Hacı Bayram Veli Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. Fetullah Akın, Şeker İş Sendikası’nın hakemli yayını İş ve Hayat Dergisi’nde kaleme aldığı makalede, Türkiye’deki ücretlerin tarihsel gelişimini ele aldı. Akın, sürekli bir zaman serisi bulunmaması sebebiyle, çeşitli dönemler için reel ücretleri ayrı ayrı hesaplayarak değerlendirmelerde bulundu.
SORULARINIZ İÇİN: [email protected]
Prof. Dr. Akın’ın, imalat sanayiindeki aylık ücret verilerine dayanarak hazırladığı 1963 – 1980 dönemine ait ücret endeksi, 1963 yılında 100 olan reel ücretlerin, petrol krizinin etkisini hissettirdiği 1973 yılı dışında her yıl istikrarlı bir şekilde yükseldiğini gösteriyor. 1979 yılında 252,18’e ulaşan reel ücretler, 1980 yılında gerçekleşen 12 Eylül darbesi sonrası dramatik bir düşüşle 193,73 seviyesine indi. Araştırma bulgularına göre, 1963-1979 yılları arasında kamu’da reel ücret artışı yüzde 160, özel sektörde ise yüzde 153 olarak kaydedildi. Ancak 1980 yılı itibarıyla, toplamda yüzde 27 oranında bir düşüş gözlemlendi.
Bu süre zarfında, 1963 yılından itibaren sendikal faaliyetlerin artış göstermesi ve toplu iş sözleşmelerinin kabul edilmesinin reel ücretlerdeki yükselişi desteklediği ifade ediliyor.
.png
Akın, reel ücretlerde 1980 yılında başlayan düşüşün, 1988 yılına kadar devam ettiğini, ancak bu süreçte yavaşlama görüldüğünü belirtti. 1981 yılı 100 kabul edilen endeksin, 1988 yılına gelindiğinde 86’ya düştüğünü, ardından 1989’da 104, 1990’da 131 ve 1991 yılında ise 179 seviyesine yükseldiğini kaydetti.
ÜCRETLER DÜŞTÜ ŞİRKET KÂRLARI ARTTI
Akın, 1981 – 1991 yılları arasında gerçekleşen ücret değişimlerini şirketlerin reel karlarıyla karşılaştırdı. Ücretlerdeki düşüş en yüksek seviyeye ulaştığında, şirketlerin 1981 yılında 100 kabul edilen reel kar endeksinin 1985 – 1990 yılları arasında 200 – 250 aralığına tırmandığı belirlendi.
.png
ÜCRETTEKİ ERİME İKTİDAR DEĞİŞTİRDİ
1990’lı yıllarda reel ücretlerdeki ciddi düşüşlerin, ücretli çalışan kesiminde büyük tepkilere sebep olduğu ve bunun sonucunda dönemin siyasi iktidarının önemli ölçüde oy kaybettiği vurgulandı. 1989 yılı itibarıyla 1993 yılına kadar reel ücretlerde önemli bir artış yaşandı. Bu dönemde ücretler yüzde 50’nin üzerinde yükseldi. Ancak 1994 yılındaki ekonomik kriz, reel ücretlerin yeniden düşmesine yol açtı. 1990 yılına kıyasla 1996 yılında kamu kesiminde reel ücretler yüzde 10, özel sektörde ise yüzde 14, toplamda da yüzde 18 oranında azaldı.
.png
1994 KRİZİ DE ÇALIŞANLARI VURDU
Prof. Dr. Akın, düşüşün sebepleri arasında 1994 ekonomik krizinin etkisinin büyük olduğunu ifade etti. Krizin olumsuz etkileri, daha çok emek harcayarak geçinen kesim üzerinde hissedildi. 1992 yılında maaş
