Doğum yapan kadınların çalışma hayatına devam ederek bebeklerine bakabilmesi amacıyla 2016 yılında yarım çalışma izni uygulaması hayata geçirildi. İlk doğumda 2 ay, ikinci doğumda 4 ay ve üçüncü doğumda 6 ay süreyle haftalık çalışma sürelerinin yarısı kadar izin hakkı tanınmıştır. Çoğul doğum durumunda bu sürelere 30 gün eklenmektedir. Eğer çocuk engelli doğmuşsa, anne ya da babaya toplamda 360 gün yarım çalışma hakkı verilmektedir. Ayrıca, üç yaşından küçük çocuğun evlat edinilmesi halinde bu hak, ister kadın ister erkek işçi tarafından kullanılabilmektedir.
Yarım çalışma izni kapsamında alınan ücretler ile sigorta primleri, İşsizlik Sigortası Fonu üzerinden karşılanmaktadır. Asgari ücretle çalışanlar için bu dönemde gelir kaybı yaşanmazken, sosyal sigorta primi işçi payı fondan karşılandığı için bireylerin eline geçen net ücret artmaktadır. Ancak, asgari ücretin üzerinde kazananlar için yarım gün izinli oldukları süre boyunca gelir kayıpları da söz konusudur.
Uygulamanın ikinci yılı olan 2017 yılında yarım çalışma ödeneği alanların sayısı 2.352 kişiye kadar çıkmış, aylık ortalama ödenek alan kişi sayısı ise 1.840 olarak belirlenmiştir. Ancak, ilerleyen yıllarda yarım çalışma hakkından yararlanan kişi sayısında beklenen artış yaşanmamış, aksine azalma gözlemlenmiştir. 2018’de 1.731, 2019’da 1.647, 2020’de 1.479, 2021’de 1.110, 2022’de 1.156, 2023’te 856 kişiye düşmüştür. 2024 yılında ise bu sayının 710 kişiye gerilemesi öngörülmektedir. Ocak 2023’te ödenek alan kişi sayısı ise 720 olarak kaydedilmiştir.
2016 yılından 31 Ocak 2025 tarihine kadar 45.011 kişi, yarım çalışma ödeneği almaya hak kazanmış ve toplamda 242,9 milyon lira tutarında ödeme gerçekleştirilmiştir.
Yeni doğum yapan anneler için büyük bir destek sunan yarım çalışma ödeneğinden yararlanan kişi sayısındaki azalmanın nedenleri detaylı bir şekilde incelenmelidir. Bu azalmada kadın çalışanların uygulamayı bilmemesi, ödenek tutarlarının yetersiz olması, mevzuattan kaynaklanan sorunlar veya işverenlerin yarım çalışma hakkını kullanımına engel olmaları gibi faktörlerin rolü olup olmadığı araştırılmalıdır. Konunun tüm boyutlarıyla ele alınması ve gerekli önlemlerin alınması önem arz etmektedir.
YARIM ÇALIŞMA İŞÇİNİN HAKKI
4857 Sayılı İş Kanunu’na göre, 16 haftalık analık izninin sona ermesinden sonra işçinin talebi üzerine birinci doğumda 60 gün, ikinci doğumda 120 gün ve sonraki doğumlarda 180 gün süreyle haftalık çalışma sürelerinin yarısı kadar ücretsiz izin verilmesi gerekmektedir. Bu düzenlemeler, İş Kanunu kapsamındaki olmayan işçiler için de geçerlidir. İşverenin yarım çalışma iznini vermeme hakkı bulunmamakta; kanuna aykırı davranışlar, işçi için haklı fesih sebebi oluşturabilmektedir. Bu durum söz konusu olduğunda, işçi kıdem tazminatı talep edebilme hakkına sahiptir.
ÜCRETİN YARISINI İŞVEREN YARISINI FON ÖDER
Yarım çalışma hakkından yararlanan işçilerin izinli oldukları süre boyunca alacakları ücretler İşsizlik Sigortası Fonu’ndan ödenmektedir. İşçinin aldığı brüt ücret ne olursa olsun, ödeme brüt asgari ücret üzerinden hesaplanmaktadır ve bu ücrete “yarım çalışma ödeneği” denilmektedir.
Ayrıca, işçinin ücretsiz izinli olduğu zaman dilimlerindeki sosyal sigorta primleri de İşsizlik Sigortası Fonu’ndan karşılanmaktadır
