Birçok insan, umutsuzluk ve umut arasında, bilinçleri tamamen kapalı bir şekilde, bilinmeyen bir dünyada uyku halindedir. Sevdikleri çevrelerinde bekleyip, herhangi bir iyileşme ya da bilincin geri dönmesine dair izler aramaktadır. Ancak bu bekleyiş yıllarca sürebilir ve çoğu zaman ölümle sonuçlanabilir.
Suudi Prensi El Velid bin Halid Talal, 19 Temmuz’daki ölümüne kadar tam 20 yıl komada kalmıştır. Prensin durumu, tarihteki en uzun süreli koma vakalarından biri olarak kayıtlara geçmiştir. Farklı nedenlerle meydana gelen daha pek çok şaşırtıcı koma vakası da bulunmaktadır; bazıları bu durumdan uyanırken, bazıları komada kalmaya devam etmiştir.
Komaya dair en ilginç ve uzun süreli vakalara geçmeden önce, komanın ne olduğunu ve normal uyku ile benzerliklerini açıklamak önemlidir.
Koma hali derin bir uyku mu?
Koma ve uyku, bireylerin bilinçlerini kaybettiği durumlar olarak benzerlik taşımaktadır. Ancak, bu durumlar farklılık göstermekte; bilincin kaybolma seviyesi ve kişinin bu halde geçirdiği süre değişiklik göstermektedir. Her iki durumda da bireyler normal nefes alır ve kalp atışları devam eder.
Tıbbi açıdan bakıldığında, koma, insan beyninin hiçbir dış uyarana tepki vermediği ve bilincin tamamen kaybolduğu bir durumdur. Beynin bilinç, farkındalık ve kişilik gibi işlevlerini üstlenen alanlarının hasar görmesi sonucu ortaya çıkmaktadır. Bu hasar, beyin kanaması, kaza ya da çeşitli hastalıklar kaynaklı olabilir.
Normal uyku esnasında dış uyarıcılara tepki verebiliyoruz. Uykunun amacı dinlenmek ve enerji yenilemektir; bu, insanların fizyolojik bir ihtiyacı olarak kabul edilir.
Komada olan bir birey ise anlamlı tepkiler veremez, gözleriyle herhangi bir şeyi takip edemez ya da seslere tepki gösteremez. Duygusal tepkiler de veremezler.
Dört haftadan fazla süren koma vakalarına “uzun koma”, 12 aydan uzun sürenlere ise “kalıcı koma” denir. Kalıcı komadan çıkmak son derece zordur, ancak imkansız değildir.
Şuur kaybına yol açan başka bir durum ise beyin ölümü olarak adlandırılır. Bu durumda, beynin hasar görmesi nedeniyle bireyler tek başlarına nefes alamaz ve solunum cihazlarına bağlı kalmaları gerekir.
Fakat Amerikalı hekimlerin görüşüne göre, insanlar komadayken yaşamsal fonksiyonlarını sürdürebilirler. Buna gebelik durumları da dahildir. 2019 yılında Arizona’da, 10 yıl komada kalan bir kadının hamile kaldığı ve sağlıklı bir bebek doğurduğu duyurulmuştur.
Benzer bir durum, 2019 yılında Portekiz’de de yaşanmış; hamileyken astım nöbeti geçiren bir kadın, 32 haftalık gebelik sürecinin ardından Salvador adında bir bebek dünyaya getirmiştir.
Tarihteki en uzun koma
Guinness Rekorlar Kitabı’na göre, tarihte en uzun süre komada kalan kişi, “Pamuk Prenses” olarak bilinen Amerikalı aktris Edwarda O’Bara’dır. O’Bara, 1953 yılında doğmuş ve 42 yıl boyunca komada kalmıştır. Ailesi umudunu kaybetmeden yanından ayrılmamış, ancak 2012 yılında 59 yaşındayken vefat etmiştir.
Tıbbi kayıtlara göre, O’Bara 1970 yılında lise öğrencisiyken şeker komasına girmiştir. Annesi Carrie, umudunu hiç kaybetmemiş ve tedaviye son verilmesi taleplerine karşı çıkmıştır. 2008 yılına kadar, yani 80 yaşında vefat edene dek kızının başucunda beklemiştir. Daha sonra bu bekleyişi Kız kardeşi Coleen devralmıştır.
Uyuyan güzel
Başka bir dikkat çekici vaka ise “uyuyan güzel” lakaplı Elaine Esposito’nun hikayesidir. Esposito, 3 Aralık 1934’te doğmuş ve altı yaşında apandisit ağrısı nedeniyle hastaneye yatmış, ancak bir daha asla uyanmamıştır. 37 yıl boyunca komada kalmıştır. Ölümü 25 Kasım 1978’de resmi olarak duyurulmuştur.
Komaya girip hayatını kaybeden ünlü kişiler arasında eski İsrail Başbakanı Ariel Şaron da bulunmaktadır. Şaron, sekiz yıl boyunca komada kaldıktan sonra 85 yaşında hayatını kaybetmiştir.
Şaron, ilk olarak hafif bir felç geçirmiş ve 18 Aralık 2005 tarihinde hastaneye yatırılmıştır. Başlangıçta hızla iyileşmiş, ancak 4 Aralık 2006’da ağır bir inme geçirerek komaya girmiştir.
Çocukları, Şaron’u tıbbi ekipmanlarla hayatta tutmayı sürdürmüş, ancak herhangi bir iyileşme belirtisi göstermemiştir.
2010 yılında, Şaron’un yattığı hastanenin başhekimi, onun bir daha asla bilincini kazanamayacağını ve beyninin büyük ölçüde hasar gördüğünü ifade etmiştir. Resmi ölüm tarihi ise 11 Aralık 2014 olarak kaydedilmiştir.
Amerikalı milyoner Sony von Bulow, Eylül 1931 doğumlu olup, 6 Aralık 2008’e kadar yaklaşık 28 yıl komada kalmıştır.
Terry Wallis’in durumu ise ölümle sonuçlanan en garip koma vakalarından biridir. Wallis, Temmuz 1984’te geçirdiği bir trafik kazasından sonra 20 yıl boyunca komada kalmıştır. 12 Haziran 2003’te komadan uyandı, ancak aynı gün hayatını kaybetti.
Liverpool taraftarı genç Anthony Bland, 15 Nisan 1989’daki Hillsborough faciasında ağır yaralanmış ve 17 yaşında komaya girmiştir. 3 Mart 1993’e kadar solunum cihazına bağlı olarak hayatta tutulmuştur.
Kaza ve hastalıkların yanı sıra, bazı kötü alışkanlıklar da komaya neden olabilmektedir. Amerikalı Karen Ann Quinlan, 10 yıl komada kalmıştır. 14 Nisan 1975’te, arkadaşlarıyla gittiği bir gece gezmesinde alkol ve sakinleştirici haplar almış; ardından 21 yaşında komaya girmiştir.
Anne ve babası, beş ay sonra kızlarının yaşam destek sisteminin kapatılmasını istemiş, ancak doktorlar onun hayatta tutulması konusunda ısrar etmiştir. Quinlan, 11 Haziran 1985’te akciğer yetmezliğinden vefat etmiştir.
Komaya neden olabilen bir diğer unsur ise ateşli silah yaralanmalarıdır. Amerikalı polis memuru Gary Dockery, 17 Eylül 1988’de sarhoş bir adam tarafından vurulmuş ve sekiz yıl komada kalmıştır. Ancak 1996’da geçirdiği ameliyat sonrası birden uyanmış, durmaksızın konuşmaya başlamıştır. Fakat bu mucizevi durum uzun sürmemiş ve 18 saat sonra hayatını kaybetmiştir.
Komaya giren herkesin mutlaka ölüm ile sonuçlanması gerekmemektedir; komadan çıkıp iyileşen ve birkaç yıl daha yaşayan insanlar da mevcuttur. En uzun süre komada kalıp uyanan kişi, Amerikalı Leonard Lowy’dir. 1939 doğumlu Lowy, 1939’dan 1969’a kadar komada kalmış ve Dr. Oliver Sacks tarafından levodopa adlı bir ilaç ile hayata dönmüştür.
Bir başka uzun süre komada kalıp uyanan kişi ise Kanadalı Annie Shapiro’dur. 1913 doğumlu Shapiro, 1973’te işlettiği butikte birden felç geçirmiş ve 29 yıl boyunca komada kalmıştır. 1992’de komadan uyanmış ve 2003’teki ölümüne dek 11 yıl
