ABD Başkanı Donald Trump, hamilelik döneminde otizm riski oluşturabileceği iddiasıyla, parasetamol içeren ağrı kesici Tylenol’un kullanımını önermediğini açıkladı.
Trump, hamileliklerinde ağrı kesiciye ihtiyaç duyan kadınlara “dişlerini sıkma” önerisinde de bulundu.
19 Eylül’de yaptığı açıklamada, ” Otizm tamamen kontrolden çıktı. Bunun bir sebebi olduğunu düşünüyorum” ifadelerini kullandı.
Bir araştırma, hamile kadınların parasetamol kullanımı ile otizm arasında küçük bir ilişki olduğunu ortaya koymuştu. Ancak bu bulgular henüz bilimsel bir tutarlılık taşımamakta ve ilacın otizme yol açtığını kanıtlamamaktadır.
Neden Tylenol?
Tylenol, ABD’de asetaminofen, Türkiye gibi bazı ülkelerde ise parasetamol olarak bilinen, reçetesiz temin edilebilen bir ağrı kesicidir.
Dünya genelinde farklı markalar altında satılan Tylenol, ağrı ve ateş tedavisinde yaygın olarak kullanılan bir ilaç haline gelmiştir. Bunun yanı sıra, bebekler ve küçük çocuklar için özel olarak formüle edilmiş versiyonları da mevcuttur.
Sağlıklı hamilelik
Dünya genelindeki tıp birlikleri ve hükümetler, bu ilacın hamile kadınlar için güvenli olduğunu belirtmektedir.
ABD’de kadın hastalıkları ve doğum uzmanlarından oluşan American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG), doktorların bu ilacı hamileler için güvenli bir ağrı kesici olarak tanımladığını ifade etmektedir.
ACOG, mevcut çalışmaların “hamileliğin çeşitli dönemlerinde asetaminofenin dikkatli kullanımı ile fetal gelişim sorunları arasında doğrudan bir ilişki olduğuna dair net bir kanıt göstermediğini” vurgulamaktadır.
İngiltere’deki Ulusal Sağlık Servisi (NHS) ise parasetamolün hamile kadınlar için “ilk tercih edilen” ağrı kesici olduğunu belirtmektedir. NHS, hamile kadınların yaygın olarak parasetamol kullandığını ve bunun “bebeklere zarar vermediğini” kaydetmektedir.
Tylenol üreticisi Kenvue, ilacın hamilelikte güvenle kullanılabileceğini savunarak, halk için en güvenli ağrı kesici seçeneği olduğunu iddia etmiştir.
BBC, bu konu hakkında yorum almak için ilaç üreticisiyle iletişime geçti. Hem şirketin yetkilileri hem de ABD’li doktorlar, hamilelerin reçetesiz herhangi bir ilacı almadan önce uzman görüşü almalarını önermektedir.
Trump, basın toplantısında yalnızca yüksek ateş durumunda bu ilacın kullanımının geçerli olacağına dair açıklamalarda bulundu. Yüksek ateş, hem anne için hem de gelişmekte olan bebek için zararlı olabilir.
Tylenol otizme neden olabilir mi?
Bu yılın Nisan ayında, Trump yönetiminde kamu sağlığı politikalarını belirleyen Robert F. Kennedy Jr., otizmin nedenlerini belirlemek için “büyük çaplı bir test ve araştırma çalışması” yapılacağına dair sözler vermişti.
Ancak uzmanlar, otizm gibi karmaşık bir hastalığın nedenlerini ortaya çıkarmanın kolay olmadığını belirtmektedir. Araştırmacılar, otizmin tek bir nedeni olmadığını ve genetik ile çevresel faktörlerin hastalığın oluşumunda rol oynayabileceğini düşünmektedir.
Ağustos ayında, Harvard Üniversitesi tarafından gerçekleştirilen bir araştırma, hamilelik sırasında Tylenol kullanımına maruz kalan bebeklerde otizm ve diğer nörogelişimsel bozuklukların gelişme olasılığının artabileceğini göstermiştir. Araştırmacılar, ilacın kullanımını sınırlamak adına bazı önlemler alınması gerektiğini savunmuşlardır. Ancak bu uzmanlar, ağrı kesicinin ateş ve ağrı tedavisindeki önemini de kabul etmektedir.
2024 yılında yayımlanan başka bir araştırma ise Tylenol ile otizm arasında bir ilişki bulunmadığını ortaya koymuştur. İngiltere’deki Durham Üniversitesi’nde sosyal ve gelişimsel psikoloji profesörü olan Monique Botha, “Bir nedensel ilişki olduğuna dair sağlam bir kanıt veya ikna edici bir çalışma yok” şeklinde açıklamada bulunmuştur.
Tylenol nasıl çalışır?
Ağrı kesici ilaçlar, opioid ve opioid olmayan ilaçlar olarak iki gruba ayrılmaktadır. Opioidler, beyindeki opioid reseptörlerine bağlanarak haz duygusuyla ilişkili bir hormon olan dopamin salınımını tetikler. Ancak bu ilaçlar bağımlılık yapabileceği için uzmanlar, ağrı tedavisinde parasetamol gibi opioid olmayan ilaçlarla başlamanın en doğru yöntem olduğunu belirtmektedir.
Parasetamolün etki mekanizması üzerine hala bir fikir birliği bulunmamaktadır. İngiltere’deki Leeds Üniversitesi’nde kas ve iskelet sistemi profesörü olan Philip Conaghan, parasetamolün beyindeki ağrı algısını merkezi sinir sistemi aracılığıyla etkilediği yönünde bir görüşün olduğuna dikkat çekmektedir.
NHS kaynaklarına göre, parasetamol, beyindeki ağrı sinyallerini ileten ve vücut sıcaklığını düzenleyen kimyasal ileticileri bloke etmektedir. Ayrıca, geçmişte parasetamolün, ağrıyla ilişkili hormon benzeri maddelerin oluşumunda rol oynayan siklooksijenaz (COX) enziminin engellenmesi ile etkili olduğu düşünülmüştür.
Tylenol’u ne sıklıkla kullanabilirsiniz?
Uzmanlar, parasetamolün güvenli bir şekilde kullanılabilmesi için dozaj talimatlarına uyulmasının önemine vurgu yapmaktadır. Doğru dozda ve kısa süreli kullanımda yan etki yaşanma olasılığı oldukça düşüktür.
NHS, 24 saat içerisinde en fazla sekiz tablet alınabileceğini belirtmektedir. Bu sınırın aşılması, ciddi karaciğer hasarına veya yetmezliğine neden olabileceği uyarısında bulunmaktadır.
ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) tarafından sağlanan verilere göre, 1998 ile 2003 yılları arasında yaşanan akut karaciğer yetmezliğinin başlıca nedeni aşırı doz parasetamol kullanımıdır. Bu vakaların neredeyse yarısı yanlış kullanım sonucu meydana gelmiştir.
Örnek olarak, grip olan bir birey, içinde parasetamol bulunan birkaç farklı ilacı fark etmeden kullanabiliyor. FDA’ya göre, parasetamol, 600’den fazla ilaçta yer alıyor.
Uzmanlar, ebeveynlere çocuk bakımında yardımcı olan kişilere de doz konusunda dikkatli olmalarını hatırlatmayı önermektedir.
Ne kadar etkili?
Dünya Sağlık Örgütü, hafif ve orta şiddetteki ateş ile ağrı için parasetamolü birinci basamak tedavi olarak önermektedir.
Parasetamolün etkinliği, ağrının türüne bağlı olarak değişiklik göstermektedir. İngiltere merkezli Cochrane Enstitüsü, akut migren baş ağrıları ve doğum ile ameliyat sonrası ağrılarda etkili olduğunu belirtmektedir. Ancak diz artriti gibi bazı rahatsızlıklarda ilacın yararı “orta düzeyde” kabul edilmektedir.
Cochrane Enstitüsü, kanserle ilişkili bel ağrısı veya fiziksel rahatsızlıklar için parasetamolün etkinliğinin çok düşük olduğunu ifade etmektedir.
