Yıllar boyunca, ziyaretçiler Bedevi rehberlerin eşliğinde Sina Dağı’na çıkarak bozulmamış kayalık manzarasında güneşin doğuşunu izlemekte veya Bedevilerin öncülüğünde düzenlenen yürüyüşlere katılmaktaydılar.
Ancak şimdi, Yahudiler, Hıristiyanlar ve Müslümanlar tarafından saygı gören Mısır’ın en kutsal yerlerinden biri, yeni bir turizm mega projesine dönüştürülme planlarıyla birlikte pek de kutsal olmayan bir tartışmanın merkezinde yer alıyor.
Cebel Musa olarak bilinen Sina Dağı, Musa Peygamber’e On Emir’in verildiği yer olarak kabul edilmektedir.
Ayrıca, birçok kişi bu bölgenin, İncil ve Kuran’a göre Tanrı’nın peygamberle yanan çalıdan konuştuğu yer olduğuna inanmaktadır.
6. yüzyıldan kalma Aziz Katerina Manastırı, Yunan Ortodoks Kilisesi tarafından yönetilmektedir. Mısırlı yetkililer, Yunanistan’ın baskısıyla manastırı kapatma niyetlerini reddettiğinden, keşişlerin burada kalmaya devam edeceği görülmektedir.
Ancak, bu uzun süre izole kalmış çöl bölgesinin, kasaba ve dağdan oluşan UNESCO Dünya Mirası listesinde yer alan alanın nasıl dönüştürüleceğine dair endişeler sürmektedir.
Burada lüks oteller, villalar ve alışveriş merkezleri inşa edilmektedir.
Sina aşiretleriyle yakın ilişkiler kurmuş olan İngiliz seyahat yazarı Ben Hoffler, projenin turizmi canlandıracak sürdürülebilir bir kalkınma projesi olarak sunulmuş olabileceğini, ancak Bedevi halkının iradesi dışında dayatıldığını ifade ediyor.
Hoffler, “Aşiret bunu bir kalkınma olarak görmüyor ve istemiyor. Ancak bu durum, yerel halkın değil, dışarıdan gelenlerin çıkarlarına hizmet edecek şekilde tepeden inme bir uygulama haline geliyor” diyor.
“Göçebe bir mirasa sahip Bedevi bir aşiretin etrafında yeni bir kentsel dünya inşa ediliyor” diye ekliyor.
“Bu, her zaman uzak durmayı tercih ettikleri ve anavatanlarındaki yerlerini sonsuza dek değiştirecek bir dünya.”
Yaklaşık 4.000 kişilik yerel halk, değişiklikler hakkında doğrudan konuşmak istemiyor.
Bugüne kadar, Yunanistan, manastırla olan bağlantısı nedeniyle Mısır’ın planlarına karşı en çok sesini yükselten yabancı güç olmuştur.
Atina ve Kahire arasındaki gerilim, Mayıs ayında bir Mısır mahkemesinin, dünyanın en eski ve sürekli kullanılan Hıristiyan manastırı olan Aziz Katerina’nın devlet arazisi üzerinde bulunduğuna hükmetmesinin ardından tırmanmıştır.
Yargıçlar, manastırın sadece bulunduğu araziyi ve çevresindeki arkeolojik dini alanları “kullanma hakkına” sahip olduğunu belirtmiştir.
Yunanistan Kilisesi’nin lideri Atina Başpiskoposu 2. Leronymos, bu kararı kınamakta gecikmemiştir.
“Manastırın mülklerine el konuluyor ve kamulaştırılıyor. Ortodoksluk ve Helenizm’in bu ruhani feneri şimdi varoluşsal bir tehditle karşı karşıya” ifadesinde bulundu.
Aziz Katerina’nın uzun süredir Başpiskoposu olan Damianos, nadiren verdiği bir röportajda bir Yunan gazetesine kararın “büyük bir darbe… ve bir utanç” olduğunu söylemiştir.
Bu durum, rahipler arasında sert bölünmelere yol açmış ve Damianos kısa süre önce istifa etme kararı almıştır.
Kudüs Rum Ortodoks Patrikhanesi, üzerinde dini yargı yetkisine sahip olduğu kutsal alanın bizzat Muhammed Peygamber tarafından koruma altına alındığını belirtmiştir.
Açıklamada, Fatımiler döneminde inşa edilmiş küçük bir caminin de bulunduğu Bizans manastırının “Hıristiyanlar ve Müslümanlar arasındaki barışın bir sembolü ve çatışmalarla boğuşan bir dünya için bir umut sığınağı” olduğu ifade edilmiştir.
Tartışmalı mahkeme kararı yürürlükte kalmaya devam ederken, yürütülen diplomasi trafiği nihayetinde Yunanistan ve Mısır arasında Aziz Katerina’nın Rum Ortodoks kimliğinin ve kültürel mirasının korunmasını öngören bir ortak deklarasyonla sonuçlanmıştır.
‘Özel hediye’ mi, duyarsız müdahale mi?
Mısır, 2021 yılında turistler için devlet destekli Büyük Başkalaşım Projesi’ni başlatmıştır.
Bu proje, oteller, ekolojik pansiyonlar ve büyük bir ziyaretçi merkezi yanı sıra, yakınlardaki küçük bir havaalanının genişletilmesi ve Sina Dağı’na bir teleferik hattı kurulmasını içermektedir.
Hükümet, projeyi “Mısır’ın tüm dünyaya ve tüm dinlere bir armağanı” olarak tanıtmaktadır.
İskan Bakanı Sherif el-Sherbiny, geçen yıl yaptığı bir açıklamada, “Proje, ziyaretçiler için tüm turizm ve eğlence hizmetlerini sağlayacak, bozulmamış doğanın çevresel, görsel ve miras karakterini korurken kasabanın [St Catherine] ve çevresindeki alanların gelişimini teşvik edecek” demiştir.
Finansman sorunları nedeniyle çalışmalar geçici olarak durmuş gibi görünse de, Aziz Katerina Manastırı’na bakan el-Raha Ovası çoktan dönüştürülmüştür.
Yeni yolların inşası devam etmektedir.
Burası, Musa’nın takipçileri olan İsraillilerin, Sina Dağı’nda bulundukları süre boyunca bekledikleri yer olarak bilinir.
Planın muhalifleri, bölgenin özel doğal özelliklerinin yok edildiğini savunmaktadır.
UNESCO, alanın üstün evrensel değerini detaylandırarak, “çevredeki engebeli dağlık arazinin… Manastır için mükemmel bir fon oluşturduğunu” ifade etmiştir.
2023 yılında UNESCO, Mısır’a inşaatları durdurması, etkilerini kontrol etmesi ve bir koruma planı hazırlaması çağrısında bulunmuştur.
Ancak bu durum yaşanmamıştır.
Temmuz ayında Dünya Mirası İzleme Örgütü, UNESCO Dünya Mirası Komitesi’ne Aziz Katerina bölgesinin Tehlike Altındaki Dünya Mirası Alanları Listesine alınması çağrısında bulunan bir açık mektup göndermiştir.
Ayrıca, değerli eski Hıristiyan el yazmaları koleksiyonu bulunan manastırın mirasının korunması ve incelenmesi için fon toplayan Aziz Katerina Vakfı’nın hamisi olarak Kral Charles’a da başvurulmuştur.
Kral, burayı “gelecek nesiller için korunması gereken büyük bir manevi hazine” olarak tanımlamıştır.
Mega proje, Mısır’da ülkenin kendi tarihine karşı duyarsızlık nedeniyle eleştirilen ilk plan değil.
Ancak hükümet, bir dizi görkemli projeyi, durgunlaşan ekonomiyi yeniden canlandırmanın anahtarı olarak görmektedir.
Mısır’ın bir zamanlar gelişen turizm sektörü, Gazze’deki şiddetli çatışmalar ve yeni bir bölgesel istikrarsızlık dalgasıyla ağır bir darbe almış, Covid-19 salgınının etkilerinden yeni kurtulmaya başlamıştır.
Hükümet, 2028 yılına kadar 30 milyon ziyaretçiye ulaşmayı hedeflediğini açıklamıştır.
Birbirini izleyen Mısır yönetimleri döneminde, Sina’nın ticari kalkınması yerel Bedevi topluluklarına danışılmadan gerçekleştirilmiştir.
Yarımada, 1967 Ortadoğu Savaşı sırasında İsrail tarafından ele geçirilmiş, ancak iki ülkenin 1979 yılındaki barış anlaşması sonrası Mısır’a geri verilmiştir.
Bedeviler, o zamandan beri ikinci sınıf vatandaş muamelesi görmekten şikayet
