Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nda (TCMB) müdür olarak görev yapan Mehmet Selman Çolak ve uzman Mehmet Emre Şamcı tarafından yazılan “Altın Fiyatı Kaynaklı Servet Artışının Konut ve Otomobil Piyasalarına Etkisi” başlıklı blog yazısı, Merkezin Güncesi sayfasında yayımlandı.
Yazıda, Eylül 2023 sonrasında altın fiyatlarındaki hızlı artışın, konut ve otomobil piyasalarında talep artışına yol açtığı vurgulanıyor.
Ayrıca, Türkiye’de farklı illerdeki altın mevduat tercihleri göz önünde bulundurularak, altın fiyatındaki yükselişin konut ve otomobil gibi dayanıklı mal piyasalarındaki etkileri ele alındı.
Küresel bazda artan jeopolitik belirsizlikler ve merkez bankalarının yoğun altın alımları sonrasında, Eylül 2023 ile Nisan 2025 arasında uluslararası piyasalarda altın fiyatlarının AB doları cinsinden yaklaşık yüzde 77 oranında yükseldiği gözlemlendi (Grafik 1). Bu durum, Türkiye’de geleneksel servet tutma araçları arasında yer alan altının, mevduat içindeki payının da artmasına zemin hazırladı (Grafik 2). Altın fiyatındaki bu artış, Türkiye’deki altın cinsinden tasarrufları olan kesimler için önemli bir servet artışı anlamına geliyor ve bu durumun talep üzerinde yukarı yönlü bir etkisi olabileceği değerlendiriliyor.
Altın mevduatının tasarruf mevduatına oranının, altın fiyatlarının hızla yükselmeye başladığı 2023 yılı Eylül ayında iller arasında gözle görülür bir farklılık gösterdiği not ediliyor (Görsel 1). Bu dönemde iller arasında önemli bir gelişme yaşanmaması, altın fiyatlarının servet artışı kanalıyla konut ve otomobil piyasalarındaki etkilerini incelemek için bir fırsat sunuyor.
Servet etkisine dair önemli bir ipucu, altın payının yüksek olduğu illerde, konut birim fiyatlarının 2023 yılı son çeyreğinden itibaren diğer illerden bariz bir şekilde ayrışmasıyla ortaya çıkıyor (Grafik 3).
Altın fiyatları kaynaklı servet artışının konut ve otomobil piyasalarındaki etkilerini ampirik olarak test etmek amacıyla iller arasındaki altın mevduatı oranındaki değişiklikleri dikkate alan bir farkların farkı analizi gerçekleştirildi. Grafik 4, Eylül 2023’te altın mevduatı oranı Türkiye ortalamasına eşit (%9,4) olan bir il için konut birim fiyatlarındaki altın fiyatları kaynaklı ilave değişim tahminlerini çeyreklik dönemler bazında ayrı ayrı sunuyor. Grafik 5’te ise konut ve otomobil satış/fiyat göstergelerinde altın fiyatlarının 2023Ç3 sonrası için ortalama ilave etkileri yer alıyor. Analiz bulgularına göre:
Analizler, Eylül 2023 sonrası dönemde altın fiyatlarındaki keskin artışın konut ve otomobil piyasalarında talep artışına neden olduğunu ortaya koyuyor. Bu talep artışı, arzı esnek olmayan konut piyasasında fiyatlarda, otomobil piyasasında ise daha esnek satış adetlerinde artış olarak kendini gösteriyor.
