25 Mart 1975 tarihinde Suudi Arabistan Kralı Faysal, başkent Riyad‘da gerçekleştirilen bir suikast sonucu hayatını kaybetti. Kral, yeğeni tarafından yakın mesafeden vurularak ağır yaralandı.
O anlarda Kral Faysal’ın yanında bulunan Petrol Bakanı Ahmed Zaki Yamani, 2017 yılında yaptığı bir açıklamada o korkunç günü unutamadığını dile getirdi:
“O günü asla hatırlamıyorum. O acıyı içselleştirdim ve hala babamın yaşadığı acıyı hissediyorum. Yanında bulunan bir kişinin böyle bir saldırıya uğraması düşündürücü.”
Kral Faysal, selamlaşırken yeğenini öpmek için eğildiğinde, ardı ardına ateşlenen üç kurşunla vuruldu.
Dr. Yamani, Kral Faysal’a son 15 yıldır sadakatle hizmet ediyordu ve bu nedenle kralla bu kadar yakın bir mesafede bulunuyordu.
Kral Faysal, petrol zengini Suudi Arabistan’ın üçüncü kralıydı ve aynı zamanda kurucu kralın üçüncü oğluydu.
Hızla hastaneye kaldırılmış olmasına rağmen, kurtarılması mümkün olmadı.
O gün şehrin birkaç kilometre dışındaki evinde 18 yaşındaki Mai Yamani, babasını bekliyordu:
“Babamın kitaplarla dolu odasında oturuyordum. İçeri girdiğinde yüzünde çok garip bir ifade vardı; acı içinde görünüyordu. Doğrudan yemek odasına yöneldi ve bir çığlık attı. Sadece ‘Felaket’ kelimesini söyleyebildi.”
Bu hezeyan hali, sakin ve nazik mizaçlı babasına pek uymuyordu.
Baba, kızını kollarına alarak durumu anlattı:
“Sabah 10’da Kuveytli bir petrol heyeti gelecekti ve sarayda Kral Faysal ile buluşacaklardı. Babam, petrol bakanı olarak krala brifing veriyordu.”
“İronik bir şekilde, aynı adı taşıyan prens, Kral’ın yeğeni Faysal Ibu Musaed, Kuveyt Petrol Bakanı’nın başkanlığındaki heyete katılmıştı. Kral Faysal, yeğenine sarılmak için kollarını açtığında, yeğeni cebinden küçük bir tabanca çıkararak kralı vurdu. Babam da kralın hemen yanındaydı.”
Saldırgan, kralın hemen yanında bulunan Yamani’yi de öldürdüğünü düşündüğünü ifade etti.
Yamani daha sonra Kral Faysal ile birlikte hastaneye gitti ve burada kralın ölümünün doğrulandığını öğrendi.
“O andan itibaren her şey sessizleşti. Riyad caddeleri boş kaldı ve derin bir sessizlik hakim oldu.”
Reformcu Kral
Faysal, 1964 yılında Suudi Arabistan kralı olarak tahta geçti ve “Batı Avrupa büyüklüğünde bir çölü” yönetmeye başladı.
İngiltere’de “Arap dost” olarak anılıyordu. O dönemin ünlü BBC muhabiri David Dimbelby, “kralın görevi, Ortadoğu’nun en geri kalmış ülkelerinden birini modernleştirmek” şeklinde yorumladı.
Ancak bu dönüşümü tahtını kaybetmeden gerçekleştirebilir miydi?
Kurucu Kral Abdülaziz El Suud’un en büyük oğullarından biri olan Faysal, babasının Arap Körfezi’ni birleştirme mücadelesinde savaştı ve bu çabalar sonucunda 30 yıl önce Suudi Arabistan kuruldu.
Faysal, babasının vefatının ardından tahta geçen büyük ağabeyinin başbakanlığını üstlendi.
Faysal tahta geçtiğinde, kurnaz bir politikacı, dindar ve çalışkan bir reformcu olarak tanınıyor, dünya başkentleriyle işbirliği tecrübesine sahip bir lider olarak görülüyordu.
Aynı zamanda, ülkenin yeni keşfettiği petrol zenginliğini eğitim, sağlık ve yargı sistemine dönüştürmek isteyen bir hükümdar olarak tanımlanıyordu.
Bununla birlikte, Kral Faysal’ın reformları, ailenin bağlı olduğu İslami anlayışın daha muhafazakâr unsurları tarafından pek hoş karşılanmadı.
Faysal, 1960’ların ortalarında Suudi Arabistan’ın ilk televizyon kanalını kurduğunda, bu duruma karşı çıkan bir grup tarafından saldırıya uğradı. Kral Faysal, kızların eğitim görmesine de olanak tanıdı.
Dr. Yamani, “Kraliçe İffet (ikinci eşi) Suudi Arabistan’da kızların eğitimine öncülük etti,” diyerek şöyle devam etti:
“Okulundaki ilk dokuz kız öğrenciden biri olmaktan gurur duyuyorum. Kral Faysal, kızların eğitim alması halinde daha iyi anne olacakları konusunda dini yapıyı ikna etti. Okulun adı ‘Dar el Hanan’ yani ‘Şefkat Okulu’ olarak belirlendi.”
Yamani, 1960’ta Kral Faysal için çalışmaya başladı. Bu durum alışılmadık bir durumdu çünkü soylular arasından gelmiyordu.
Çok iyi eğitimli bir avukat olmasına rağmen, Suudi Kraliyet ailesine üye değildi. Kral Faysal, Yamani’nin yazılarını okumuş ve görüşlerine hayran kalmıştı.
“Babam ilk avukatlık bürosunu açtıktan sonra, demokrasi ve iyi yönetim konularında provokatif yazılar yazdı. Yazılara Ebu Mai imzası atmıştı. O dönemde veliaht prens olan Faysal, ‘Kim bu adam?’ diye araştırmaya başladı. Çünkü hukuki konularda bir danışman arıyordu.”
Kral Faysal daha sonra Ahmed Zeki’yi, Şeyh Yamani olarak tanınacak şekilde, petrol bakanı olarak atadı.
Kral ve bakanı, birlikte çalışarak Suudi Arabistan’a devasa petrol varlıklarının kontrolünü sağlayan ve Arap dünyası ile uluslararası arenada bir güç haline gelmesini sağlayan politikaları geliştirdi.
Güç Dengesinde Değişim
1973’te İsrail ile Arap komşuları arasındaki savaştan sonra Suudiler, dünyanın en büyük petrol üreticisi haline geldi ve petrolün siyasi bir silah olarak kullanılmaya başlandığı dönem başladı.
İsrail’e destek veren ülkelere petrol tedarikinin azaltılmasıyla dünya petrol fiyatları aniden yükseldi.
Daha sonra Şeyh Yamani, “İsrail güçlerinin işgal altındaki Arap topraklarından tamamen çekilmesini istiyoruz. O zaman Eylül 1973 ile aynı miktarda petrol alabilirsiniz,” mesajını verdi.
Yamani ayrıca, petrol fiyatlarındaki büyük artışın, gelişmekte olan petrol üreticisi ülkeler ile kalkınmış ülkeler arasındaki güç dengesini değiştireceğini de kabul etti.
Bu güç değişimi, Kral Faysal’ın 1974’te öldürülmesinden bir yıl önce Time dergisi tarafından “Yılın Adamı” seçilmesiyle daha da belirgin hale geldi.
Dr. Yamani, “Katilin sorunlu bir kişi olması dışında asıl suikast nedenini bilmiyoruz. O zaman, 18 yaşındayken babamın acısını hissetmiştim. Hala o anı hatırlıyorum,” diyerek duygularını dile getirdi.
Şeyh Yamani, 11 yıl daha 1986 yılına kadar Suudi Arabistan Petrol Bakanlığı görevini sürdürdü.
Kızı Yamani, daha sonra ABD’de üniversiteye gitti ve Oxford’dan doktora alan ilk Suudi kadın oldu. Arap kimliği üzerine birçok kitap yazdı ve Goldman Sachs gibi bankalar ile Shell gibi petrol şirketlerine danışmanlık yaptı.
Metin, BBC Dünya Servisi’nin Witness History adlı programından derlenmiştir.
