbbi yenilik olarak değerlendiriliyordu. Ancak, ABD artık bu alandaki araştırmalara fon sağlamaktan vazgeçiyor.
ABD Sağlık Bakanı Robert F. Kennedy Jr., Covid ve grip gibi enfeksiyonlarla mücadele amacıyla yürütülen 22 projeye yönelik 500 milyon dolar değerindeki finansmanı iptal etti.
Kennedy Jr., aşıya şüpheyle bakan en tanınmış isimlerden biri olarak haklı mı, yoksa bu bir hesap hatası mı?
Bristol Üniversitesi’nden aşı araştırmacısı Prof. Adam Finn, bu durumu “her ikisi de” şeklinde değerlendiriyor. Ancak, mRNA teknolojisinden vazgeçmenin “aptalca” ve potansiyel olarak “felaket bir hata” olduğunu belirtiyor.
Şimdi, bu kararın arkasındaki nedenleri daha yakından inceleyelim.
mRNA aşıları gerçekten etkili mi?
Kennedy, mRNA aşılarının arkasındaki bilimsel verileri incelediğini ve bu aşıların “Covid ve grip gibi üst solunum yolu enfeksiyonlarına karşı etkin bir koruma sağlamada başarısız olduğunu” öne sürdüğünü ifade ediyor.
Bununla birlikte, fonların “virüslerin mutasyona uğraması durumunda bile etkinliğini sürdüren daha güvenli ve geniş kapsamlı aşı platformlarına” kaydırılacağını belirtti.
Oxford Aşı Grubu’ndan Prof. Andrew Pollard, Kennedy’nin iddialarının “doğru olmadığını” ifade ediyor. Aşıların, insanları hayatta tutma ve hastaneye yatmalarını engelleme konusundaki başarısı gözlemlenmiş durumda.
Covid pandemisi sırasında, Pfizer/BioNTech mRNA aşısının ilk yılında yaklaşık altı milyon yaşam kurtardığı tahmin ediliyor.
Diğer yandan, özellikle genç erkeklerde nadir görülen miyokardit vakaları kaydedilmiş durumda.
Prof. Pollard, “Nadir yan etkiler, teknolojinin sağladığı büyük faydalarla kıyaslanmalıdır” diyor.
Pandemi, Covid hastalığı ve aşılara dair yoğun bir gözlemlenme sürecini beraberinde getirdi. Genel görüş, aşılardan daha fazla yarar sağlandığı yönünde.
Ancak, bu durum teknolojinin mükemmel olduğu anlamına gelmiyor.
mRNA Covid aşıları, bağışıklık sistemini virüsün bir proteini üzerine odaklanacak şekilde eğitiyor. Koronavirüs üzerindeki bu protein değiştiğinde vücudun koruma seviyesi de azalıyor.
Bu durumun sonuçlarını da gözlemledik. Bağışıklık azalıyor ve aşıların güncellenmesi gerekiyor.
Alternatif bir yaklaşım ise virüsün tamamının kullanılması. Bu sayede bağışıklık sisteminin daha fazla hedefe sahip olacağı ve daha iyi bir koruma sağlayabileceği düşünülüyor.
Ancak Prof. Pollard, mRNA aşılarının Covid ile mücadelede inaktif aşılardan daha etkili olduğunu vurguluyor.
Aşıların güncellenmesi gerekliliği, mRNA teknolojisiyle ilgili bir eksiklik değil; bazı virüslerin temel yapısından kaynaklanıyor.
Her iki durumda da, virüslerin genetik yapıları daha kararlı olduğu için kızamık ya da HPV aşıları yıllardır etkili kalıyor.
Ancak bazı virüsler sürekli değişim gösteriyor.
Grip, tek bir virüs değil, sürekli değişen bir hedeftir. Her an yeni bir varyantın öne çıkması ve kış aylarında sorun yaratması mümkün.
Gripte, yetişkinlere uygulanan inaktif aşı her yıl güncellenirken, çocuklara burun spreyiyle uygulanan canlı aşı da sürekli güncelleniyor. Gelecekteki mRNA grip aşısı da benzer bir süreçten geçecek.
Prof. Pollard, “Virüs varyantlarını takip etmek, tüm aşı teknolojilerinin sorunu; sadece mRNA’nın değil” ifadesini kullanıyor.
mRNA aşılarının diğerlerinden farkı ne?
mRNA’nın diğer aşı teknolojileri arasındaki yeri sıkça sorgulanıyor. Çünkü birçok farklı teknoloji mevcut.
Her birinin avantajları ve dezavantajları bulunmakta. Prof. Adam Finn, pandemi sürecinde mRNA aşılarının çok fazla ön plana çıktığını ve diğer yaklaşımların göz ardı edildiğini, şu an ise bir dengeleme sürecinin yaşandığını belirtiyor.
“Ancak, mRNA’nın işe yaramaz veya değersiz olduğunu söylemek de son derece yanlış. Bu teknoloji önemli başarılar elde etti” diyor.
Daha iyi bir koruma sağlıyorlar mı?
Bilim insanları, mRNA araştırmalarından çekilmenin, başka hiçbir teknolojinin sağlayamayacağı avantajların kaybolmasına yol açabileceğinden endişe ediyor.
Prof. Pollard, “Koruma anlamında çok daha iyi oldukları konusunda kanıt yok, ancak RNA teknolojisi, salgınlara yanıt vermede diğer tüm yöntemlere göre daha önde” diyor.
Dünya her yıl yeni grip aşıları üretmeye alışkın. Ancak, hangi grip varyantlarının hedef alınacağını belirlemek, tavuk yumurtalarında aşıların üretilmesi ve dağıtımı gibi süreçlerin altı ay sürebildiği düşünülüyor. Yeni aşılarda bu süre daha da uzayabilir.
Buna karşın, mRNA ile yedi aşıyı altı ila sekiz haftada üretme imkanı bulunuyor ve birkaç ay içerisinde yüzlerce milyon doz üretmek mümkün.
ABD’de fonları kısıtlanan projelerden bazıları kuş gribi pandemisine hazırlık içindi. H5N1 virüsü kuşlar arasında büyük bir yıkıma yol açtı ve diğer hayvanlara da sıçradı.
Prof. Finn, “Bu durum anlam ifade etmiyor ve eğer insanlarda bir kuş gribi pandemisi patlak verirse, bu ciddi bir hata olarak değerlendirilebilir” diyor.
Ancak, ABD’nin mRNA araştırmalarından vazgeçmesinin etkileri daha geniş kapsamlı olabilir.
Bunun, mRNA ya da diğer aşılar üzerindeki güvene etkisi ne olacak? ABD, tıbbi araştırmalar alanında en etkili ülkelerden biri olduğu için dünya bu durumdan nasıl etkilenecek? Kanser aşıları veya nadir genetik hastalıklarda mRNA teknolojisinin kullanımı gibi diğer alanlarda bir domino etkisi meydana gelecek mi?
Prof. Pollard, Robert F. Kennedy Jr.’ın hamlesiyle ilgili başka bir endişeye de dikkat çekiyor.
“Bu durum, büyük pazarın mRNA’ya sırtını dönme riski taşıyor mu?” diye soruyor.
“Enfeksiyon hastalıkları alanında bu yüzyılda gördüğümüz en önemli teknolojilerden biri. Nadir hastalıklar ve özellikle kanser alanında biyolojik tedavi araçları. Benim asıl kaygım bu mesaj” ifadesini kullanıyor.
