Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 25 Eylül’de ABD Başkanı Donald Trump ile Beyaz Saray’da gerçekleştireceği görüşmenin gündeminde F-35’lerin de yer alacağını duyurdu.
Trump, Truth Social üzerinden yaptığı açıklamada, Türkiye’nin ABD’den F-35 savaş uçağı alımına ilişkin müzakerelerin devam ettiğini belirtti ve bu konunun “olumlu sonuçlanmasını beklediğini” ifade etti.
Türkiye, 2020 yılında Rusya’dan S-400 hava savunma sistemini satın almasının ardından, ABD ile ortak üretim sürecine dahil olduğu F-35 programından çıkarılmıştı.
Türkiye, bu dönem boyunca yaptırımların haksız olduğunu vurgulayarak tedarik konusunu gündemde tutmaya devam etti.
Erdoğan, haziran ayında Hollanda’nın Lahey kentinde düzenlenen NATO Zirvesi’nde Trump ile “teknik düzeyde görüşmelere başlanması” hususunda mutabık kaldıklarını belirtmişti.
F-35’lerin önemi nedir ve hangi ülkelerde bulunmaktadır?
F-35’lerin teknik özellikleri neler?
F-35, gelişmiş sensörler, yapay zekâ destekli muharebe sistemleri ve veri paylaşım yetenekleri ile donatılmış, “beşinci nesil” çok amaçlı bir savaş uçağıdır.
Bu uçaklar saatte yaklaşık 1.900 km hıza ulaşabilmelerinin yanı sıra, hedefleri bulup vurabilme yetenekleri ile de dikkat çekiyor.
F-35, sensörleri aracılığıyla topladığı bilgileri diğer uçaklar veya muharebe sistemleri ile paylaşabiliyor, bu özellikleri karmaşık hava operasyonlarında önemli bir avantaj sağlıyor. F-35’in varlığı, aynı görevde yer alan daha eski uçakların yeteneklerini de artırıyor.
Radardan kaçacak şekilde tasarlanan bu uçak, gökyüzündeki en gelişmiş jetlerden biri olarak kabul ediliyor. Ancak 80 milyon dolarlık fiyatıyla da en pahalı savaş uçakları arasında yer alıyor.
Amerikan Hava Kuvvetleri, F-35A’nın 9g kabiliyetine sahip olduğunu belirtmektedir. Bu, yerçekiminin normalden dokuz kat daha fazla olduğu koşullarda bile etkili bir şekilde operasyon yapabilmesi anlamına geliyor.
F-35, dünyada türünün en büyük ve en maliyetli silah programı olarak öne çıkıyor. Programın 30 ila 40 yıl sürmesi bekleniyor.
Ancak programın sorunsuz ilerlemediği yönünde endişeler de mevcut. Kasım 2024’te açıklanacak olan Pentagon kapsamlı test raporunda, programın altı yıllık muharebe testlerinde bazı sorunların yaşandığı ifade ediliyor. Bu sorunlar arasında bakım gecikmeleri, isabetsiz silahlar ve siber savunma yetenekleriyle ilgili endişeler yer alıyor.
Bloomberg’ün haberine göre, uçağın arızalarını otomatik olarak teşhis etme sisteminin sık sık yanlış alarm vermesi ve onarım sürelerinin iki katına çıkması gibi sorunlar bulunuyor.
F-35 hangi ülkelerde var?
F-35 programı kapsamında, 2030 yılına kadar Avrupa’da 550’den fazla F-35 olması öngörülüyor. Hint-Pasifik bölgesinde ise bu sayının 2035 itibarıyla 300’ü aşması bekleniyor.
F-35, ABD’nin yanı sıra 19 ülke tarafından da tercih edilmektedir. F-35 programındaki ülkeler arasında ABD, İngiltere, İtalya, Hollanda, Kanada, Avustralya, Danimarka ve Norveç yer alıyor.
Beşinci nesil savaş uçaklarının teslim edildiği ülkeler arasında ise İsrail, Japonya, Güney Kore, Belçika, Polonya, Singapur, Finlandiya, İsviçre, Almanya, Çek Cumhuriyeti, Yunanistan ve Romanya bulunmaktadır.
Türkiye F-35 programından neden çıkarıldı?
Türkiye, Lockheed Martin tarafından geliştirilen Müşterek Taarruz Programı kapsamındaki F-35A Lightning II projesine 2002 yılında dahil oldu. Programın katılımcıları arasında Türkiye’nin yanı sıra ABD, İngiltere, İtalya, Hollanda, Avustralya, Danimarka, Kanada ve Norveç yer alıyordu.
Türkiye, F-35 savaş uçaklarının bazı parçalarını tedarik etmenin yanı sıra filosuna eklemek için 100 adet uçak siparişi vermişti. Eski Savunma Bakanı İsmet Yılmaz, 2014 yılında uçaklar için 25 milyar dolar ödeme yapılacağını açıklamıştı.
2018 yılında, dört F-35 uçağının mülkiyeti Türkiye’ye verilmiş ancak bu uçaklar ABD’de Türk pilotların katıldığı eğitim programlarına tabi tutulmuştu. Daha sonra iki F-35 uçağının daha mülkiyeti Türkiye’ye geçmiştir.
Ancak ABD Kongresi’nde bazı üyeler, F-35 ve askeri malzeme satışını kısıtlamaya yönelik girişimlerde bulundu. Bu girişimlerin gerekçeleri arasında Türkiye’deki demokrasi sorunları, bazı Amerikan vatandaşlarının tutuklu olması ve Rusya’dan S-400 hava savunma sisteminin satın alınması gibi faktörler yer aldı.
Nihayetinde dönemin ABD Başkanı Donald Trump, Türkiye’ye F-35 savaş uçakları teslimatını geçici olarak durduran yasa tasarısını Ağustos 2018’de imzaladı. Altı uçağın Türkiye’ye transfer edilmemesi ile Türkiye programdan çıkarıldı. Ayrıca ABD, Aralık 2020 itibarıyla Türkiye’nin program kapsamında ürettiği 1005 parçanın tamamı için yeni tedarikçiler bulduğunu duyurdu.
