Ermenistan’ın güneyinde, Sovyetler Birliği dönemine ait bir demiryolunun geriye sadece terk edilmiş bir istasyon, paslı vagonlar ve birkaç metre ray kalmış durumda.
İlk bakışta pek olası görünmese de, Güney Kafkasya’daki bu harabe ray hattı, ABD başkanının aracılığıyla barışın sembolü olma potansiyeli taşıyor: Uluslararası Barış ve Refah için Trump Rotası, kısaca Tripp.
Çevrede, dağılmış bir komünist kahramanın heykelinin parçaları yer alıyor; kadın figürünün bir kolu eksik.
Yerel gazeteci Marut Vanyan, “Burası Trump rotası, aynı zamanda Barış Kavşağı, İpek Yolu ve Zengezur Koridoru olarak da biliniyor,” şeklinde belirtiyor.
Fakat “şimdilik burada Amerikan izleri görülmüyor.” ifadelerini ekliyor.
Trump’ın “bitmeyen savaşlardan” biri olarak tanımladığı çatışmayı sona erdirdiğini iddia ettiği bu proje, Ermenistan ile uzun süredir düşman olan Azerbaycan arasında yapılan bir anlaşmaya dayanmaktadır.
Plan, Amerikan şirketlerinin 99 yıllığına devralacağı 43 km’lik bir güzergâhı kapsamaktadır. Bu hat, Ermenistan’ın İran sınırı boyunca ilerleyerek Azerbaycan’ı Nahçıvan ile bağlayacak.
Projenin bir parçası olarak demiryolu, otoyol ve boru hatları inşa edilmesi öngörülüyor. Trump, “büyük miktarda para harcanacağını ve bunun ABD, Azerbaycan ve Ermenistan ekonomisine fayda sağlayacağını” belirtiyor.
Ancak sahadaki durumun karmaşık olacağı aşikâr. Bu ulaşım hattı sıfırdan inşa edilmek zorunda kalacak. Fakat siyasi engeller, ekonomik zorlukların çok daha ötesinde yer alıyor.
Trump’ın müdahalesi, Rusya’nın kendi etki alanı olarak gördüğü bölgede jeopolitiği yeniden şekillendirebilir. Tahran’daki sertlik yanlıları ise projeyi engellemekle tehdit ediyor.
Kafkasya‘da savaş ve barış
Tripp projesi, Ermenistan ile Azerbaycan arasında onlarca yıllık Dağlık Karabağ çatışmasını sona erdirmenin anahtarı olarak değerlendiriliyor.
2023 yılında Azerbaycan, tartışmalı bölgeyi geri alarak neredeyse tüm Ermeni nüfusunu yerinden etti. Bu durum, ilk sürgün değildi; 1990’larda da 500 binden fazla Azerbaycanlı göçe zorunlu kalmıştı.
Vanyan, 2023’te evini terk edenlerden biriydi.
Savaş bölgesinden uzaklaşıp Ermenistan’ın güneyindeki Sünik şehrine yerleştiğinde, burası da iki ülke arasındaki yeni bir gerilim noktası haline gelmişti.
Azerbaycan, Nahçıvan’a uzanan bir “koridor” için bu bölgenin bir kısmını talep etti. Bu bölge, Zengezur adıyla da anılıyor ve öneri “Zengezur Koridoru” olarak adlandırıldı.
Ermenistan bu talebi reddedince, sınırda çatışmalar patlak verdi ve yeni bir savaş korkusu ortaya çıktı.
Bu sırada, 2025’in Ağustos ayında Trump beklenmedik bir şekilde araya girdi.
Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ve Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan’ı Beyaz Saray’da ağırlayan Trump, her iki tarafı da tatmin edecek bir çözüm önerisinde bulundu.
Gelecekteki Trump rotası, Azerbaycan için “kesintisiz bağlantı”, Ermenistan için ise “tam egemenlik” vaadi sunuyor. Güzergâh, özel bir Amerikan şirketi tarafından işletilecek.
Her iki ülkenin lideri de Washington’daki görüşmenin bölgelerine barış getirdiğini belirterek Trump’tan övgüyle bahsetti.
Ancak imzalanan belge ayrıntılardan yoksun ve Tripp’in ne zaman inşa edileceğine dair bir takvim sunmuyor.
Batı, Rusya ve İran’ın çıkarlarının kesişme noktası
ABD’nin arabuluculuğu, Rusya’nın Güney Kafkasya’daki zayıflayan konumuyla mümkün oldu.
Yıllar boyunca Kremlin, bugün bir Amerikan başkanının adını taşıyan güzergâhı açmaya çalıştı.
Rusya’nın gelecekteki yolu, Rus devlet iç güvenlik kurumu olan Federal Güvenlik Servisi (FSB) sınır muhafızlarının korumasının önerisi reddedildi. Ancak hâlâ Ermenistan-İran sınırındaki seçilen güzergâhta Rus devriyeleri dolaşıyor.
BBC bölgedeyken bir Rus FSB devriye aracı yanımıza yaklaştı. Üniformalı genç bir asker, sınırda uçan bir drone’u sordu. Bizim olmadığını söyleyince devriye uzaklaştı.
Ermenistan’ın Sünik bölgesi aynı zamanda ihracat için önemli bir merkez konumunda.
İranlı iş insanları ve kamyonları bölgede sıkça görülüyor. İranlı inşaat firmaları, gelecekteki Tripp’in güzergâhı üzerinde yeni bir köprü inşa etmekte.
İran ile Ermenistan’ı ayıran Aras Nehri, aynı zamanda rotanın geçeceği sınırdır.
ABD ve İran şirketlerinin Ermenistan’da nasıl bir arada çalışacağı ise belirsiz; özellikle de ABD’nin son dönemde İsrail-İran çatışmasına dahil olması sonrasında.
İran’ın dini liderine yakın bir danışman, Tripp’i “Donald Trump’ın paralı askerleri için mezar” haline getirmekle tehdit etti. Ancak İran hükümeti daha ölçülü açıklamalarda bulundu.
Tahran, iki Kafkas ülkesinin de dostu ve komşusu olduğunu belirtiyor; Erivan da projeyi İran’ın çıkarlarına tehdit oluşturmadığı konusunda güvence veriyor.
Ermenistan’ın güneyinde Avrupa’nın varlığı da artış göstermekte.
Fransa, Ermenistan’a silah satmaya başladı ve Sünik’te bir konsolosluk açtı. AB’nin bölgede bir gözlem misyonu bulunuyor. Gelecekteki Trump rotası, Avrupa tarafından da Rusya’yı baypas ederek Orta Asya ve Çin’e uzanan “orta koridor”un parçası olarak değerlendiriliyor.
Ermeni hükümeti, bölgedeki farklı çıkarların kesişmesinden kaygılı görünmüyor. Aksine, tüm bölgesel güçlerin işbirliği yapacağı bir “Barış Kavşağı” olmayı hedefliyor.
Marut Vanyan, hafif bir alaycılıkla, “Her şeyin iyi olacağını, milyarlarca euro yatırım, yeni yollar ve İran, Amerika, Avrupa, Türkiye ve Azerbaycan ile ticaret yapılacağını söylüyorlar,” diyor.
Azerbaycan ile Ermenistan arasında henüz resmi bir barış anlaşması imzalanmadı. Ancak kesin olan bir durum var: Washington’daki görüşmeden bu yana Ermenistan-Azerbaycan sınırında tek bir kurşun bile atılmadı.
Trump’ın müdahalesi, yıllardır yeni bir çatışma korkusuyla yaşayanlara en azından geçici bir nefes aldırdı.
