İsrail ve Hamas arasındaki müzakereciler, İsrail- Gazze çatışmasının sona erdirilmesi amacıyla Mısır’ın Şarm El-Şeyh kentinde dolaylı görüşmelere başladı.
Bu, savaşın iki yıl önce başlamasından bu yana tarafların bir anlaşmaya en yakın olduğu dönem olarak değerlendiriliyor.
Ancak, Donald Trump’ın hem İsrail hem de Hamas tarafından kısmen kabul edilen iki sayfalık planı, yalnızca genel bir çerçeve sunuyor.
Her iki tarafın da çözmesi gereken bazı önemli anlaşmazlık noktaları bulunuyor.
Rehinelerin serbest bırakılması
Trump’ın planında, anlaşmanın imzalanmasının ardından 72 saat içinde tüm rehinelerin serbest bırakılması bekleniyor. Gazze‘de 48 İsrailli rehinenin bulunduğu ve bunlardan 20’sinin sağ olduğu düşünülüyor.
Trump, hafta sonu rehinelerin “çok yakında” serbest bırakılabileceğini belirtirken, Netanyahu ise bu serbest bırakmanın Yahudi bayramı Sukkot’un bitimine, yani 13 Ekim’e kadar gerçekleşebileceğini ifade etti.
Hamas, Trump’ın planındaki rehine “takas formülünü”, “sahada belirli koşulların” sağlanması durumunda kabul edebileceğini belirtti.
Ancak rehineler, örgütün tek müzakere kozu olduğundan, anlaşmanın diğer unsurları netleşmeden önce serbest bırakılmaya istekli olup olmayacakları belirsizliğini koruyor.
İki taraf arasında güven neredeyse yok denecek kadar az. İsrail, geçtiğimiz ay Doha’ya düzenlediği hava saldırısıyla Hamas’ın müzakere ekibine suikast düzenlemeye çalıştı. Bu durum, yalnızca Hamas’ı değil, aynı zamanda Donald Trump’ı ve önemli arabuluculardan Katar’ı da rahatsız etti.
Saldırıda oğlu öldürülen Halil el-Hayya’nın başkanlık yaptığı müzakere heyeti, şimdi Mısır’da İsrail temsilcilerine oldukça yakın bir konumda buluşacak.
Hamas’ın silahsızlanması
İsrail, savaş boyunca Hamas’ı ortadan kaldırmayı hedeflediğini sıkça vurguladı. Netanyahu, örgüt yok edilene kadar durmayacaklarını tekrar tekrar ifade etti.
Trump’ın planında dikkat çeken noktalarından biri, Hamas’ın silahsızlanmasını zorunlu kılmasıdır. Ancak Hamas, daha önce silah bırakma teklifini reddederek, bunu ancak bağımsız bir Filistin devleti kurulduktan sonra gerçekleştirebileceğini dile getirmişti.
Hamas’ın yanıtında silahsızlanma konusunun ele alınmaması, örgütün tutumundaki değişikliğin olmadığını düşündüren spekülasyonları artırdı.
Netanyahu, “Hamas silahsızlandırılacak ve Gazze silahsızlandırılacak; ya kolay yoldan ya da zor yoldan” şeklinde açıklamalarda bulundu.
Gazze’nin gelecekteki yönetimi
Trump’ın planında, Hamas’ın Gazze’de gelecekte bir rolünün olmayacağı ve bölgenin Filistinli teknokratlardan oluşan geçici bir kurul tarafından yönetileceği öngörülüyor. Bu kurul, Donald Trump ve eski İngiltere Başbakanı Tony Blair’in de içinde bulunduğu bir “Barış Kurulu” tarafından denetlenecek.
Gazze Şeridi’nin yönetiminin nihayetinde Filistin Yönetimi’ne devredileceği belirtiliyor.
Netanyahu, Trump’ın 20 maddelik planının tamamını onaylamasına rağmen, Filistin Yönetimi’nin bölgeye müdahalesine karşı çıkmış ve bu yönetimin bölgede herhangi bir rol oynamaması gerektiğini vurgulamıştır.
Bu plandaki bazı noktalar, Netanyahu’nun iktidar koalisyonundaki aşırı milliyetçi unsurlar tarafından itiraz edilecektir. Bu grupların çoğu, Gazze’nin kontrolünü sürdürmek ve Yahudi yerleşimlerini yeniden kurmak istemektedir.
Hamas ise, gelecekte Gazze’de “birleşik bir Filistin hareketi”nin parçası olarak rol almayı beklediğini ifade etti. Bu açıklamalar belirsiz olsa da, Trump ve İsrailliler için kabul edilemez duruma gelebilir.
İsrail’in geri çekilmesi
İsrail askerlerinin geri çekilmesi, tartışmaların dördüncü ana noktasını oluşturuyor.
Planda, İsrail ordusunun Gazze’den çekilmesinin tüm tarafların mutabakatını gerektiren “standartlar, kilometre taşları ve zaman” çerçevesinde olacağı ifade ediliyor.
Beyaz Saray tarafından sağlanan bir harita, İsrail birliklerinin çekilmesi için önerilen üç aşamayı göstermekte. İlk aşamada Gazze’nin yaklaşık %55’i, ikinci aşamada %40’ı ve son aşamada %15’i İsrail kontrolünde kalacak.
Son aşama, “Gazze’nin yenilenen terör tehditlerinden tam olarak arındırılması için bir güvenlik çemberi” oluşturulması ile ilgili.
Buradaki ifadeler belirsiz kalmakta ve İsrail’in tam olarak geri çekilmesi için net bir takvim sunmamaktadır. Hamas’ın bu konuda daha fazla açıklık talep etmesi bekleniyor.
Ayrıca, Beyaz Saray’ın paylaştığı harita, İsrail ordusunun askeri bölgelerini gösteren kendi haritalarıyla örtüşmemekte ve Gazze’nin sınırları yer yer yanlış çizilmiş durumda.
Bu haber, BBC gazetecileri tarafından hazırlandı ve kontrol edildi. Bir pilot proje kapsamında çevirisi için yapay zekadan da faydalanıldı.
